Trong một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Communications, khoa học đã phát hiện con mắt mới của loài ốc ở Nam Mỹ có tên ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata) có thể mọc lại trong chưa đầy một tháng, nhưng phải mất khoảng ba tháng để kết nối hoàn toàn với não bộ và khôi phục thị lực.
Với khả năng phi thường của loài ốc này mở ra hướng mới trong điều trị các bệnh lý và chấn thương mắt ở người.
Câu chuyện bắt đầu từ nghiên cứu của Tiến sĩ Alice Accorsi nhằm kiểm soát loài ốc bươu vàng xâm lấn gây thiệt hại cho các cánh đồng rau diếp ở Ý.
Tiến sĩ Alice Accorsi hiện làm việc tại Đại học California, Davis, cho biết con mắt mới có thể mọc lại trong chưa đầy một tháng, nhưng phải mất khoảng ba tháng để kết nối hoàn toàn với não bộ và khôi phục thị lực. Điểm đặc biệt là mắt của loài ốc này có cấu trúc kiểu “máy ảnh” - gồm giác mạc, thủy tinh thể và võng mạc - tương tự mắt người. Ngoài ra, cả ốc và con người đều sử dụng những gene giống nhau để hình thành mắt, trong đó có gene PAX6.
Khi nhóm nghiên cứu vô hiệu hóa gene này bằng kỹ thuật CRISPR/Cas9, ốc không phát triển được mắt, gần như không thể di chuyển hay kiếm ăn, dù vẫn sống sót nếu được cho ăn. Điều này cho thấy PAX6 có thể đóng vai trò quan trọng với cả sự phát triển thần kinh.
Điều khiến giới khoa học đặc biệt hứng thú vì đây là lần đầu tiên các nhà khoa học xây dựng được dòng ốc biến đổi gene phục vụ nghiên cứu trong thời gian ngắn-chỉ vài năm, thay vì hàng chục năm như thông thường. Dù việc tái tạo mắt ở người vẫn còn xa vời, các nhà nghiên cứu tin rằng ốc bươu vàng có thể giúp hé lộ những cơ chế sinh học tiềm tàng.
Bác sĩ nhãn khoa Henry Klassen (Đại học California, Irvine) cho rằng phát hiện này là một tín hiệu đáng mừng: “Ít nhất chúng ta có thể bắt đầu đặt câu hỏi: Vướng mắc nằm ở đâu? Liệu con người có đi theo một con đường tương tự không, và có những gene nào can thiệp hoặc ngăn chặn quá trình tái tạo đó?”.
Còn theo bà Accorsi, bí mật có thể nằm ở các “công tắc phân tử”-cơ chế kiểm soát thời điểm và vị trí gene được kích hoạt. Có thể con người cũng có những công tắc như vậy nhưng chưa biết cách sử dụng, hoặc có thể loài người không có những cơ chế đó.
“Vấn đề là phải hiểu được bản nhạc của sự tái tạo ở ốc, rồi phiên dịch lại bản nhạc đó. Dàn nhạc thì giống nhau-là các gene - nhưng cần tìm đúng người chỉ huy”-Giáo sư Sánchez Alvarado ví von.
Nghiên cứu mới không chỉ nhằm tìm hiểu cơ chế tái tạo mắt ở ốc bươu vàng này mà còn mở ra hướng ứng dụng cho con người. Nếu con người hiểu được cách loài ốc này kích hoạt và điều phối toàn bộ quá trình tái tạo mắt, y học có thể tiến gần hơn tới việc phục hồi thị lực cho những bệnh nhân mất mắt hoặc tổn thương nghiêm trọng do bệnh lý hay chấn thương.
Nghiên cứu này được đánh giá là một bước tiến khoa học đầy hứa hẹn, minh chứng rằng những sinh vật nhỏ bé tưởng chừng đơn giản vẫn ẩn chứa những bí mật có thể thay đổi cách con người điều trị bệnh.
