Ngày 20.1, ông Donald Trump sẽ chính thức nhậm chức Tổng thống Mỹ nhiệm kỳ thứ 2. Tại buổi lễ này, ông sẽ có bài phát biểu quan trọng về các kế hoạch “đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại”, nhưng trước đó, ông đã có những phát biểu “gây bão” cho phần còn lại của thế giới.
Theo đó, tân Tổng thống Mỹ mới đây tuyên bố không loại trừ khả năng dùng vũ lực hoặc cưỡng ép kinh tế để kiểm soát vùng đất Greenland và Kênh đào Panama. Tại sao ông Donald Trump lại muốn kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ có 80% diện tích bị tuyết bao phủ và cách thủ đô Washington DC hơn 3.000 km?
Greenland ở đâu và có vị thế gì?
Nằm giữa Bắc Băng Dương và Bắc Đại Tây Dương, Greenland là hòn đảo lớn nhất thế giới, thuộc Bắc Mỹ về mặt địa lý và có khoảng 56.000 cư dân. Thủ đô của Greenland là Nuuk, cách TP New York (Mỹ) khoảng 2.900 km và cách thủ đô Copenhagen (Đan Mạch) 3.500 km về phía Đông. Hòn đảo này thuộc quyền kiểm soát của Đan Mạch từ đầu thế kỷ XVIII và đến năm 1979 trở thành vùng lãnh thổ bán tự trị. Vì Đan Mạch thuộc NATO nên Greenland đương nhiên là một phần của liên minh quân sự này.
Năm 1973, Greenland gia nhập Cộng đồng châu Âu (hiện được thay thế bởi EU) nhưng rời khỏi vào năm 1985. Greenland không phải là thành viên của Liên minh châu Âu (EU), nhưng lại có mối liên hệ như là 1 trong số 25 quốc gia và vùng lãnh thổ ở nước ngoài (OCT) của EU. Vậy nên, theo luật của EU, người dân trên đảo Greenland được xem là công dân EU.
 |
| Greenland cách Washington, DC (Mỹ) 3.200 km và cách Copenhagen (Đan Mạch) 3.500 km. |
Tại sao ông Donald Trump muốn kiểm soát Greenland?
Đây không phải lần đầu tiên ông Donald Trump bày tỏ ý định kiểm soát hòn đảo mà Mỹ có căn cứ quân sự này. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông từng hủy chuyến thăm Copenhagen sau khi Đan Mạch từ chối bán hòn đảo này cho Mỹ. Trước đó, Mỹ đã từng xem xét việc mua lại Greenland ít nhất 2 lần, vào các năm 1867 và 1946.
Greenland được xem là tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ đến châu Âu, cho phép Mỹ có lợi thế chiến lược về mặt quân sự cũng như hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo. Mỹ từng bày tỏ ý định tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland bằng cách lắp radar tại vùng biển nối hòn đảo này với Iceland và Vương quốc Anh, vốn là cửa ngõ cho tàu Trung Quốc và Nga. Ngoài ra, Greenland cũng có nguồn khoáng sản dồi dào, nhất là đất hiếm dùng cho ngành công nghiệp công nghệ cao.
Phản ứng của Greenland và Đan Mạch
Ngày 23.12.2024, trong bài đăng trên mạng xã hội Truth, ông Donald Trump nói rằng việc sở hữu và kiểm soát Greenland là điều hoàn toàn cần thiết. Phản ứng trước tuyên bố này, Thủ tướng Greenland Egede nói rằng hòn đảo này không phải để bán, còn chính phủ Đan Mạch cũng thông báo sẽ tăng chi phí quốc phòng tại Greenland lên đến 1,5 tỷ USD.
Ngày 7.1, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen phát biểu: “Greenland thuộc về người Greenland”, trong khi Ngoại trưởng nước này, ông Lars Lokke Rasmussen, tuyên bố hòn đảo này không có tham vọng trở thành 1 bang của Mỹ. Theo nhà phân tích Christine Nissen (Tổ chức cố vấn Europa có trụ sở tại Copenhagen), với tư cách là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, Greenland thuộc chủ quyền của nước này và bất kỳ hành động can thiệp quân sự nào đều trực tiếp vi phạm chủ quyền của hòn đảo cũng như của Đan Mạch.
Thế giới phản ứng ra sao?
Thủ tướng Đức Olaf Scholz cũng lên tiếng chỉ trích ý tưởng này của ông Donald Trump. “Không được dùng vũ lực để thay đổi biên giới, đó là nguyên tắc được áp dụng với mọi quốc gia, dù ở phương Đông hay phương Tây”, ông Olaf Scholz viết trên mạng xã hội X ngày 8.1. Trong khi đó, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot cũng phát biểu rằng, EU sẽ không để bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới có thể tấn công chủ quyền biên giới của mình.
Bà Christine Nissen cho rằng, nếu lời đe dọa của ông Donald Trump thành hiện thực, thì điều này thể hiện cho sự đứt gãy cơ bản trong quan hệ giữa Mỹ và EU, cũng như “sự sụp đổ của trật tự quốc tế hiện tại, bao gồm NATO và trật tự thế giới tự do”.
LÊ QUẢNG (Theo Al Jazeera)
