Giải mã hoa văn tượng đầu rồng thời Trần tại Hoàng thành Thăng Long

0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
Trong số 27 bảo vật quốc gia mới được được Thủ tướng Chính phủ công nhận, tượng đầu rồng thời Trần được đánh giá là một kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc dân tộc. Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội đang bảo quản và trưng bày nhiều hiện vật khảo cổ tiêu biểu, là minh chứng cho thời hoàng kim của Hoàng thành Thăng Long.

Tượng đầu rồng là một bộ phận quan trọng trong bộ sưu tập trang trí trên bộ mái kiến trúc truyền thống nói chung và kiến trúc thời Lý - Trần nói riêng. Tượng đầu rồng thời Trần Hoàng thành Thăng Long có ký hiệu C7-5201 là khối tượng tròn, cao 60cm. Về mặt kích thước, so sánh với các tiêu bản khác hiện biết, tượng đầu rồng thời Trần Hoàng thành Thăng Long thuộc nhóm có kích thước lớn.

Giải mã hoa văn tượng đầu rồng thời Trần tại Hoàng thành Thăng Long  ảnh 1

Tượng đầu rồng, một kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc dân tộc. Nguồn: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội

Đầu rồng thể hiện rồng ở tư thế chuyển động, bờm và mào chuyển động mạnh với nhiều khúc uốn lượn, hướng về phía trước; má phình rộng; miệng mở to, ngậm ngọc báu; mũi và môi trên biến thành mào lửa hình chữ S. Răng nanh dài và uốn cong lên theo mào lửa, lưỡi nhỏ dài bao ngoài ngọc báu và cũng uốn theo mào lửa; mắt to tròn và nổi rõ, lông mày dài thành dải bay ngược lên trên; tai to, rộng được tạo thế uốn lượn theo chuyển động của mào và bờm; thân phủ kín vảy.

Căn cứ hình dáng, kỹ thuật chế tác, địa tầng xuất lộ tượng đầu rồng Hoàng thành Thăng Long được làm dưới thời Trần, có niên đại tuyệt đối vào khoảng thế kỷ XIII.

Giải mã hoa văn tượng đầu rồng thời Trần tại Hoàng thành Thăng Long  ảnh 2

Tượng đầu rồng xuất lộ trong hố khai quật. Nguồn: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội.

Tượng đầu rồng Hoàng thành Thăng Long là hiện vật gốc, được tìm thấy tại hố khai quật C7 thuộc khu vực phát hiện dấu vết kiến trúc bát giác, nằm trong lớp đất phủ đè lên nền sân gạch phía Tây thuộc Khu di tích khảo cổ học 18 Hoàng Diệu, Ba Đình, Hà Nội.

Hiện vật xuất lộ trong địa tầng ổn định là minh chứng cho tính xác thực của hiện vật. Tượng đầu rồng này được tìm thấy cùng các di vật khác là một trong những minh chứng quan trọng giúp các nhà nghiên cứu nhận diện bộ mái kiến trúc thời Lý - Trần.

Do vậy, Tượng đầu rồng Hoàng thành Thăng Long không chỉ là hiện vật gốc, một tác phẩm có giá trị thẩm mỹ cao của nghệ thuật điêu khắc mà nó còn là tư liệu quan trọng có giá trị cho việc nghiên cứu nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc thời Trần.

Giải mã hoa văn tượng đầu rồng thời Trần tại Hoàng thành Thăng Long  ảnh 3

Báu vật ngàn năm của cha ông. Nguồn: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội

Đây là hiện vật độc bản, được tạo tác hoàn toàn thủ công do vậy, đó là sản phẩm đơn chiếc và độc bản, không có hiện vật nào hoàn toàn giống với hiện vật này. Thêm vào đó, theo thống kê chưa đầy đủ, hiện loại tượng đầu rồng cỡ lớn của thời Trần được phát hiện ở các địa điểm, như: Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội); Tam Đường (Thái Bình); Tức Mặc (Nam Định); lăng Tư Phúc (Quảng Ninh). Tượng đầu rồng không chỉ là hiện vật độc bản mà đây còn là một trong hai tượng đầu rồng còn nguyên vẹn nhất trong bộ sưu tập tượng đầu rồng của thời Trần hiện biết.

Tượng đầu rồng thời Trần Hoàng thành Thăng Long là tượng trang trí ở vị trí con Kìm, thời Lý - Trần được gọi chung là Xi Vẫn. Xi Vẫn là một loại linh vật được đặt trên mái công trình kiến trúc với hàm ý cầu cho công trình tránh được hỏa hoạn. Huyền Quang, tổ thứ 3 của Thiền phái Trúc Lâm trong bài thơ mô tả về chùa Diên Hựu ở phía Tây của Long thành thời Lý - Trần có câu thơ để nhắc nhở rằng đây là một bộ phận quan trọng của kiến trúc:

Xi Vẫn đảo miên phương kính lãnh

Tháp quang song trĩ ngọc tiêm hàm

Dịch nghĩa:

Bóng Xi Vẫn ngủ được dưới mặt hồ như tấm gương vuông lạnh giá

Ánh tháp đứng song song như ngón tay ngọc rét buốt

Các phát hiện mới ở Hoàng thành Thăng Long cho thấy, hình tượng Xi Vẫn xuất hiện trên các kiến trúc tại An Nam Đô hộ phủ. Tuy nhiên, tượng đầu rồng này là minh chứng cho sự khác biệt trong nghệ thuật trang trí của kiến trúc Đại Việt thời Lý - Trần với Trung Hoa.

Tượng đầu rồng thời Trần Hoàng thành Thăng Long còn là minh chứng cho sự kế thừa và tiếp nối Thăng Long của nhà Trần. Vị trí xuất hiện trong lớp nền sân cải tạo, sửa chữa sân phía Tây của kiến trúc bát giác của Hoàng thành Thăng Long thời Lý - Trần. Các dấu vết cải tạo, sửa chữa bó nền của bát giác cho thấy, đến thời Trần, kiến trúc bát giác đã được cải tạo sửa chữa và pho tượng này là minh chứng xác thực cho việc ấy.

Tượng đầu rồng thời Trần Hoàng thành Thăng Long cùng với đầu rồng phát hiện tại Tam Đường (Thái Bình) là minh chứng sinh động cho sự tiếp nối và kế thừa điêu khắc thời Lý của nghệ thuật tạo hình thời Trần. Qua tác phẩm đỉnh cao này cũng thấy được những biến chuyển của nghệ thuật thời Trần so với nghệ thuật thời Lý.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc tiêu biểu như trên, Tượng đầu rồng thời Trần Hoàng thành Thăng Long, thế kỷ XIII xứng đáng được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia.

Link bài gốc: https://laodong.vn/van-hoa/giai-ma-hoa-van-tuong-dau-rong-thoi-tran-tai-hoang-thanh-thang-long-1146103.ldo

Có thể bạn quan tâm

Ia Grai dựa vào di sản văn hóa để phát triển

Ia Grai dựa vào di sản văn hóa để phát triển

(GLO)- Dù ảnh hưởng cuộc sống hiện đại song huyện Ia Grai vẫn lưu giữ đa dạng các loại hình sinh hoạt văn hóa truyền thống. Với nỗ lực bảo tồn của chủ thể văn hóa, huyện vùng biên ngày càng dày thêm với những giá trị đặc sắc riêng có.
Ngày hội Xuân kỳ

Ngày hội Xuân kỳ

(GLO)- Trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt, một năm có nhiều ngày lễ hội, song có lẽ Xuân kỳ là ngày hội lớn nhất. Vào thời điểm này, các đình miếu đều tổ chức đại lễ cầu quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt với sự tham gia của đông đảo quần chúng nhân dân tại địa phương.

Trải nghiệm cùng lễ pơ thi làng Lút

Trải nghiệm cùng lễ pơ thi làng Lút

(GLO)- Tháng 3, khi sắc hoa pơ lang thắm đỏ, người bản địa Tây Nguyên bước vào mùa lễ hội dân gian lớn nhất trong năm. Ở các làng Jrai của xã Ia Phí (huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai), từ những ngày đầu “mùa con ong đi lấy mật” đã rộn rã tiếng chiêng trong lễ pơ thi (bỏ mả).

Tuần lễ “Áo dài Việt-Hương sắc Tây Nguyên”: Tôn vinh vẻ đẹp phụ nữ

Tuần lễ “Áo dài Việt-Hương sắc Tây Nguyên”: Tôn vinh vẻ đẹp phụ nữ

(GLO)- Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) tỉnh vừa phát động Tuần lễ áo dài (từ ngày 1 đến 8-3) với chủ đề “Áo dài Việt-Hương sắc Tây Nguyên”. Qua các năm hưởng ứng sự kiện do Trung ương Hội LHPN Việt Nam phát động, phụ nữ Gia Lai có cách làm riêng để vừa tôn vinh trang phục truyền thống của người phụ nữ Việt Nam, vừa khẳng định giá trị văn hóa của vùng đất cao nguyên.
Người thầy đặc biệt Ksor Hnao

Người thầy đặc biệt Ksor Hnao

(GLO)- Nghệ nhân Ưu tú Ksor Hnao (SN 1956, làng Kép, phường Đống Đa) được biết đến là người tạc tượng gỗ dân gian nổi tiếng ở phố núi Pleiku. Ông còn là một người thầy đặc biệt của nhiều thế hệ học trò, trong đó có cả người nước ngoài yêu văn hóa Tây Nguyên.
Cồng chiêng cuối tuần khi nào thì… dừng lại?

Cồng chiêng cuối tuần khi nào thì… dừng lại?

(GLO)- Khi nghe tôi thông tin về chương trình “Cồng chiêng cuối tuần-thưởng thức và trải nghiệm”, một người bạn đam mê văn hóa dân gian đã cất công từ TP. Hồ Chí Minh lên Pleiku (tỉnh Gia Lai). Đêm 11-2, sau khi tận mắt thấy tất cả, anh lặng lẽ hỏi tôi: Khi nào thì sinh hoạt này dừng hẳn?

Biến giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển

Biến giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển

(GLO)- Nhiều câu lạc bộ (CLB) dệt thổ cẩm được thành lập trong những năm qua đã góp phần bảo tồn, trao truyền tinh hoa nghề truyền thống và gìn giữ bản sắc văn hóa. Trong bối cảnh hiện nay, đây còn là mô hình có nhiều dư địa để khai thác các giá trị kinh tế, phát triển du lịch, tạo việc làm cho lao động nữ.
Lan tỏa nét đẹp vòng xoang trong trường học

Lan tỏa nét đẹp vòng xoang trong trường học

(GLO)- Với mong muốn khơi gợi niềm đam mê với văn hóa truyền thống của dân tộc trong các thế hệ học trò, nhiều thầy-cô giáo ở huyện Ia Pa (tỉnh Gia Lai) đã dành tâm huyết gầy dựng phong trào múa xoang trong trường học. Sau 13 năm triển khai, phong trào đã nhận được sự đón nhận hào hứng của các em học sinh.