Còn khoảng trống trong nghiên cứu truyện cổ Jrai, Bahnar

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Những năm qua, công tác sưu tầm, nghiên cứu văn hóa dân gian của đồng bào các dân tộc ở khu vực Trường Sơn-Tây Nguyên đã gặt hái được nhiều thành tựu. Tuy nhiên, công tác nghiên cứu lý luận về về văn học dân gian ở địa phương, trong đó có truyện cổ Jrai, Bahnar còn khoảng trống đáng lưu tâm.

Jacques Dournes (1922-1993) là nhà Tây Nguyên học nổi tiếng. Khi tìm hiểu về các dân tộc thiểu số nơi đây, ông đã nhận định: “Bởi vì người Tây Nguyên, tự trong chính họ, có những điều gì đó có thể định hướng cho các nghiên cứu. Quả là họ không biết chữ, không có một văn bản hay một công trình kiến trúc nào có thể dùng làm điểm mốc. Nhưng, tự trong tâm hồn, họ có truyền thuyết cổ xưa, mà những người già vẫn hát để dạy bảo cho các thế hệ trẻ (...).

Sử thi truyền thống rất giàu những chi tiết về thời xa xưa khi người Tây Nguyên chưa sống trên rừng núi hiện nay; nó cho phép ta phục dựng lại lịch sử của họ. Là giả thuyết, đương nhiên, song mỗi đề xuất đều có truyện kể, truyền thuyết làm chỗ dựa. Đây là lịch sử của Tây Nguyên, như người Tây Nguyên kể lại” (theo “Miền đất huyền ảo”, Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông năm 2017, Nguyên Ngọc dịch).

Ảnh minh họa: Phạm Quý

Ảnh minh họa: Phạm Quý

Gần đây, bên cạnh những nghiên cứu, sưu tầm khá đồ sộ về sử thi Tây Nguyên, dân ca và các thể loại khác, trong đó có truyện cổ của các dân tộc ở Tây Nguyên cũng được nhiều người chú trọng. Tuy nhiên, số lượng truyện cổ được sưu tầm, cũng như nghiên cứu sâu về loại hình này đang còn khá khiêm tốn so với các loại hình văn hóa, văn nghệ dân gian khác.

Tại Gia Lai, công tác sưu tầm truyện cổ, truyền thuyết dân tộc Jrai, Bahnar được sự quan tâm của các cấp, ngành cũng như nhiều cá nhân. Sách “Văn học dân gian Gia Lai” do Sở Văn hóa-Thông tin Gia Lai xuất bản năm 1996 đã công bố 23 truyện cổ Jrai và 21 truyện cổ Bahnar. Còn sách “Lễ hội bỏ mả Bắc Tây Nguyên” của nhà nghiên cứu văn hóa Ngô Văn Doanh công bố 23 truyện cổ Jrai, Bahnar do tác giả và các thành viên khác sưu tầm.

Riêng cố thạc sĩ Chử Anh Đào, trong công trình nghiên cứu văn học dân gian đã công bố 28 truyện cổ Jrai, Bahnar do chính anh sưu tầm trước năm 1998. Gần đây, một vài giáo viên đam mê văn hóa truyền thống cũng đã có ý thức sưu tầm truyện cổ của đồng bào các dân tộc thiểu số. Đơn cử như thầy giáo Ninh Văn Dậu (Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, huyện Krông Pa) đã cùng học sinh sưu tầm, tập hợp thành tài liệu song ngữ “Truyện dân gian của người Jrai ở huyện Krông Pa, Gia Lai” phục vụ cho công tác giảng dạy văn học địa phương.

Bên cạnh đó, để khuyến khích việc sưu tầm, phổ biến các truyện cổ, truyền thuyết của các dân tộc thiểu số về vùng đất, địa danh sông, hồ, núi non... gắn với du lịch, các nhà nghiên cứu văn hóa địa phương đã có ý tưởng xuất bản truyện cổ bằng tranh vẽ nhằm phổ biến rộng rãi đến người dân và du khách. Đến nay, thạc sĩ Nguyễn Quang Tuệ-Trưởng phòng Quản lý văn hóa (Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch) cùng nhóm cộng sự đã xuất bản một số truyện tranh như: Sự tích về Chư Đang Ya, Sự tích Kon Jrang, Sự tích Kông Kah King…

Tuy vậy, công tác nghiên cứu lý luận về về văn học dân gian ở địa phương, trong đó có truyện cổ còn có khoảng trống đáng lưu tâm. Theo tìm hiểu của chúng tôi, từ cuối những năm 90 của thế kỷ trước, thạc sĩ Chử Anh Đào đã có công trình nghiên cứu: “Hệ thống mô típ trong truyện cổ dân gian Jrai, Bahnar ở Gia Lai”.

Đây là công trình khoa học được đầu tư khá công phu nhằm góp phần làm sáng tỏ thêm những giá trị nội dung và nghệ thuật độc đáo riêng của truyện cổ 2 dân tộc Jrai, Bahnar ở địa phương; qua đó thấy được sự giao lưu gặp gỡ với các dân tộc khác trong cùng một thời kỳ phát triển của lịch sử, của văn minh nhân loại.

Tháng 4-2018, tại Đắk Lắk đã diễn ra hội thảo khoa học về bảo tồn và phát huy giá trị văn học cổ truyền các dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh hội nhập và phát triển. Sự kiện này do Viện Nghiên cứu kinh tế-xã hội nhân văn miền núi (Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên) phối hợp với Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Tây Nguyên (Trường Đại học Tây Nguyên) tổ chức.

Hội thảo cũng đã nghe các báo cáo về công tác sưu tầm, nghiên cứu văn học cổ truyền, trong đó có các loại hình truyện cổ, truyền thuyết của các dân tộc bản địa ở Tây Nguyên và đề ra nhiều giải pháp trong thời gian đến. Tuy nhiên, rất ít công trình của các nhà nghiên cứu đi sâu về lĩnh vực này, nhất là từ truyện cổ dân gian các dân tộc ít người để nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau: xã hội học, dân tộc học, đạo đức học.

Có thể bạn quan tâm

Tự hào con cháu Hai Bà Trưng

Tự hào con cháu Hai Bà Trưng

(GLO)- Đền thờ Hai Bà Trưng là di tích quốc gia đặc biệt, tọa lạc tại thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện Mê Linh, TP. Hà Nội. Đây cũng là quê hương của Hai Bà Trưng-những nữ tướng anh hùng đã nổi dậy chống quân xâm lược nhà Hán.

Lễ Tế Xuân tại đình làng An Mỹ

Lễ Tế Xuân tại đình làng An Mỹ

(GLO)- Ngày 9-3, tại đình làng An Mỹ (thôn 2, xã An Phú, TP. Pleiku, tỉnh Gia Lai) diễn ra lễ cúng đình với các nghi thức long trọng tưởng nhớ công ơn của các vị tiền hiền có công khai hoang mở đất, lập làng và cầu quốc thái dân an.

Nối nghề

Nối nghề

Lần đầu tiên nghệ nhân Y Pư giới thiệu nghề làm gốm thủ công tại Bảo tàng tỉnh trong khuôn khổ Tuần lễ Văn hóa - Du lịch tỉnh Kon Tum lần thứ 3 (năm 2016) đã để lại ấn tượng đẹp.

Ông Đinh Plih sắp xếp bộ cồng chiêng và các vật dụng sẵn sàng đem theo khi đi trình diễn, quảng bá văn hóa dân tộc Bahnar. Ảnh: N.M

Đinh Plih: Tự hào “vốn liếng” văn hóa Bahnar

(GLO)- “Ý nghĩa của công việc không phải chỉ nằm ở chỗ tiền bạc mà còn ở nhu cầu về tinh thần, biểu hiện của giá trị, một vốn liếng để tự hào”. Câu nói này thật đúng đối với ông Đinh Plih (xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai). Với ông, hạnh phúc đơn giản là bản thân được sống trọn với đam mê.

Sức sống của lễ hội Tây Nguyên

Sức sống của lễ hội Tây Nguyên

(GLO)- Hoa pơ lang thắp lửa cuối khu nhà mồ làng Pyang, thị trấn Kông Chro, tỉnh Gia Lai. Nổi bật giữa lớp lớp nhà mồ cũ là 3 nhà mồ mới làm. Đó là những dấu hiệu mùa lễ hội giữa núi rừng Trường Sơn.

Lễ bỏ mả của người Bahnar ở Kông Chro

Lễ bỏ mả của người Bahnar ở Kông Chro

(GLO)- Từ 21 đến 23-2, làng Pyang (thị trấn Kông Chro, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai) tưng bừng tổ chức lễ bỏ mả-một trong những lễ hội lớn và đặc sắc nhất của người Bahnar Đông Trường Sơn

Gìn giữ giai điệu của đá

Gìn giữ giai điệu của đá

Trong dịp đầu xuân, tại chương trình trình diễn, trải nghiệm di sản văn hóa diễn ra ở Bảo tàng – Thư viện tỉnh, người dân và du khách có dịp thưởng thức những giai điệu của đá được trình diễn bởi nghệ nhân ưu tú A Thu (50 tuổi) ở thôn Đăk Rô Gia (xã Đăk Trăm, huyện Đăk Tô).

Sức sống từ lễ hội ở làng Kép 2 (xã Ia Mơ Nông, huyện Chư Păh) khiến ngôi làng này trở thành điểm du lịch văn hóa hấp dẫn. Ảnh: M.C

Gìn giữ lễ hội để phát triển du lịch

(GLO)- Lễ hội Tây Nguyên không chỉ là sự kiện mang tính cộng đồng mà là “kho báu” cho du lịch. Đánh giá đúng thực trạng lễ hội trong các buôn làng để có giải pháp khai thác phát triển du lịch là vấn đề cần được tính đến.

Lễ báo hiếu: Thơm thảo tấm lòng con cái

Lễ báo hiếu, thơm thảo tấm lòng con cái

(GLO)- Trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, người Bahnar luôn nhắc nhau: “Phải kính trọng cha mẹ như mặt trăng, kính trọng ông bà như mặt trời”. Khi đã trưởng thành, con cái đều nghĩ đến việc tổ chức lễ báo hiếu cha mẹ (teh nhung ăn kră).

Nâng cao chất lượng các danh hiệu văn hóa ở cơ sở

Nâng cao chất lượng các danh hiệu văn hóa ở cơ sở

(GLO)- UBND tỉnh Gia Lai ban hành QĐ số 60/2024/QĐ-UBND quy định chi tiết tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn, tổ dân phố văn hóa”, “Xã, phường, thị trấn tiêu biểu” để hướng dẫn thực hiện, bảo đảm phù hợp với đặc thù văn hóa và tình hình kinh tế-xã hội của địa phương.

Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia vừa họp, bỏ phiếu thống nhất đề xuất Thủ tướng Chính phủ công nhận Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo là di tích quốc gia đặc biệt. Ảnh: Ngọc Minh

Chuyện làm hồ sơ di tích Tây Sơn Thượng đạo

(GLO)- Cuối thập niên 80 của thế kỷ trước, những người làm công tác di sản văn hóa (như cách gọi ngày nay) của tỉnh Gia Lai-Kon Tum bắt tay vào việc thu thập thông tin để làm hồ sơ di tích đề nghị xếp hạng, trong đó có hồ sơ di tích Tây Sơn Thượng đạo.