Chuyển đổi xanh phải tạo ra động lực mới cho phát triển

Sáng 10-10, tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), Hội Gặp gỡ Việt Nam và ICISE tổ chức "Đối thoại Quy Nhơn về khí hậu và chuyển đổi" năm 2026 (Đối thoại Quy Nhơn).

Dự và phát biểu tại Đối thoại Quy Nhơn có các đồng chí: Hồ Quốc Dũng - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; Thái Đại Ngọc - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai.

Cùng dự có đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương và địa phương.

Tham dự sự kiện có ngài Didier Le Bret - Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Pháp tại Việt Nam; ngài Csaba Kőrösi - nguyên Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 77 (2022-2023); các nhà khoa học, đại diện tổ chức quốc tế, định chế tài chính, ngân hàng phát triển và doanh nghiệp.

Đối thoại được tổ chức với sự hỗ trợ của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), sự bảo trợ và hỗ trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, UBND tỉnh Gia Lai và sự đồng hành của nhiều tổ chức đối tác trong khu vực, quốc tế.

Kết nối khoa học, chính sách, tài chính và hành động khí hậu

Phát biểu khai mạc, Giáo sư Trần Thanh Vân - Chủ tịch Hội Gặp gỡ Việt Nam, Giám đốc ICISE - nhấn mạnh: Là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, Việt Nam có thể góp phần xây dựng lộ trình chuyển đổi xanh phù hợp với điều kiện của các nước đang phát triển.

Do vậy, mục tiêu của Đối thoại Quy Nhơn là tạo dựng không gian cởi mở, tin cậy - nơi giới khoa học, các nhà hoạch định chính sách, tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp có thể gặp gỡ, trao đổi thẳng thắn, lắng nghe và hợp tác hành động.

Giáo sư Trần Thanh Vân mong muốn tiếng nói của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á được lắng nghe rõ hơn trong các vấn đề khí hậu toàn cầu. Từ đó, những dự án hữu ích sẽ được khởi xướng từ Quy Nhơn, tạo nền tảng để diễn đàn phát triển theo hướng chú trọng hành động thực tiễn.

Đánh giá cao sáng kiến tổ chức Đối thoại Quy Nhơn, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhận thấy Quy Nhơn là vùng đất tươi đẹp, mến khách nhưng cũng thường xuyên chống chọi với thiên tai và những tác động của biến đổi khí hậu.

Việc tổ chức Đối thoại tại đây có ý nghĩa thiết thực, tạo cơ hội để các bên cùng trao đổi những vấn đề quan trọng đối với tương lai phát triển của Việt Nam, khu vực và thế giới.

Phó Thủ tướng cũng cho rằng, biến đổi khí hậu đang diễn biến nhanh, mạnh hơn so với dự báo, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia.

Trong khi đó, quá trình chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn, công nghệ phù hợp và năng lực triển khai tương ứng, đặc biệt đối với các nước đang phát triển.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, đồng thời phải thực hiện phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Phó Thủ tướng nhìn nhận, vấn đề không phải là lựa chọn giữa tăng trưởng và hành động khí hậu, mà là làm thế nào để quá trình chuyển đổi tạo ra động lực mới cho phát triển.

Từ thực tiễn Việt Nam, Phó Thủ tướng nêu một số định hướng quan trọng. Trước hết, hành động khí hậu phải gắn với mục tiêu phát triển, bảo đảm hài hòa giữa giảm phát thải với an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và ổn định kinh tế - xã hội.

Quá trình chuyển đổi chỉ bền vững khi không thu hẹp không gian phát triển mà phải tạo thêm cơ hội cho nền kinh tế và người dân.

Cùng với đó, chuyển đổi phải bảo đảm công bằng, phù hợp với điều kiện của từng quốc gia. Mỗi nước có trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, hạ tầng năng lượng, năng lực công nghệ và mức độ dễ bị tổn thương khác nhau, do đó, không thể áp dụng 1 mô hình hay lộ trình duy nhất cho tất cả.

Việt Nam nhất quán ủng hộ chủ nghĩa đa phương, các mục tiêu của Thỏa thuận Paris và nguyên tắc trách nhiệm chung nhưng có phân biệt, phù hợp với năng lực của mỗi quốc gia.

Một yêu cầu khác là tham vọng phải đi đôi với điều kiện thực hiện. Đối với các nước đang phát triển, điều quan trọng không chỉ là huy động thêm nguồn vốn mà còn phải tiếp cận nguồn tài chính với chi phí hợp lý, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực trong nước. Vì vậy, cần kết nối hiệu quả nguồn lực công, tài chính ưu đãi, các ngân hàng phát triển đa phương, quỹ khí hậu và nguồn vốn tư nhân.

Phó Thủ tướng yêu cầu phải đặt con người ở trung tâm của quá trình chuyển đổi. Kết quả không chỉ được đo bằng lượng phát thải giảm hay số vốn huy động, mà còn thể hiện ở việc người dân được bảo vệ tốt hơn trước thiên tai, có cơ hội tiếp cận kỹ năng và việc làm mới; doanh nghiệp có điều kiện đổi mới, còn các nhóm dễ bị tổn thương được tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển. Mặt khác, khoa học và tri thức phải trở thành nền tảng cho các quyết sách.

Đưa kết quả Đối thoại thành hợp tác và hành động cụ thể

Đánh giá về định hướng phát triển của Đối thoại Quy Nhơn, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng, diễn đàn không nên chỉ dừng lại ở việc nhắc lại các cam kết và thành tựu đạt được, mà cần trở thành không gian trao đổi chuyên sâu, định hướng quá trình chuyển đổi và tìm kiếm những giải pháp phù hợp, khả thi.

Phó Thủ tướng đề nghị diễn đàn tập trung vào 3 nền tảng. Thứ nhất, lấy khoa học và bằng chứng làm cơ sở trao đổi chính sách. Những quyết định về năng lượng, công nghệ, hạ tầng và đầu tư có thể tạo ra tác động lâu dài, vì vậy cần có các phân tích khoa học khách quan, đa ngành, đồng thời kết nối tri thức quốc tế với nhu cầu thực tiễn của Việt Nam và khu vực.

Các nhà khoa học, nhất là nhà khoa học trẻ, cần có điều kiện tham gia đóng góp vào quá trình xây dựng chính sách.

Thứ hai, đặt những vấn đề thực tiễn vào trung tâm thảo luận, trong đó có bảo đảm an ninh năng lượng, huy động nguồn lực với chi phí hợp lý, nâng cao khả năng chống chịu của đô thị, hạ tầng và các hệ thống sản xuất, đổi mới công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm lợi ích của người dân.

Thứ ba, chuyển đối thoại thành hợp tác và hành động. Giá trị của diễn đàn cần được thể hiện qua những kết nối được duy trì sau mỗi kỳ họp, các chương trình nghiên cứu được hình thành, ý tưởng chính sách tiếp tục được phát triển và sáng kiến hợp tác được triển khai trong thực tế.

Chính phủ Việt Nam ủng hộ Đối thoại Quy Nhơn phát triển thành diễn đàn thường niên có uy tín, góp phần tăng cường hiểu biết và thúc đẩy hành động vì tương lai bền vững.

Phó Thủ tướng đề nghị các Bộ: Khoa học và Công nghệ, Ngoại giao, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Tài chính cùng các cơ quan liên quan phối hợp với tỉnh Gia Lai, Hội Gặp gỡ Việt Nam và ICISE tiếp thu ý kiến đại biểu, xây dựng chương trình và phương thức tổ chức phù hợp cho các kỳ tiếp theo.

Đối với tỉnh Gia Lai, Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục phát huy trách nhiệm của địa phương đăng cai, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động khoa học và hợp tác quốc tế tại ICISE.

Ông cũng mong muốn các tổ chức quốc tế, cộng đồng khoa học, doanh nghiệp và các định chế phát triển tiếp tục đồng hành để những kết nối tại diễn đàn được chuyển hóa thành các sáng kiến, giải pháp thiết thực.

Phát biểu tại hội nghị, Bí thư Tỉnh ủy Thái Đại Ngọc khẳng định, Đối thoại Quy Nhơn mở ra không gian cởi mở, tin cậy để các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học, tổ chức quốc tế, định chế tài chính và doanh nghiệp cùng tìm kiếm giải pháp.

Tỉnh kỳ vọng tri thức khoa học được kết nối với các quyết định chính sách, nguồn lực được gắn với nhu cầu thực tiễn và những quan điểm khác nhau được trao đổi trên tinh thần tôn trọng, hợp tác.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai, diễn đàn là cơ hội để Việt Nam và khu vực Đông Nam Á đóng góp tiếng nói vào các nỗ lực quốc tế nhằm hiện thực hóa những cam kết về môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Đồng thời, đây cũng là dịp để Gia Lai tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, nâng cao chất lượng hoạch định chính sách và mở rộng hợp tác phục vụ phát triển lâu dài.

Bí thư Tỉnh ủy Thái Đại Ngọc khẳng định, Gia Lai ủng hộ sáng kiến và sẵn sàng đồng hành lâu dài để Đối thoại Quy Nhơn được tổ chức chính thức, thường niên tại Quy Nhơn từ năm 2027.

Tỉnh mong muốn cùng Ban Tổ chức và các đối tác xây dựng Quy Nhơn thành điểm hẹn quốc tế có uy tín - nơi cộng đồng khoa học, nhà quản lý và các đối tác phát triển trao đổi về những lựa chọn chuyển đổi phù hợp với Việt Nam và khu vực.

Đối thoại Quy Nhơn quy tụ hơn 100 đại biểu cấp cao đến từ Việt Nam, Đông Nam Á và các đối tác quốc tế, gồm đại diện chính phủ, tổ chức quốc tế, định chế tài chính, ngân hàng phát triển, doanh nghiệp và giới khoa học.

Chương trình có các phiên toàn thể cấp cao, phiên đối thoại song song và hội thảo chuyên môn, tập trung vào những vấn đề then chốt như khoa học khí hậu, an ninh năng lượng, khử carbon, tài chính cho chuyển đổi, chuỗi giá trị, rủi ro khí hậu và khả năng chống chịu, cùng các chính sách kinh tế, đầu tư và công cụ tài chính liên quan.

Đối thoại hướng tới thúc đẩy trao đổi chuyên sâu, hình thành các mối quan hệ hợp tác và mở ra những hướng hành động tiếp theo, góp phần phục vụ mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của Việt Nam cũng như khu vực.