Lan tỏa văn hóa đọc, mở lối tri thức cho trẻ em vùng khó

Hơn 30 năm gắn bó với nghề, bà bền bỉ đưa sách về cơ sở, khơi dậy niềm yêu thích đọc sách, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho trẻ em vùng khó.

Hơn 30 năm miệt mài đưa sách về cơ sở

* Cảm xúc của bà khi những nỗ lực bền bỉ được ghi nhận ở quy mô toàn quốc với Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc?

- Tôi rất xúc động. Đây không chỉ là niềm vinh dự cá nhân mà còn là sự ghi nhận những đóng góp bền bỉ của các thế hệ cán bộ Thư viện tỉnh trong hành trình đưa sách đến gần hơn với cộng đồng.

Với người làm công tác thư viện, giá trị không chỉ nằm ở số lượng sách, tài liệu lưu giữ mà quan trọng hơn là có bao nhiêu người được tiếp cận tri thức.

Giải thưởng là nguồn động viên để tôi và đồng nghiệp tiếp tục đổi mới phương thức phục vụ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, đa dạng hóa hoạt động khuyến đọc, nhất là hướng đến trẻ em vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn.

* Một trong những dấu ấn lớn trong sự nghiệp của bà là việc xây dựng hệ thống thư viện cơ sở ở địa bàn vùng khó, bà có thể chia sẻ cụ thể hơn hành trình này?

- Tôi bắt đầu gắn bó với phòng đọc thiếu nhi từ năm 1994. 2 năm sau, tôi là một trong những người tiên phong đưa sách về một số thôn, làng. Khi ấy, vận động người dân đọc sách giữa bộn bề lo toan cơm áo là một bài toán tưởng chừng bất khả thi.

Tôi gõ cửa từng nhà, thuyết phục già làng, trưởng thôn có uy tín để mượn hội trường hay góc nhà dân làm điểm đọc. Sách về nông nghiệp, đời sống, văn học, truyện cổ tích… được tôi lựa chọn, đưa đến xếp trong những tủ gỗ đơn sơ ở các hội trường của thôn.

Năm 2001, những tủ sách thôn, làng đầu tiên được hình thành tại các địa bàn Vĩnh Thạnh, Tuy Phước, An Nhơn, Hoài Nhơn, Tây Sơn bấy giờ…

Tủ sách thường mở vào cuối tuần hoặc dịp họp thôn, sinh hoạt thanh thiếu nhi, tạo điều kiện để người dân tiếp cận sách ngay tại nơi sinh sống.

Một dấu mốc khác là năm 2019, phong trào đọc tại cơ sở phát triển mạnh mẽ, nhất là khi xe thư viện lưu động được đưa vào hoạt động. Tôi vẫn nhớ chuyến xe lưu động đầu tiên chở hàng trăm đầu sách về xã Vĩnh Sơn (huyện Vĩnh Thạnh trước đây).

Để thu hút trẻ em, chúng tôi tổ chức thêm các hoạt động đố vui có thưởng, tô màu, vẽ tranh… Nhờ vậy, việc đọc sách trở nên gần gũi, sinh động hơn. Đến nay, chúng tôi vẫn duy trì từ 18-20 chuyến xe lưu động mỗi năm, đưa sách đến các điểm trường vùng khó.

Khơi dậy niềm yêu thích đọc sách

* Bên cạnh việc đưa sách đến gần người đọc, bà nhìn nhận thế nào về vai trò của phong trào “Đại sứ Văn hóa đọc”?

- Phát triển mạng lưới thư viện cơ sở và lan tỏa phong trào “Đại sứ Văn hóa đọc” có mối quan hệ bổ trợ cho nhau. Một bên tạo điều kiện để người dân có sách đọc; bên còn lại khơi dậy niềm yêu thích, góp phần hình thành thói quen đọc, nhất là trong thế hệ trẻ.

Giá trị của “Đại sứ Văn hóa đọc” không chỉ nằm ở danh hiệu, mà là khả năng khơi dậy tinh thần chủ động đọc sách, chia sẻ những cách làm hay của các đại sứ văn hóa đọc (như lập nhóm yêu sách, tạo podcast giới thiệu sách hoặc chia sẻ sách điện tử...) và lan tỏa những giá trị tích cực từ sách đến bạn bè, gia đình và cộng đồng.

Muốn phong trào phát huy hiệu quả, cần tạo môi trường đọc thường xuyên, có sự phối hợp giữa thư viện, nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội.

Một thư viện có thể cung cấp sách cho hàng nghìn người, nhưng một người yêu sách cũng có thể truyền cảm hứng đọc đến cộng đồng. Vì vậy, bên cạnh hệ thống thư viện, mỗi học sinh, thầy, cô giáo và cán bộ thư viện đều có thể trở thành người lan tỏa văn hóa đọc bằng cách riêng của mình.

* Điều gì giúp bà bền bỉ với công việc suốt hơn 30 năm?

- Tôi đã có 33 năm tâm huyết với nghề. Có khó khăn, trở ngại nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc bỏ dở hành trình lan tỏa văn hóa đọc.

Động lực đến từ những điều rất giản dị, là ánh mắt háo hức của trẻ em nghèo khi cầm trên tay cuốn sách đầy màu sắc; sự hào hứng của các em khi cùng nhau bàn luận về nội dung sách; hay niềm vui khi địa phương có thêm một “Đại sứ Văn hóa đọc”.

Những khoảnh khắc ấy giúp tôi hiểu rằng, làm thư viện không chỉ là quản lý kho sách hay tổ chức phục vụ bạn đọc, mà còn là tạo cơ hội để mọi người tiếp cận tri thức, nuôi dưỡng ước mơ và hình thành thói quen học tập suốt đời.

Đổi mới để sách đến gần hơn với người đọc

* Theo bà, cần làm gì để văn hóa đọc phát triển bền vững, nhất là ở những địa bàn còn khó khăn?

- Tôi luôn trăn trở làm thế nào để sách thực sự đến được với người đọc. Qua thực tiễn công việc, tôi nhận ra muốn phát triển văn hóa đọc bền vững thì không thể chỉ tập trung vào những nơi có điều kiện thuận lợi, mà phải quan tâm đến cả những địa bàn còn hạn chế về cơ hội tiếp cận sách.

Bên cạnh việc trực tiếp tham mưu bổ sung hàng nghìn bản sách mỗi năm cho Thư viện tỉnh, tôi còn chủ động hỗ trợ miễn phí nghiệp vụ thư viện cho các địa bàn vùng sâu, vùng xa và hải đảo, như Trường Tiểu học Nhơn Hải (nay là Trường Tiểu học và THCS Nhơn Hải, phường Quy Nhơn Đông), Thư viện Phước Mỹ (phường Quy Nhơn Tây), Thư viện xã Nhơn Châu…

Năm 2025, tôi nghiên cứu, xây dựng và triển khai đồng bộ 2 sáng kiến kinh nghiệm. Sáng kiến thứ nhất là “Tăng cường công tác truyền thông và quảng bá văn hóa đọc trên không gian mạng tại Thư viện tỉnh Gia Lai”, nhằm đổi mới cách thức truyền tải thông tin, quảng bá sách và hoạt động thư viện đến bạn đọc.

Sáng kiến thứ hai là “Tổ chức sinh hoạt ngoại khóa cho học sinh góp phần đẩy mạnh hoạt động phục vụ học tập suốt đời tại Thư viện tỉnh Gia Lai”, hướng đến đổi mới phương thức phục vụ thông qua các hoạt động trải nghiệm dành cho học sinh. Qua đó, góp phần mở rộng đối tượng bạn đọc, đặc biệt là học sinh.

Tôi và đồng nghiệp cũng tích cực huy động, kết nối các nguồn lực xã hội hóa để tăng cường cơ sở vật chất, bổ sung vốn tài liệu, nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc, từng bước phát triển văn hóa đọc tại địa phương.

* Sau khi được trao Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc năm 2026, bà có những dự định gì?

- Thời gian tới, tôi cùng tập thể Thư viện tỉnh sẽ tiếp tục đổi mới hoạt động phục vụ bạn đọc, tăng cường đưa sách đến trường học, đẩy mạnh chuyển đổi số và hỗ trợ các thư viện cơ sở, hướng đến xây dựng không gian học tập, sáng tạo, trải nghiệm, nuôi dưỡng tình yêu sách.

Tôi cũng ấp ủ dự định xây dựng một thư viện miễn phí dành cho trẻ em. Các em có thể đến đọc sách, khám phá tri thức, tham gia hoạt động sáng tạo và phát triển khả năng trong môi trường thân thiện, an toàn. Tôi mong muốn trẻ em có hoàn cảnh khó khăn cũng có cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng, thiết thực và bền vững.

* Xin cảm ơn bà về cuộc trò chuyện!