Từ những manh mối do nhân dân cung cấp đến nỗ lực của các lực lượng làm nhiệm vụ, hành trình đưa các liệt sĩ trở về đang được triển khai khẩn trương, trách nhiệm và đầy nghĩa tình.
Theo dấu ký ức, tìm người nằm lại
Trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS), nguồn tin từ nhân dân luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Có những thông tin được ghi nhớ suốt hàng chục năm, có những dấu tích được phát hiện tình cờ trong quá trình sinh sống, sản xuất. Từ những manh mối ấy, lực lượng chức năng tiến hành rà soát, xác minh, khoanh vùng và tổ chức tìm kiếm.
Tại xã Tuy Phước Đông, nguồn tin của ông Trần Văn Thọ (đội 1, thôn Bình Thành) đã giúp lực lượng chức năng khoanh vùng, quy tập 1 HCLS vào ngày 1-10.
Năm 1976, khi đào hào để dẫn nước trong vườn, ông Thọ phát hiện một số đoạn xương cùng vài di vật. Nghĩ có thể là hài cốt bộ đội Việt Nam nên ông lấp lại, ghi nhớ vị trí. “Khi biết lực lượng chức năng đã tìm thấy và quy tập được HCLS, tôi rất mừng và xúc động, bởi cuối cùng các anh cũng được đưa về với đồng đội và thân nhân” - ông Thọ chia sẻ.
Tại xã Bình Hiệp, nguồn tin của ông Nguyễn Thành Vân (ở xóm 3, thôn Bình Tân) về vị trí mộ liệt sĩ từ năm 1967 đã giúp Đội K52 có thêm căn cứ tổ chức tìm kiếm. Ngày 24-9, lực lượng chức năng quy tập 1 HCLS cùng các di vật gồm tăng, mảnh vải dù và 1 chiếc kẹp tóc. Mới đây nhất, từ nguồn tin của ông Siu Bích (ở làng Bi, xã Ia Dom), trong ngày 5-10, các lực lượng của Bộ CHQS tỉnh đã quy tập được 2 HCLS kèm theo nhiều di vật.
Từ ngày 3-8 đến nay, tại làng Sơr (xã Ia Boòng), lực lượng chức năng đã quy tập được 18 HCLS, phần lớn từ nguồn tin do người dân cung cấp. Trước đó, năm 2025, tại khu vực này Đội K52 cũng đã quy tập được 18 HCLS.
Riêng tại khu vườn của ông Ksor Tân, đầu tháng 8-2026, trong quá trình trồng cây ăn quả, ông phát hiện một số mảnh tăng và xương nghi là HCLS nên báo cho Ban CHQS xã Ia Boòng và Đội K52. Từ nguồn tin này, kết hợp thông tin của thân nhân liệt sĩ, lực lượng chức năng mở rộng tìm kiếm và quy tập thêm 2 HCLS.
Ông Tân bộc bạch: “Việc tìm kiếm, quy tập có lúc ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất của gia đình, nhưng tôi nghĩ đó là việc rất ý nghĩa. Chậm sản xuất một thời gian cũng được, miễn là tìm được HCLS để đưa các anh về với đồng đội, gia đình”.
Theo thượng tá Nguyễn Văn Hoàng - Trưởng Ban Chính sách Bộ CHQS tỉnh, đơn vị đã tiếp nhận 108 thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Các nguồn tin đều được tổng hợp, phân loại, xác minh; khi đủ cơ sở sẽ tổ chức khảo sát, tìm kiếm, quy tập.
“Mỗi ký ức, mỗi dấu tích người dân cung cấp đều có thể trở thành manh mối quý, góp phần đưa các liệt sĩ trở về với đồng đội, quê hương và thân nhân” - Thượng tá Nguyễn Văn Hoàng nhấn mạnh.
Không để người nằm lại bị lãng quên
Một trong những kết quả nổi bật của “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS” là Gia Lai đã hoàn thành khai quật, lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang liệt sĩ và bàn giao toàn bộ mẫu đủ điều kiện để giám định ADN.
Toàn tỉnh đã triển khai lấy mẫu tại 113 nghĩa trang liệt sĩ, với 12.057 phần mộ được khai quật. Trong đó, 7.865 mẫu đủ điều kiện giám định ADN, đạt 65,23%. Đến ngày 21-9, toàn bộ số mẫu này đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội qua 5 đợt. Từ đầu chiến dịch (ngày 10-3) đến nay, các lực lượng chức năng của Bộ CHQS tỉnh đã tìm kiếm, quy tập được 50 HCLS, gồm 40 hài cốt trong nước và 10 hài cốt ở ngoài nước.
Đằng sau những con số ấy là nhiều tháng làm việc liên tục của cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng phối hợp. Dù ngày nghỉ, ngày lễ, lực lượng làm nhiệm vụ vẫn tranh thủ từng giờ để khai quật, lấy mẫu, ghi chép hồ sơ và hoàn trả phần mộ đúng quy trình.
Sau khi hoàn thành lấy mẫu, trọng tâm chuyển sang tìm kiếm, quy tập HCLS. Hiện 8 đội tìm kiếm với khoảng 100 cán bộ, chiến sĩ Đội K52 và lực lượng kiêm nhiệm, cùng hơn 50 dân quân thường trực, lực lượng địa phương đang thực hiện nhiệm vụ; trong đó 5 đội làm nhiệm vụ trong nước, 3 đội ngoài nước.
Đại tá Võ Tấn Tài - Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS tỉnh - nhấn mạnh: “Sau khi hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang liệt sĩ, các lực lượng tiếp tục tập trung rà soát nguồn tin, xác minh, mở rộng địa bàn tìm kiếm. Địa bàn rộng, nhân chứng ngày càng ít, việc tìm kiếm gặp nhiều khó khăn, nhưng cán bộ, chiến sĩ vẫn quyết tâm quy tập được nhiều nhất HCLS còn nằm lại”.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch - Trưởng Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương và lực lượng quân đội phối hợp chặt chẽ, tiếp tục rà soát, xác minh nguồn tin, khẩn trương tìm kiếm, quy tập tại những khu vực có nhân chứng, thông tin cụ thể; thực hiện đến đâu kết luận chặt chẽ địa bàn đến đó. Đồng thời, theo dõi kết quả giám định ADN, đẩy mạnh số hóa, quản lý đồng bộ hồ sơ liệt sĩ, mộ liệt sĩ, hạn chế bỏ sót, trùng lặp, nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS.
