Toàn tỉnh hiện có hơn 251,3 nghìn héc ta cây trồng tham gia liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm với sự tham gia của 98 HTX, 72 tổ hợp tác, 47 nông hội và 72 DN. Những con số này cho thấy xu hướng liên kết trong sản xuất nông nghiệp ngày càng rõ nét, từng bước hình thành các chuỗi giá trị bền vững, giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm thiểu rủi ro cho người dân.
Không chỉ là cầu nối giữa nông dân với DN, các HTX còn đóng vai trò “bà đỡ” trong việc hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức sản xuất theo quy trình, tiêu chuẩn và định hướng thị trường. Qua đó, nông dân dần thay đổi nếp nghĩ, cách làm, chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất có kế hoạch, có liên kết để bảo đảm đầu ra ổn định.
Liên kết với doanh nghiệp để hỗ trợ nông dân
Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Vinh Phát (xã Ia Le). Từ khi thành lập năm 2019 với 27 thành viên, HTX từng bước khẳng định vai trò trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất cho người dân địa phương. Ban đầu, HTX liên kết thu mua dê, bò giống cung cấp cho nông dân trong và ngoài xã. Mỗi năm, HTX thu mua hơn 200 con bò và 500 con dê, góp phần tạo đầu ra ổn định cho các hộ chăn nuôi.
Bước ngoặt lớn đến từ giữa năm 2023 khi HTX bắt tay với Công ty TNHH Syngenta Việt Nam triển khai mô hình trồng bắp lấy giống. Theo thỏa thuận, công ty cung cấp 100% giống, hỗ trợ kỹ thuật canh tác và cho nông dân vay 15 triệu đồng/ha không tính lãi để đầu tư sản xuất. Đây là yếu tố then chốt giúp người dân mạnh dạn tham gia mô hình.
Ông Trương Viết Thảo - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Vinh Phát - cho biết: “Mỗi năm, HTX liên kết với các hộ trồng 2 vụ bắp với tổng diện tích khoảng 200 ha. Trước khi xuống giống, bà con được tập huấn kỹ thuật ngay tại ruộng. Trong quá trình canh tác, kỹ sư nông nghiệp thường xuyên theo dõi, hướng dẫn xử lý sâu bệnh. Nhờ đó, năng suất đạt bình quân 4 - 7 tấn/ha, có hộ đạt 9 - 10 tấn/ha. Sản phẩm được bao tiêu với giá từ 14.000 - 15.000 đồng/kg, tùy thời điểm”.
Thực tế cho thấy, khi có sự đồng hành của HTX và DN, nông dân không chỉ yên tâm về đầu ra mà còn nâng cao trình độ sản xuất. Ông Nguyễn Tấn Phát (thôn Phú Bình, xã Ia Le) chia sẻ: “Trước đây, tôi trồng hồ tiêu và khoai môn nhưng hiệu quả không cao. Từ khi chuyển sang trồng bắp lấy giống, thu nhập ổn định hơn. Vụ đầu tôi lãi hơn 70 triệu đồng/ha. Vụ sau, dù thời tiết bất lợi nhưng vẫn lãi khoảng 50 triệu đồng/ha. Quan trọng nhất là đầu ra được bao tiêu nên rất yên tâm”.
Hướng nông dân sản xuất theo tiêu chuẩn
Tương tự, HTX Sản xuất - Thương mại và Dịch vụ nông nghiệp Glar (xã Đak Đoa) cũng là điểm sáng trong ứng dụng KHKT vào sản xuất cà phê theo hướng bền vững. Từ chỗ sản xuất manh mún, dựa vào kinh nghiệm, đến nay, người dân nơi đây đã từng bước chuyển sang canh tác theo tiêu chuẩn gắn với liên kết tiêu thụ ổn định.
HTX được thành lập năm 2020 với 15 thành viên, chủ yếu là đồng bào Bana. Đến nay, HTX đã mở rộng liên kết với hơn 130 hộ dân. Theo ông Uê - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX, ban đầu, bà con còn e dè vì quy trình sản xuất khá chặt chẽ. Nhưng khi được hướng dẫn cụ thể, thấy hiệu quả rõ rệt, mọi người dần thay đổi nhận thức, hiểu rằng làm nông phải dựa vào khoa học.
HTX đã triển khai quy trình sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn 4C, khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, không dùng thuốc cỏ, áp dụng tưới tiết kiệm nước và thu hoạch nhiều đợt để nâng cao chất lượng hạt. Nhờ đó, năng suất cà phê đạt từ 3,5 - 5 tấn nhân/ha, cao hơn khoảng 1 tấn so với trước.
Ông Yơu (làng Dôr 1, xã Đak Đoa) cho biết: “Gia đình tôi có 2 ha cà phê. Trước kia, tôi làm theo kinh nghiệm, chủ yếu sử dụng phân hóa học, thuốc diệt cỏ nên đất bạc màu, cây yếu, thu hoạch chỉ được hơn 4 tấn cà phê nhân. Từ khi làm theo hướng dẫn của HTX, dùng phân hữu cơ, giữ cỏ giữ ẩm, cây phát triển tốt hơn, chi phí giảm mà sản lượng đạt gần 6 tấn cà phê nhân”.
Không chỉ thay đổi trong khâu chăm sóc, việc thu hoạch cũng được chuẩn hóa. Sản phẩm cà phê đạt tiêu chuẩn được DN thu mua với giá cao hơn thị trường từ 100 - 300 đồng/kg. Điều này tạo động lực để người dân duy trì sản xuất theo hướng bền vững.
Ông Uê chia sẻ thêm: “Hiện mỗi năm, HTX cung cấp khoảng 1.500 tấn cà phê nhân đạt chuẩn cho DN liên kết. Đồng thời, HTX còn đầu tư dây chuyền chế biến ướt nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, hướng đến xây dựng thương hiệu cà phê chất lượng cao trên thị trường”.
Tương tự, HTX Nông nghiệp và Kinh doanh dịch vụ Kon Gang (xã Kon Gang) cũng đang phát huy hiệu quả vai trò tổ chức sản xuất theo chuỗi. Thành lập năm 2018, HTX hiện có 6 thành viên góp vốn và liên kết với 185 hộ trồng cà phê (trong đó có 64 hộ đồng bào dân tộc thiểu số) trên diện tích hơn 320 ha.
Ông Trịnh Khắc Dương - Giám đốc HTX - cho hay: “HTX đứng ra làm đầu mối thu mua, chế biến và liên kết với DN tiêu thụ. Khi tham gia chuỗi liên kết, bà con được tập huấn kỹ thuật, sản xuất theo tiêu chuẩn 4C, sản phẩm được cộng giá khoảng 300 đồng/kg”.
Nhờ đó, năng suất cà phê đạt bình quân 4,5 tấn nhân/ha, chất lượng hạt được cải thiện rõ rệt. Người dân không chỉ tăng thu nhập mà còn nâng cao ý thức sản xuất bền vững, bảo vệ môi trường.
Khi HTX trở thành điểm tựa, nông dân không chỉ thay đổi cách làm mà còn tự tin bước vào thị trường bằng tư duy sản xuất mới. Từ những cánh đồng, vườn cây liên kết hôm nay, một nền nông nghiệp hiện đại và bền vững đang dần hình thành.