Mạng xã hội, video ngắn, trò chơi trực tuyến và các nền tảng giải trí đang chiếm một phần đáng kể trong đời sống của trẻ em. Những số liệu mới được công bố trong năm 2026 cho thấy mức độ hiện diện của Internet trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ, đồng thời cảnh báo khoảng cách giữa việc nhận biết nguy cơ và khả năng tự bảo vệ trên môi trường số.
Theo số liệu sơ bộ từ khảo sát “Tiếng nói trẻ em Việt Nam 2026” do Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) thực hiện trên 2.500 trẻ từ 12-15 tuổi, khoảng 9/10 thiếu niên cho biết đã được học hoặc tiếp cận nội dung về an toàn mạng. Tuy nhiên, cũng có tới 9/10 em phản ánh đã trực tiếp hoặc gián tiếp đối mặt với các rủi ro trên môi trường số.
Một kết quả khác của khảo sát được TTXVN công bố tháng 6-2026 cho thấy có tới 98% trẻ tham gia khảo sát đang sử dụng Internet. Môi trường mạng vì thế hiện diện trong hầu hết hoạt động thường ngày của các em, từ học tập, giải trí đến giao tiếp và thể hiện bản thân.
Đáng chú ý, khi gặp vấn đề trên mạng, không phải trẻ nào cũng tìm đến người lớn. Kết quả khảo sát cho thấy chỉ khoảng 20% tìm đến bố mẹ, 15% tìm thầy cô, 10% tìm đến Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 và khoảng 7% tìm đến các tổ chức xã hội.
Theo báo cáo của UBND TP. Hồ Chí Minh được công bố tháng 5-2026, 89% trẻ từ 10-15 tuổi tại thành phố thường xuyên sử dụng Internet; 87% trẻ trong nhóm 12-17 tuổi truy cập Internet trung bình từ 5-7 giờ/ngày.
Nếu duy trì mức 5 giờ/ngày, 1 trẻ có thể dành khoảng 35 giờ mỗi tuần trên Internet; với mức 7 giờ/ngày, thời gian này lên tới 49 giờ mỗi tuần.
Internet và mạng xã hội không chỉ mang lại tác động tiêu cực. Trẻ có thể sử dụng các nền tảng số để học tập, tìm kiếm thông tin, giải trí, giao tiếp và phát triển kỹ năng. Vấn đề xuất hiện khi thời gian trực tuyến lấn át những hoạt động thiết yếu khác hoặc trẻ tiếp xúc với nội dung và hành vi không an toàn.
Tỷ lệ trẻ sử dụng Internet cao đặt ra những vấn đề đối với công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em. Các nguy cơ trên môi trường mạng ngày càng phức tạp, từ nội dung độc hại, lừa đảo, bắt nạt trực tuyến đến hành vi dụ dỗ, xâm hại trẻ em.
Kết quả khảo sát “Tiếng nói trẻ em Việt Nam 2026” còn cho thấy 1 nghịch lý: phần lớn trẻ đã được trang bị kiến thức về an toàn mạng nhưng tỷ lệ từng đối mặt với rủi ro vẫn rất cao.
Theo Viện MSD, điều này phản ánh khoảng cách giữa nhận thức lý thuyết và khả năng ứng phó thực tế của trẻ.
Tại chương trình “Thiếu niên nói 2026” tổ chức ngày 16-5, Đại tá Hà Văn Bắc - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) nhấn mạnh, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng an ninh mạng mà cần sự chung tay của gia đình, giáo dục, xã hội và toàn bộ hệ sinh thái số.
Các số liệu mới cũng đặt ra yêu cầu không chỉ kiểm soát trẻ dùng điện thoại bao nhiêu giờ, mà cần quan tâm các em đang xem gì, tương tác với ai và xử lý thế nào khi gặp nguy hiểm. Gia đình được xem là lớp bảo vệ gần nhất.
Việc đồng hành với trẻ, thống nhất thời gian sử dụng thiết bị phù hợp, quan tâm nội dung trẻ tiếp cận và tạo thói quen trao đổi khi gặp tình huống bất thường có ý nghĩa quan trọng. Nhà trường cũng cần tiếp tục trang bị kỹ năng số, nhận diện thông tin xấu độc, lừa đảo, bắt nạt trực tuyến và hướng dẫn học sinh cách tìm kiếm trợ giúp.
