Số hóa sách giáo khoa: Để cơ hội biến thành “thực tiễn hiệu quả”

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Theo Bộ GD&ĐT, số hóa sách giáo khoa (SGK) và xây dựng hệ sinh thái học liệu số dùng chung, miễn phí được xem bước đi chiến lược trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành “thực tiễn hiệu quả”, chắc chắn cần lộ trình, sự chung tay không chỉ ngành Giáo dục mà của toàn xã hội.

Theo quyết định của Bộ GD&ĐT, từ năm học 2026-2027, bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản (NXB) Giáo dục Việt Nam sẽ được sử dụng làm SGK thống nhất trên toàn quốc.

so-hoa-sach-giao-khoa.jpg
Bên cạnh mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành việc cung cấp miễn phí SGK, Bộ GD&ĐT cũng triển khai số hóa toàn bộ SGK và xây dựng hệ sinh thái học liệu số đi kèm. Ảnh: Mộc Trà

Bên cạnh mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành việc cung cấp miễn phí SGK, Bộ GD&ĐT cũng triển khai số hóa toàn bộ SGK và xây dựng hệ sinh thái học liệu số đi kèm.

Các học liệu được phát triển theo hướng dùng chung, truy cập thuận lợi, miễn phí, phục vụ giáo viên, học sinh và người dân, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông.

Với tinh thần đó, NXB Giáo dục Việt Nam cũng đang tăng tốc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) đối với hệ thống SGK, sách bài tập và sách tham khảo, nhằm thay đổi căn bản cách quản lý, biên soạn và phát hành học liệu.

Trong quá trình triển khai, NXB Giáo dục Việt Nam đã phối hợp với Thư viện Quốc gia Việt Nam thu thập danh mục sách lưu chiểu qua các thời kỳ; tổ chức rà soát, lọc bỏ trùng lặp… Qua đó, hình thành danh mục 33.786 tên sách có dữ liệu cơ bản tương đối đầy đủ.

Trong số này, SGK, sách bài tập, sách giáo viên và sách đọc thêm chiếm chủ đạo, còn lại là các loại sách giáo dục khác. Theo NXB, hiện toàn bộ 1.132 SGK, sách giáo viên, sách bài tập theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã được chuẩn hóa dữ liệu số ngay từ khâu bản thảo.

so-hoa-sach-giao-khoa-2.jpg
Số hóa SGK, xây dựng SGK điện tử và kho học liệu số dùng chung giúp giáo viên, học sinh tiếp cận tri thức linh hoạt hơn, giảm dần sự lệ thuộc tuyệt đối vào sách giấy. Ảnh minh họa: Mộc Trà

Không chỉ ở Việt Nam, số hóa tài nguyên học tập từ lâu đã trở thành xu hướng toàn cầu. Mỗi nước có cách tiếp cận khác nhau tùy theo bối cảnh giáo dục, hạ tầng và chiến lược quốc gia.

Cụ thể, ở nhiều trường học tại Hoa Kỳ, digital textbooks (SGK kỹ thuật số) đã được triển khai dưới nhiều hình thức, từ việc sử dụng e-books trong lớp học cho tới các chương trình đổi mới - nơi sách giấy được thay thế bằng nội dung trực tuyến hoàn chỉnh trên thiết bị số.

Một số trường ở quốc gia này thậm chí đã bỏ hoàn toàn SGK giấy để học sinh sử dụng laptop/iPad với nội dung số xuyên suốt học kỳ nhằm tăng tính tương tác và cập nhật kiến thức liên tục.

Còn tại Ấn Độ, nền tảng ePathshala do chính phủ và các đơn vị giáo dục phát triển cho phép học sinh, giáo viên tải sách và tài liệu học tập bản quyền miễn phí trên web và ứng dụng di động; từ đó, mở rộng khả năng tiếp cận SGK điện tử ở mọi cấp học.

Trong khi đó, một số nước châu Á như Hàn Quốc cũng đang tiến tới áp dụng SGK số có hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, cho phép nội dung tự động tùy chỉnh theo mức độ học sinh. Đây được xem là một bước đi xa hơn so với sách điện tử thông thường.

Ngoài ra, các sáng kiến như OpenStax tại Hoa Kỳ cung cấp SGK điện tử dùng chung cho hàng triệu sinh viên, giảm chi phí giáo dục và mở rộng quyền truy cập tri thức toàn cầu. Hay mô hình FlexBook cho phép giáo viên và học sinh tùy chỉnh nội dung sách học phù hợp với nhu cầu giảng dạy cụ thể và theo chuẩn giáo dục địa phương…

Có thể nói, trong bối cảnh công nghệ phát triển như vũ bão, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học đặt ra ngày càng cao. Số hóa SGK, xây dựng SGK điện tử và kho học liệu số dùng chung được xem là giải pháp quan trọng nhằm giúp giáo viên, học sinh tiếp cận tri thức linh hoạt hơn, giảm dần sự lệ thuộc tuyệt đối vào sách giấy.

Không chỉ thế, số hóa SGK và học liệu còn mang lại nhiều lợi ích rõ rệt như: tiết kiệm chi phí in ấn, giảm gánh nặng sách vở cho học sinh, thuận tiện trong lưu trữ và truy cập, hạn chế tình trạng “cồng kềnh” khi di chuyển…

Đặc biệt, số hóa SGK cho thấy rõ giá trị nhất khi xảy ra dịch bệnh, thiên tai - những tình huống dễ làm đứt gãy việc học nếu chỉ phụ thuộc vào sách giấy và lớp học truyền thống.

Khi trường lớp phải đóng cửa hoặc sách vở bị hư hỏng do mưa lũ, SGK giúp giáo viên và học sinh tiếp tục tiếp cận nội dung chuẩn chương trình, duy trì việc dạy và học từ xa mà không phải chờ in ấn, cấp phát lại.

rat-nhieu-sach-vo-cua-hoc-sinh-gia-lai-bi-ngam-trong-bun-nuoc-trong-dot-lu-lut-vua-qua-anh-tran-dung.jpg
Rất nhiều sách vở của học sinh Gia Lai bị hư hỏng trong đợt lũ lụt lịch sử vào tháng 11-2025. Ảnh: T.D

Có thể thấy rõ hạn chế của phương thức dạy - học truyền thống dựa hoàn toàn vào sách giấy khi đại dịch Covid-19 hoành hành. Và mới đây nhất, khi miền Trung gánh chịu trận bão lụt lịch sử, hàng trăm ngàn quyển SGK đã bị cuốn trôi, hư hại. Riêng tại Gia Lai, hơn 448.000 quyển SGK đã bị hư hỏng do mưa lũ, việc học tập của học sinh toàn tỉnh bị đảo lộn.

Trong tình huống như vậy, tài nguyên số, SGK điện tử sẽ giảm thiểu rủi ro mất mát dữ liệu và giúp học sinh tiếp cận kiến thức liên tục khi sách giấy không thể đáp ứng yêu cầu. Đây là lợi ích chiến lược khổng lồ mà số hóa mang lại, nhất là với vùng thường xuyên chịu thiên tai.

Không thể phủ nhận số hóa SGK là đột phá quan trọng, thế nhưng, nếu áp dụng SGK điện tử mà không đồng bộ về hạ tầng internet, thiết bị đầu cuối và kỹ năng sử dụng thì hiệu quả đạt được sẽ không cao, thậm chí đi ngược với mục tiêu ban đầu.

Bởi lẽ, ở nhiều vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hạ tầng internet và thiết bị học tập cá nhân vẫn còn hạn chế. Khi đó, SGK số có thể là lợi thế cho học sinh thành thị nhưng lại trở thành rào cản với học sinh ở khu vực khó khăn.

Và với Gia Lai - một địa phương có địa bàn rộng, dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao; đồng thời, có sự chênh lệch phát triển giữa khu vực đô thị và vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số... thì điều này hoàn toàn có thể xảy ra.

voi-co-giao-nhan-hanh-trinh-gan-bo-cung-bang-den-phan-trang-ben-anh-mat-nu-cuoi-than-thuong-cua-hoc-tro-luon-cung-la-khoang-thoi-gian-tuoi-dep-va-day-y-nghia-anh-moc-tra.jpg
Do hạ tầng internet và thiết bị học tập cá nhân vẫn còn hạn chế, SGK số có thể trở thành rào cản với học sinh ở khu vực khó khăn. Ảnh: Mộc Trà

Do đó, bài toán đặt ra không chỉ nằm ở việc số hóa nhanh hay chậm, mà là số hóa như thế nào để bảo đảm tính công bằng trong tiếp cận giáo dục. Quan trọng nhất là số hóa phải gắn với mục tiêu tăng hiệu quả học tập thực tế, chứ không chỉ đơn thuần là chuyển từ bản in sang bản điện tử.

Và đây chắc hẳn là vấn đề mà các cơ quan quản lý ở Trung ương cần tính đến khi ban hành và triển khai các chính sách liên quan đến việc số hóa SGK.

Có thể bạn quan tâm

Sức bật mới cho vùng biên

Sức bật mới cho vùng biên

(GLO)- Thực hiện Kết luận số 81-TB/TW của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học nội trú tại các xã biên giới, cuối năm 2025, cả nước đã triển khai xây dựng 100 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các tỉnh, thành phố có biên giới đất liền.

Thuế đất phi nông nghiệp, vì sao lơ là?

Thuế đất phi nông nghiệp, vì sao lơ là?

Một sắc thuế có từ lâu nhưng nhiều người không biết, không đóng. Đáng nói hơn là ngành thuế, vốn thường kiểm soát chặt chẽ các khoản thu, dường như cũng không sát sao... Nghịch lý liên quan đến thuế đất phi nông nghiệp khiến không ít người cảm thấy khó hiểu.

Vang mãi tiếng cồng chiêng

Vang mãi tiếng cồng chiêng

(GLO)- Từ ngày 30-10 đến 8-11, tại phường Pleiku, xã Biển Hồ và một số địa phương trên địa bàn tỉnh Gia Lai diễn ra chuỗi sự kiện Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026.

Khi chính quyền chủ động tìm đến người dân

Khi chính quyền chủ động tìm đến người dân

Vừa qua, UBND TP.HCM tổ chức lễ ra mắt ba mô hình chuyển đổi số mang tính tiên phong, sáng tạo và nhân văn, tập trung vào các lĩnh vực: kết nối giao thông công cộng; kết nối kho dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính; hỗ trợ người dân đăng ký khai tử tại nhà.

Đừng để trẻ em đơn độc trên không gian mạng

Đừng để trẻ em đơn độc trên không gian mạng

(GLO)- Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bắt nạt, dụ dỗ, lừa đảo và xâm hại trẻ em. Bảo vệ trẻ trên môi trường số không thể chỉ trông chờ vào kỹ năng tự phòng vệ, mà cần trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội.

Từ sự kiện đến công nghiệp văn hóa

Từ sự kiện đến công nghiệp văn hóa

Không chỉ là công cụ kích cầu du lịch, các concert, lễ hội, chương trình nghệ thuật lớn... còn có thể tạo thị trường cho nghệ sĩ, nhà sản xuất chương trình, doanh nghiệp công nghệ sân khấu, thiết kế, truyền thông, quảng cáo và nhiều ngành nghề sáng tạo khác cùng phát triển.

Gìn giữ giá trị thật

Gìn giữ giá trị thật

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Chỉ thị số 37/CT-TTg (ngày 20-10) về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm học thật, thi thật, đánh giá thật.

Góp xanh cho Trường Sa

Góp xanh cho Trường Sa

(GLO)- Tiếp tục đồng hành cùng chương trình “Xanh hóa Trường Sa”, ngành chức năng tỉnh Gia Lai vừa bàn giao hơn 11.000 cây dừa giống Tam Quan cho Bộ Tư lệnh Vùng 4 Hải quân.

Chuyển từ trao tặng sang trao cơ hội

Chuyển từ trao tặng sang trao cơ hội

Một phần quà có thể giúp gia đình vượt qua tháng khó, còn một chỗ học nghề, việc làm, thẻ bảo hiểm y tế hay mái nhà vững chãi sẽ giúp họ đứng vững lâu dài. Giảm nghèo bền vững vì thế là sự dịch chuyển từ trao tặng sang trao cơ hội,...

Kích cầu du lịch

Kích cầu du lịch

(GLO)- HĐND tỉnh Gia Lai vừa thông qua 2 nghị quyết về hỗ trợ thu hút khách quốc tế qua các chuyến bay charter (thuê chuyến) và phát triển du lịch cộng đồng. Đây là những chính sách rất đáng chú ý trong nỗ lực đưa du lịch trở thành một động lực phát triển của tỉnh nhà.

Thu hút nhân tài, khơi thông nguồn lực phát triển

Thu hút nhân tài, nhân lên nguồn lực phát triển

(GLO)- 80 năm trước, trong thư “Tìm người tài, đức”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò đặc biệt của nhân tài đối với sự nghiệp kiến thiết đất nước. Tư tưởng đó tiếp tục được phát triển trong Kết luận số 105-KL/TW, đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ việc thu hút, trọng dụng nhân tài.

Khơi thông giá trị bản quyền

Khơi thông giá trị bản quyền

Tại hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan vừa tổ chức tại Hà Nội, Bộ VH-TT-DL nhận định, sau hơn 20 năm thực thi và qua nhiều lần sửa đổi, pháp luật về sở hữu trí tuệ đã tạo nền tảng quan trọng cho việc bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.

Bảo vệ trẻ em

Bảo vệ trẻ em

(GLO)- UBND tỉnh Gia Lai vừa ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030. 

'Phiếu tín nhiệm' của quốc tế với Việt Nam

'Phiếu tín nhiệm' của quốc tế với Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế - địa chính trị thế giới biến động phức tạp, khó lường, hơn 50 tỉ USD vốn đầu tư nước ngoài mà chúng ta thu hút được trong 9 tháng qua không chỉ lập kỷ lục cao nhất từ trước đến nay mà đó chính là một "phiếu tín nhiệm" của quốc tế dành cho VN.

null