Tại sao lại nói "thái độ ứng xử" của người dân? Muốn hiểu rõ điều này phải ngược thời gian về gần 2 thập niên trước, từ những năm 2010, khi Đề án kiểm soát khí thải xe máy được Chính phủ phê duyệt. Trong suốt những năm sau đó, cả 2 thành phố lớn nhất nước là Hà Nội và TP.HCM không ít lần quyết tâm thực hiện bởi ô nhiễm không khí, bụi mịn ngày càng gia tăng. Số lượng xe máy lớn, nhiều thêm mỗi ngày, trong số đó có không ít xe "3 không" (không đèn, không kèn, không giấy tờ) cứ hồn nhiên chạy trên đường, hồn nhiên xả khói, xả tiếng ồn và xả cả nguy cơ tai nạn... Đó chính là thủ phạm lớn khiến TP.HCM và Hà Nội thường xuyên có tên trong bảng xếp hạng các đô thị ô nhiễm nhất thế giới.
Thế nhưng cứ mỗi lần bàn "siết khí thải" là mỗi lần vấp phải phản ứng mạnh mẽ của nhiều người bởi xe máy là phương tiện đi lại chính của người dân, là sinh kế của rất nhiều hộ nghèo. Một mặt là hạ tầng, phương tiện thay thế, sự hỗ trợ... cũng chưa thật sự sẵn sàng. Khoảng cách giữa mong muốn và thực tiễn quá lớn khiến đề án cứ mãi nằm trên giấy. Tuy nhiên, ô nhiễm không khí thì không đợi chúng ta. Gần đây, tình trạng bụi mịn trong không khí ngày càng trầm trọng. Có những buổi sáng, bầu trời TP.HCM, Hà Nội và nhiều tỉnh/thành trên cả nước đục ngầu như sương giăng. Từ nửa buổi kéo dài cả buổi rồi tới nguyên ngày, người dân ở nhiều địa phương phải sống chung với ô nhiễm, hít thở khói bụi vào lồng ngực, các bệnh về hô hấp gia tăng... Không còn là cảnh báo, bầu không khí mà chúng ta đang sinh sống thực sự báo động, đòi hỏi phải hành động.
Các vùng phát thải thấp, vành đai cấm xe máy, công cuộc chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện, cùng với đó là tăng tốc metro, xe buýt..., một loạt giải pháp được triển khai đồng bộ. Tất nhiên, siết khí thải xe máy là giải pháp quan trọng hàng đầu. Chỉ có điều lần này thái độ của người dân đã khác, từ phản đối nhiều người chuyển sang ủng hộ. Minh chứng rõ nhất thể hiện qua kết quả chương trình khảo sát ý kiến người dân về Đề án kiểm soát xe máy để giảm ô nhiễm môi trường do TP.HCM thực hiện cho thấy có tới hơn 76% số người được hỏi bày tỏ ủng hộ. Trước đó, chương trình "Nghiên cứu thí điểm kiểm tra khí thải xe máy, hướng tới thí điểm kiểm soát khí thải xe mô tô, xe gắn máy đang lưu hành trên địa bàn TP" do TP.HCM phối hợp Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy VN thực hiện trong giai đoạn từ ngày 15.5 - 2.9.2020 cũng cho kết quả tương tự; ban đầu dự kiến phục vụ 5.000 phương tiện nhưng đến khi kết thúc chương trình, đã có hơn 13.000 xe máy tới kiểm định khí thải.
Ở chiều ngược lại, chúng ta đang có thuận lợi rất lớn cho công cuộc chuyển đổi lịch sử sang xe điện. Chúng ta có thương hiệu xe điện riêng của VN, hệ thống trạm sạc phủ rộng, doanh nghiệp thể hiện rõ tinh thần đồng hành, hỗ trợ tối đa cho người dân, đối tác cũng như các địa phương ở mọi phương diện. Ở tầm vĩ mô, VN đang tiến vào kỷ nguyên mới với cuộc chuyển đổi kép xanh và số. Hàng loạt cơ chế, chính sách ưu đãi cho công cuộc chuyển đổi kép này đã được ban hành, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Khi trên dưới đồng lòng, dọc ngang thông suốt... thì chắc chắn, chúng ta sẽ xây dựng được bầu không khí sạch trong kỷ nguyên xanh. Để tới năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước, VN không chỉ giàu có, thịnh vượng mà còn trở thành nơi đáng sống trên mọi phương diện.
Theo Nguyên Khanh (TNO)
