Việc làm xanh: Chiến binh xanh đô thị vì 'nghề này không có gì xấu cả'

Nhiều tờ báo quốc tế gọi công nhân vệ sinh là những "hidden heroes" - "anh hùng thầm lặng" của đô thị và "vũ khí" của những chiến binh xanh này chỉ là tiếng chổi tre.

Điều quan trọng hơn, công việc của những "chiến binh xanh" này đang tham gia trực tiếp vào chuỗi quản lý rác thải và kinh tế tuần hoàn, nói cách khác, là chống ô nhiễm trên toàn cầu.

Việc làm có ích và ổn định

Kim đồng hồ chỉ 20 giờ, xe cộ lúc này vẫn còn đang ken chặt. Như thông lệ, anh Võ Thanh Thương (27 tuổi, quê Hậu Giang) đến địa điểm quen thuộc nằm bên hông một nhà sách trên đường Bình Long, P.Bình Hưng Hòa A, Q.Bình Tân (TP.HCM). Anh lúi húi chuẩn bị bộ đồ nghề gồm chổi, bao tay, nón bảo hộ, đèn báo hiệu… và không quên đem theo bình nước uống để bắt đầu ca làm việc của mình.

Chàng trai trẻ với dáng người cao ráo, đeo khẩu trang kín mít, nói năng lanh lẹ: "Mấy năm nay lượng rác thải nhiều lên. Chỗ này không phải nơi bỏ rác nhưng người dân mang ra quăng rất nhiều. Có ngày, rác phát sinh tới tầm 2 xe".

Gia cảnh khó khăn nên sau khi tốt nghiệp THPT, anh Thương không đi học tiếp. Nghe người quen giới thiệu nên anh mới xin vào làm cho Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP.HCM (Citenco) và công việc là thu gom rác, thuộc Đội vệ sinh Q.Bình Tân. Thấm thoát cũng đã 7 năm trôi qua.

Từ 20 giờ 30, anh Thương bắt đầu công việc, quét dọn rác trên các tuyến đường được phân công, kiểm tra kỹ từng ngóc ngách, sau đó gom rác về điểm tập kết và chờ xe ép rác tới. Vào lúc ấy thì trời đã quá nửa đêm.

Ước tính cả thảy tổng chiều dài các tuyến đường phụ trách tầm 5 - 6 km, anh Thương nói đã quen với guồng quay này và phải đảm bảo "địa bàn không còn rác thải".

Nhớ lại ngày đầu mới nhận việc, Thương vẫn còn là một cậu trai 20 tuổi và thấy ngồ ngộ với nhịp sống nhanh của đô thị. Anh nói: "Ở một mình xa quê, tôi cũng có nhiều lúc buồn, tủi thân, muốn nghỉ việc đặng về quê sống gần ba mẹ. Nhưng nghĩ lại thì mình còn trẻ, còn sức khỏe, không được thoái chí, nên ráng làm vài năm rồi mới tính chuyện khác".

"Còn về công việc, có khó khăn gì không?", chúng tôi hỏi. Anh Thương liền đáp: "Nhiều người cũng có mặc cảm với nghề này. Nhưng với tôi, từ những ngày đầu, tôi thấy không có gì để xấu hổ cả. Đội ngũ công nhân vệ sinh có nhiều người trẻ nhưng cũng có những người có thâm niên hàng chục năm. Các khó khăn chủ yếu là khách quan thôi".

Không nhắc nhiều đến các chuyện khó như ca đêm dài, mùi rác, khói bụi hay cái nhìn thiếu thiện cảm của nhiều người, điều khiến anh Thương sợ nhất là gặp trời mưa.

"Trời mưa, dễ bị ướt và nhiễm bệnh, người chạy xe cũng thiếu quan sát hơn, dễ gây tai nạn. Nhưng làm cẩn thận, từ từ rồi quen. Anh em thu gom được tập huấn kỹ về an toàn lao động", anh Thương kể với giọng điệu trấn an và pha lẫn tự hào: "Tôi cảm thấy may mắn và biết ơn nghề. Các chế độ lương, thưởng và chính sách phúc lợi của công ty rất tốt và tôi không lo bị thất nghiệp. Ban ngày rảnh, tôi còn làm shipper để kiếm thêm thu nhập. Nhưng điều khiến tôi gắn bó lâu là vì tôi thấy cảm nhận rõ giá trị của việc mình đang làm: làm sạch đường sá, bảo vệ môi trường".

Cả gia đình làm nghề thu gom rác

Đội vệ sinh môi trường ở Q.Bình Tân có nhiều người trẻ tuổi. Đơn cử như chị Lê Thanh Quyết, mới 23 tuổi nhưng đã có thâm niên trong nghề hơn 5 năm.

Nghề này không xa lạ gì với gia đình của Quyết, bởi ba cô trước khi mất đã từng làm công nhân vệ sinh cho Citenco. Sau đó mẹ cô cũng xin vào đây làm và đã làm được hơn 10 năm rồi. Học xong cấp 3, Quyết nghỉ học và như cái tên của mình, cô rất quyết tâm xin mẹ cho đi làm cùng.

"Mẹ không muốn tôi vất vả, nhiều khi cũng nói vui chưa thấy ai còn trẻ mà làm nghề này như tôi. Nhưng tôi thấy nghề này không có gì xấu cả. Tôi thấy thích và tự hào về công việc của mình. Mới vào thì tôi đi theo mẹ, mẹ quét thì tôi hốt. Giờ tôi 'thầu' luôn chuyện quét hốt rác rồi", Quyết nói, mắt hau háu nhìn sang các đồng nghiệp đang chuẩn bị dụng cụ đi làm.

Quyết dọn rác trên đoạn đường Kênh Nước Đen và một số hẻm nhỏ quanh khu vực P.Bình Hưng Hòa A. Giống anh Thương, ca làm việc của Quyết cũng từ 20 giờ 30 và kết thúc khi xe ép rác tới. Còn ban ngày, cô ở nhà dọn dẹp, chuẩn bị cơm nước và nghỉ ngơi.

"Mấy ngày lễ tết là cực nhất, có hôm tôi trực cả 3 ca từ sáng đến tối. Mà sợ nhất là lúc gặp các loại rác hơi đặc biệt chút, như xác chuột nè, phải gom để gọn chờ xe rác đến", cô kể.

Ngoài ra, theo Quyết, công việc vệ sinh môi trường này không dễ dàng, nhất là xe cộ ở TP.HCM lúc nào cũng đông đúc và thỉnh thoảng có nhiều ca xe say xỉn đâm vào.

"Nên cái gì thì quên được chứ 4 món không thể quên là bao tay, nón, đèn bảo hộ và áo dạ quang. Những cô chú trong tổ cũng giúp đỡ tôi nhiều lắm, từ nhắc nhở tôi đeo đầy đủ bảo hộ, phụ thu gom rác cho tới bó sẵn chổi cho tôi vì tôi không biết cách bó chặt chổi", Quyết chia sẻ.

Thỉnh thoảng Quyết sẽ không hài lòng vì nhiều người qua đường vô ý vứt rác ngay trước mặt cô, nhưng cô cũng cảm thấy vui khi lâu lâu có mấy cháu bé, cô chú chạy ra mời cô chai nước, bánh trái.

"Nhiều người cũng hiểu và trân quý công việc của anh em công nhân vệ sinh. Ngẫm đi ngẫm lại, tôi gắn bó với công việc không phải vì đây là trách nhiệm đơn thuần mà còn vì niềm yêu thích nữa và giá trị mà công việc mang tới nữa", Quyết nhấn mạnh.

Nghiên cứu công nghệ xử lý rác thải

Tại Citenco còn có một tổ chuyên nghiên cứu, đón đầu xu hướng công nghệ mới trong xử lý rác thải. Chị Nguyễn Thị Lệ (35 tuổi), kỹ sư môi trường, đang là tổ trưởng Tổ công nghệ môi trường và phòng thí nghiệm của công ty.

Tổ có nhiệm vụ thực hiện các dự án với đối tác trong lẫn ngoài nước, nghiên cứu và phát triển về công nghệ môi trường, thực hiện hoạt động phòng thí nghiệm và hoạt động pháp chế liên quan.

Tốt nghiệp xong ngành công nghệ sinh học thì chị Lệ vào làm cho Citenco và từ đó đến nay đã gắn bó được 14 năm.

Ngoài các tiêu chí cần thiết của ngành kỹ thuật, kiến thức chuyên môn về môi trường, thì theo chị Lệ, người lao động ở vị trí việc làm này cần phải nắm vững hệ thống pháp luật chuyên ngành, các công nghệ, xu hướng mới.

Đồng thời, phải tự tích lũy cho bản thân nhiều kỹ năng khác như văn phòng, giao tiếp, phân tích, đánh giá, tổng hợp và giao tiếp bằng tiếng Anh để trao đổi với các đối tác nước ngoài.

Theo chị Lệ, xu thế cốt lõi của thế giới và nước ta hiện nay là phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn. Ngành môi trường đang và sẽ là xu hướng trong tương lai. Và nắm vai trò cốt lõi của ngành này là công nghệ.

Citenco không ngừng đổi mới, chủ động xây dựng các giải pháp xanh như thiết lập các trạm thu gom chất thải tái chế. Từ năm 2022, các trạm này đã thu hồi hơn 1.000 tấn chất thải. Công ty còn thực hiện phân tích thành phần chất thải rắn sinh hoạt, xây dựng cơ sở dữ liệu để thiết lập Trung tâm xử lý và tái chế chất thải TP.HCM trong tương lai.

Nhìn về thị trường lao động, chị Lệ tin rằng người trẻ nếu đam mê về môi trường và phát triển bền vững, thì có thể cân nhắc trước nhu cầu nhân lực ở các lĩnh vực như phân loại chất thải tại nguồn, tái chế, tín chỉ carbon, kinh tế tuần hoàn.

Theo Phạm Thu Ngân - Thúy Liễu (TNO)