Tờ CNN đã tổng kết những khám phá nổi bật nhất về Trái Đất trong năm vừa qua, những thứ chứng minh rằng loài người hãy còn hiểu biết rất ít về chính hành tinh của mình.
1. Tảng đá lưu giữ "chương chưa từng biết của lịch sử Trái Đất"
Một nghiên cứu vào tháng 6 xác định mỏm đá Nuvvuagittuq tại Quebec (Canada) có niên đại 4,16 tỉ năm, khiến nó trở thành khối đá cổ nhất thế giới và là mẫu vật duy nhất từ liên đại Hỏa Thành, là thời kỳ địa chất từ khi Trái Đất hình thành cho đến 4 tỉ năm về trước.
Trái Đất sở hữu quá trình kiến tạo mảng liên tục nên đá trên mặt đất liên tục bị kéo vào lòng đất, xé vụn, tái chế. Vì vậy khối đá ở Canada còn nguyên sau 4,16 tỉ năm là đáng kinh ngạc.
Phát hiện này mở ra cơ hội cho việc nghiên cứu sâu hơn về cấu tạo đá và bất kỳ hóa thạch nào mà nó chứa đựng, nhằm làm sáng tỏ một chương chưa được biết đến trong lịch sử Trái Đất.
2. "Ma trơi" đã kích thích sự sống ra đời?
Một nghiên cứu công bố hồi tháng 9-2025 chỉ ra rằng các "vi sét" - tạo ra từ bong bóng nước tích điện – đã kích cháy khí methane ở đầm lầy, tạo ra hiện tượng ma trơi.
Đáng chú ý, cơ chế "vi sét" này có thể chính là tác nhân hình thành các khối xây dựng sự sống từ 3 tỉ năm trước.
3. Cực Bắc từ tiếp tục "bỏ chạy"
Vào năm 2025, các nhà khoa học đã phải cập nhật lại Mô hình Từ trường thế giới (WMM) để đảm bảo độ chính xác cho hệ thống định vị GPS toàn cầu.
Điều này là do cực Bắc từ của Trái Đất tiếp tục dịch chuyển đáng kể. Cực Bắc từ vốn không trùng khớp với Bắc Cực trên bản đồ địa lý, liên tục bị trôi từ vùng Bắc Cực ở Canada sang vùng Siberia của Nga.
Sau giai đoạn tăng tốc (đạt 55 km/năm vào 1990), tốc độ này đã chậm lại còn khoảng 35 km/năm từ 2015.
4. Hệ sinh thái sâu nhất thế giới
Tại rãnh đại dương giữa Nga và Alaska, các nhà khoa học phát hiện một hệ sinh thái ở độ sâu 9.500 mét, thuộc "vùng tăm tối" của đại dương.
Tại đây, các loài trai và giun ống sinh tồn nhờ quá trình hóa tổng hợp khí methane do vi khuẩn tạo ra, một cuộc sống thích nghi hoàn toàn với bóng tối dày đặc, cái lạnh và áp suất "tử thần".
5. Lõi Trái Đất biến dạng, rò rỉ
Năm 2024, một nhóm nghiên cứu xác nhận lõi bên trong của Trái Đất đã đảo ngược hướng quay. Tháng 2-2025, nhóm này phát hiện thêm lõi này đang bị biến dạng ở lớp nông nhất.
Vào tháng 5-2025, một nghiên cứu khác dựa trên cấu tạo đá ở Hawaii cho thấy ít nhất một lượng nhỏ vàng đã thoát ra khỏi lõi này và trào dần lên bề mặt.
Theo Phan Hậu (TNO)
