Những con đập tử thần - Kỳ 5: Rồng thủy quái trên sông Hoài

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Trong bóng đêm, các công nhân xếp thành hàng đứng trong nước luôn tay chất đống bao cát gia cố đỉnh đập Bản Kiều cao 45m so với nền thung lũng. Đập được xây dựng trên sông Nhữ, chi lưu sông Hoài ở tỉnh Hà Nam (Trung Quốc).

Đập Bản Kiều vỡ sau nửa đêm 8-8-1975 - Ảnh: u-osu-edu
Đập Bản Kiều vỡ sau nửa đêm 8-8-1975 - Ảnh: u-osu-edu
Tại các ngôi làng dưới hạ lưu, hàng triệu người đang ngủ không hay biết thảm họa sắp xảy ra.
Bão Nina gây thảm họa do mưa lớn chỉ tập trung trong khu vực tương đối nhỏ quanh hồ chứa Bản Kiều.
Nghiên cứu của nhiều tác giả
Bão Nina và thảm họa đập Bản Kiều
Siêu bão Nina sau khi hoành hành ở Đài Loan đã di chuyển vào đất liền với dự kiến bão sẽ tan. Nào ngờ bão chuyển sang hướng bắc đến lưu vực sông Hoài hôm 5-8-1975 rồi gặp khối không khí lạnh nên dừng chân lại. Mưa đổ sầm sập sang ngày thứ ba liên tiếp với lượng mưa trong 24 tiếng hơn cả lượng mưa nguyên năm.
Do dưới thung lũng đã bị ngập nên ban quản lý đập Bản Kiều nhận được lệnh không xả quá nhiều nước. Kế đến đường dây liên lạc bị hỏng, họ phải tự xoay xở chống bão. Tại thành phố Trú Mã Điếm (tỉnh Hà Nam) cách Bắc Kinh 1.000km, lượng mưa lên đến 1.060mm trong 24 tiếng gần tâm bão Nina. Hơn 100 hồ chứa loại vừa hoặc nhỏ đều đầy. Các nhân chứng kể: "Mưa xối xả khiến ban ngày cũng tối như đêm. Trên núi, chim sẻ đang bay gặp nước mưa quá mạnh rơi xuống đất chết la liệt".
Ngay sau nửa đêm 8-8-1975, nước dâng cao hơn 30cm trên đỉnh đập Bản Kiều rồi sau đó dường như rút đi. Trên trời, mây có vẻ đã tan. Bầu trời đêm lấp lánh những vì sao. Các công nhân cười vang: "Lũ đang rút!". Vài giây sau, họ nghe một tiếng động khủng khiếp. Có người hét lên: "Rồng thủy quái đã tới!". Đập Bản Kiều vỡ toác. Những người sống sót nhớ lại: "Tiếng vỡ đập nổ giống như trời sập. Đất nứt ra. Nhà cửa, cây cối biến mất trong khoảnh khắc. Vô số thi thể và xác gia súc trôi lềnh bềnh trong nước giữa tiếng khóc la của những người kêu cứu".
Bức tường nước cao từ 5-9m, rộng từ 12-15m ập xuống hạ lưu với vận tốc từ 30-50 km/h. Trong sáu tiếng, 700 triệu m3 nước lũ tràn xuống xóa sổ ngay lập tức một xã làm 9.600 người thiệt mạng tại chỗ. Vụ vỡ đập tạo hiệu ứng domino đẩy nước tràn qua hàng chục con đập ở hạ lưu. 61 con đập trong khu vực lần lượt bị sập trong thời gian ngắn, giải phóng khoảng 6 tỉ m3 nước lũ tràn ra diện tích khoảng 10.000km2. Đến tối ngày 9-8, lũ chảy ra tới tỉnh An Huy cách đập Bản Kiều tới 250km.
10 ngày sau vụ vỡ đập, vẫn còn 1,1 triệu người mắc kẹt. Nhiều người đã gặp thần chết chậm hơn sau lũ quét vì không có thức ăn và nước uống. Một số thực phẩm do máy bay thả xuống rơi xuống nước hoặc bị hỏng trong cái nóng thiêu đốt mùa hè. Một số người cố sống sót bằng cách ăn thú vật chết trôi. Dịch bệnh lây lan rất nhanh. Nhiều tuần sau nước mới rút hết, để lộ nhiều xác chết nằm rải rác.
Cuối tháng 1-2017, trang web Hiệp hội Khí tượng Mỹ đã đăng một nghiên cứu với đầu đề "Bão Nina và vụ ngập lụt tháng 8-1975 ở miền trung Trung Quốc" của ba tác giả Long Yang, Maofeng Liu và James A. Smith ở Đại học Princeton (Mỹ) cùng Fuqiang Tian ở Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc). Nghiên cứu ghi nhận Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) đã gọi bão Nina là cơn bão nhiệt đới nguy hiểm thứ tư trong lịch sử thế giới. Bão tập trung hoành hành ở tỉnh Hà Nam từ ngày 6 đến 8-8-1975.
Nghiên cứu xác định lượng mưa tích lũy lớn nhất ở phía trên và phía bắc hồ chứa Bản Kiều, và bão Nina gây thảm họa do mưa lớn chỉ tập trung trong khu vực tương đối nhỏ (khoảng 100km2) quanh hồ chứa Bản Kiều hôm 7-8-1975. Các nghiên cứu sau lũ chứng minh hầu hết các con đập bị vỡ, đặc biệt là đập Bản Kiều và đập Thạch Mạn Than được xây dựng theo tiêu chuẩn thấp hơn tiêu chuẩn thiết kế thông thường.

Nhiều vùng ở Trung Quốc thường xuyên bị bão lũ nghiêm trọng - Ảnh: AP
Nhiều vùng ở Trung Quốc thường xuyên bị bão lũ nghiêm trọng - Ảnh: AP
Giải mật sau nhiều năm
Thảm họa vỡ đập Bản Kiều kinh hoàng như thế nhưng không nhiều người dân Trung Quốc biết đến. Đến đầu tháng 10-2005, Tân Hoa xã đã đăng bài viết với đầu đề "Sau 30 năm, những bí mật và bài học về vụ vỡ đập tồi tệ nhất Trung Quốc đã phát lộ". Bài viết mở đầu: "Mặc dù đã 30 năm trôi qua, hối hận, thở dài và cảm thông vẫn là cảm xúc chung của những người được mời đến tham dự cuộc hội thảo tại thủ phủ tỉnh Hà Nam để tưởng nhớ một tai họa từ lâu bị lãng quên trên cả nước".
Trong hội thảo ngày 15-9-2005, khoảng 150 quan chức, nhà khí tượng học, nhà thủy văn học của Trung Quốc, Mỹ và Ý đã tọa đàm về vụ vỡ đập Bản Kiều. Ba ngày trước đó, Trung Quốc mới giải mật số người thiệt mạng trong vụ vỡ đập. 
Theo thống kê chính thức, vụ vỡ đập làm hơn 26.000 người thiệt mạng và ảnh hưởng đến hơn 10 triệu người. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu khẳng định số thương vong còn nặng nề hơn. 
Sở Tài nguyên nước tỉnh Hà Nam phát biểu: "Số liệu này có thể được xem xét lại một ngày nào đó trong tương lai. Chuyện này phụ thuộc vào nghiên cứu sâu hơn và kỹ lưỡng hơn về các hồ sơ, tài liệu và dữ liệu liên quan".
Tân Hoa xã ghi nhận dù những hình ảnh kinh hoàng về vụ vỡ đập không được công bố vào thời đó, chính phủ vẫn mở cuộc điều tra và phát hiện hàng loạt sai sót dẫn đến thảm họa. Đài quan sát khí tượng trung ương dự báo lượng mưa trong bão Nina năm 1975 chỉ 100mm vì không có nhà khí tượng học Trung Quốc nào đủ kiến thức đưa ra dự báo chính xác. Các nhà nghiên cứu tài nguyên nước nhận định thiết kế hồ chứa và các nguyên tắc chế ngự sông Hoài là nguyên nhân dẫn đến thảm họa.
Viện sĩ Viện hàn lâm Khoa học kỹ thuật Trung Quốc Li Zechun nhận xét: "Vấn đề không chỉ do dự báo thời tiết. Thảm kịch ấy do con người tạo ra chứ không phải do tự nhiên". Ông giải thích trong quá trình gấp rút xây hồ chứa đập Bản Kiều, cảnh báo của một số nhà khoa học về khâu kiểm soát lũ đã bị bỏ qua. Hồ chứa được thiết kế chỉ chứa 492 triệu m3 nhưng phải gánh đến 697 triệu m3 trong lũ lụt năm 1975. Ngoài ra, hệ thống cảnh báo sớm và kế hoạch sơ tán không có còn là nguyên nhân dẫn đến thương vong nghiêm trọng.
Theo tạp chí lịch sử Timeline (Mỹ), đập Bản Kiều được xây dựng để chịu đựng bão gây mưa lớn đến 280mm trong 24 tiếng vốn 1.000 năm mới xảy ra một lần. Song siêu bão Nina với lượng mưa gấp sáu lần là cơn bão 2.000 năm mới có một lần nên đủ sức quật ngã nhiều cơ sở hạ tầng trên thế giới...
**********
Đêm 23-7-2018, một con đập phụ thuộc dự án thủy điện ở Lào vỡ toang. Theo kết luận điều tra, nguyên nhân vỡ đập liên quan đến nền đập bị xói mòn.
Kỳ tới: Con đập phụ chết người
HOÀNG DUY LONG (TTO)

Có thể bạn quan tâm

Điện Biên - Ký ức không phai, mãi mãi tự hào

Điện Biên - Ký ức không phai, mãi mãi tự hào

(GLO)- Hơn 70 năm trôi qua, những người góp sức làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” đã ở tuổi xưa nay hiếm, nhiều người không còn nữa. Dù vậy, trong từng câu chuyện, từng kỷ vật được gìn giữ, một thời hoa lửa vẫn hiện lên chân thực, xúc động và đầy tự hào.

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Sương sớm còn vương trên những tán rừng già, giăng thành lớp màn mỏng bảng lảng phủ xuống buôn làng. Từng mái nhà dài của người Mnông ở xã Đam Rông 4 (Lâm Đồng) lặng lẽ thức giấc trong tiếng gà rừng gọi sáng, trong mùi khói bếp len qua vách gỗ.

Tình yêu kháng chiến - hạnh phúc trọn đời

Tình yêu kháng chiến - hạnh phúc trọn đời

(GLO)- Chiến tranh dẫu khốc liệt song từ sự đồng hành của những người cùng chung lý tưởng cách mạng, tình yêu đã đơm hoa kết trái, trở thành điểm tựa để người lính vững vàng giữa bom đạn, vun đắp nên hạnh phúc bền chặt sau ngày đất nước thống nhất.

Về lại ga xép

Về lại ga xép

Tôi đã cố cưỡng lại sự mời gọi của chuyến food tour (du lịch ẩm thực) tại trung tâm thành phố Hải Phòng (cũ) để xuống tàu sớm hơn ba ga.

Viết lại đời mình bằng việc tử tế

Viết lại đời mình bằng việc tử tế

(GLO)- Ít ai biết, sau dáng vẻ điềm đạm, ít nói của người đàn ông đã bước qua tuổi lục tuần - Kpă Dõ, Trưởng ban Công tác Mặt trận làng Lê Ngol (xã Bờ Ngoong) - là một quá khứ nhiều day dứt. Hai mươi lăm năm trước, vì nhẹ dạ và thiếu hiểu biết, ông bị lôi kéo vào con đường lầm lỡ.

Tìm các anh giữa cỏ non Thành cổ

Tìm các anh giữa cỏ non Thành cổ

Sáng 2.4 vừa qua, tại di tích lịch sử Thành cổ Quảng Trị (tỉnh Quảng Trị), Ban Chỉ đạo quốc gia tổ chức lễ phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Mùa săn kiến vàng

Mùa săn kiến vàng ở cao nguyên Gia Lai

(GLO)- Khi mùa khô phủ nắng lên những cánh rừng phía Tây Gia Lai, người Jrai bước vào mùa săn kiến vàng. Hành trình tìm kiếm những tổ kiến tuy nhọc nhằn nhưng cũng thú vị, thể hiện sự gắn bó giữa đồng bào dân tộc thiểu số với thiên nhiên từ xưa đến nay.

Ngày mới bên sông Pô Cô

E-magazine Ngày mới bên sông Pô Cô

(GLO)- Sớm mai ở Ia Krái, dòng Pô Cô uốn lượn như dải lụa bạc giữa mênh mông cây cối. Nước sông lăn tăn, gợn sóng nhỏ vỗ vào bãi cát vàng, len qua vườn rẫy, tạo thành một bản hòa ca của thiên nhiên và con người.

Giữ cây thuốc quý giữa đại ngàn An Toàn

Giữ cây thuốc quý giữa đại ngàn An Toàn

(GLO)- Tự xa xưa người Bahnar ở đại ngàn An Toàn (tỉnh Gia Lai) đã biết sử dụng nhiều loài cây rừng để làm thuốc chữa bệnh. Kinh nghiệm được chắt lọc qua nhiều thế hệ, không chỉ chăm sóc sức khỏe cộng đồng mà còn thể hiện sự am hiểu sâu sắc về tự nhiên, góp phần gìn giữ giá trị y học dân gian.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ cuối: Xây dựng thế trận lòng dân- tường lửa ngăn tà đạo

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ cuối: Xây dựng thế trận lòng dân- tường lửa ngăn tà đạo

(GLO)- Ba đối tượng cốt cán cuối cùng của tà đạo “Hà Mòn” bị bắt giữ tại khu vực núi Jơ Mông (giáp ranh xã Hra và xã Lơ Pang) vào ngày 19-3-2020 đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng, khép lại hành trình đấu tranh kéo dài hơn một thập kỷ.

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

Ở đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), lão ngư Dương Minh Thạnh được nhiều ngư dân gọi là “lão ngư Hoàng Sa” bởi có công “nối biển” Lý Sơn ra quần đảo Hoàng Sa. Ông còn được mệnh danh là “sói biển” Lý Sơn, bởi sức vươn khơi dẻo dai, từng 5 lần thoát chết thần kỳ giữa bão biển.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

(GLO)- Khi tà đạo “Hà Mòn” tan biến, trên những buôn làng ở xã Hra, xã Đak Pơ, niềm tin làm giàu đang được gieo lại từ chính mảnh đất cũ. Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng cùng ý chí vươn lên của người dân, những vùng đất này đang chuyển mình mạnh mẽ. 

Xây thế trận lòng dân từ sâu rễ bền gốc nơi tà đạo Hà Mòn đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo Hà Mòn đi qua - Kỳ 2: Tỉnh ngộ sau chuỗi ngày tối tăm

(GLO)- Phía sau những lời hứa hẹn mơ hồ về một cuộc sống sung túc không cần lao động. Ở một số buôn làng, những mái nhà vốn yên ấm bị xáo trộn. Chỉ khi cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng kiên trì vận động, nhiều người mới dần nhận ra sự thật, tỉnh ngộ và quay về với cuộc sống bình thường.

null