Hình thành chuỗi liên kết giá trị cho hồ tiêu
Những năm gần đây, tình trạng hồ tiêu chết do dịch bệnh cùng việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đã khiến hiệu quả sản xuất giảm sút. Trước thực tế đó, một số HTX tại Tây Gia Lai đã chủ động thay đổi phương thức canh tác, hướng đến mô hình sản xuất sạch và bền vững hơn.
HTX Hồ tiêu hữu cơ Hải Yang (xã Mang Yang) là một trong những đơn vị tiên phong. Hình thành từ nhóm hộ cùng chung định hướng từ năm 2016, đến nay HTX đã phát triển thành mô hình liên kết sản xuất gắn với doanh nghiệp thu mua xuất khẩu.
Theo ông Nguyễn Đình Duy - Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Giám đốc HTX, việc chuyển sang sản xuất hữu cơ chủ yếu là thay đổi tư duy, từ cách làm truyền thống sang canh tác thuận theo tự nhiên. Các thành viên hạn chế sử dụng phân vô cơ, thuốc hóa học, thay vào đó sử dụng phân hữu cơ, phân sinh học trong quá trình chăm sóc và thu hoạch.
Hiện HTX có 15 thành viên sản xuất tại nhiều địa phương như Mang Yang, Đak Sơmei, Chư Păh, Lơ Pang, Kon Chiêng. Trong đó, có khoảng 8 ha hồ tiêu đã được chứng nhận đạt tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ và châu Âu. Mỗi năm, HTX cung cấp trên 70 tấn hồ tiêu hữu cơ cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Theo ông Nguyễn Đình Duy, việc liên kết với doanh nghiệp thu mua giúp sản phẩm hồ tiêu hữu cơ được tiêu thụ ổn định với mức giá cao hơn thị trường, nhờ đó người dân không còn nỗi lo về đầu ra. Đây cũng là động lực để mở rộng mô hình và khuyến khích nông dân chuyển sang sản xuất hữu cơ.
“Thực tế cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về giá trị: trong khi nhiều thời điểm giá hồ tiêu thông thường trên thị trường chỉ 30.000-40.000 đồng/kg, thì hồ tiêu hữu cơ vẫn được thu mua hơn 90.000 đồng/kg, mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội” - ông Duy dẫn chứng.
Không chỉ riêng Hải Yang, nhiều HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai cũng đang phát huy hiệu quả liên kết với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu để nâng cao giá trị hạt tiêu.
Điển hình như HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang (xã Kon Gang) đã phát triển các sản phẩm tiêu đỏ, tiêu đen, tiêu sọ hữu cơ đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia và xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế. Tương tự, HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Linh Nham (xã Mang Yang) cũng đẩy mạnh sản xuất theo hướng hữu cơ, chú trọng kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Điểm chung của các mô hình này là áp dụng quy trình sản xuất nghiêm ngặt, từng bước loại bỏ phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, thay thế bằng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học. Nhờ đó, sản phẩm không chỉ nâng cao chất lượng mà còn giảm tình trạng bán thô, góp phần xây dựng thương hiệu hồ tiêu Gia Lai trên thị trường trong nước và quốc tế.
Định hình hướng phát triển bền vững
Là một trong những người tiên phong trồng hồ tiêu hữu cơ tại Hải Yang, ông Cao Hoàng Vũ (thôn 3, xã Mang Yang) bắt đầu với 4.000 trụ tiêu từ năm 2016. Thời gian đầu, do chưa nắm rõ kỹ thuật, việc canh tác gặp không ít khó khăn. Nhờ áp dụng đúng quy trình, vườn tiêu của ông phát triển ổn định, sản phẩm được doanh nghiệp bao tiêu xuất khẩu liên tục trong gần 7 năm qua.
Đây không chỉ là kết quả của quá trình chuyển đổi canh tác mà còn cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc sản xuất theo hướng hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có khoảng 8.400 ha hồ tiêu, với sản lượng hằng năm đạt hơn 27.600 tấn. Diện tích tập trung chủ yếu tại các vùng trọng điểm như Chư Pưh, Kon Gang, Mang Yang, Ia Grai, Chư Sê, Bờ Ngoong… với các giống phổ biến như Vĩnh Linh, Phú Quốc, Lộc Ninh. Những năm gần đây, người dân đã chuyển dần sang sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng, chú trọng canh tác hữu cơ và phát triển bền vững.
Đáng chú ý, hiện đã có 3 mã số vùng trồng hồ tiêu được cấp phép xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, với tổng diện tích khoảng 30,8 ha. Đây là bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ.
TS Nguyễn Quang Ngọc - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây hồ tiêu (Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên), cho biết: Xu hướng canh tác hồ tiêu tại khu vực Tây Nguyên đang chuyển dần sang thuận tự nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp giúp sản phẩm đạt tiêu chuẩn, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đồng thời giảm chi phí đầu vào và nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị diện tích.
Theo ông, đây là hướng đi phù hợp với nhu cầu thị trường hiện nay, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn và tính bền vững của sản phẩm.
Để phát triển ngành hồ tiêu theo hướng lâu dài, ngành Nông nghiệp Gia Lai đang ưu tiên xây dựng cơ cấu giống phù hợp với nhu cầu thị trường, khuyến khích trồng xen canh, đổi mới hình thức liên kết sản xuất và đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật.
Bên cạnh đó, việc sử dụng chế phẩm sinh học, phát triển hồ tiêu có chứng nhận, xây dựng chỉ dẫn địa lý và mã số vùng trồng cũng được chú trọng. Đồng thời, việc sử dụng giống sạch bệnh, phù hợp với thổ nhưỡng từng vùng được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả và tính bền vững trong sản xuất.