Tại Gia Lai, sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống chính trị cấp xã đã từng bước ổn định, khẳng định vai trò là cấp gần dân, sát dân, trực tiếp tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách và giải quyết các công việc thiết yếu của người dân, doanh nghiệp.
Thực tiễn đó đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực vận hành của hệ thống chính trị cấp xã, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới, nhất là hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Nâng cao năng lực hệ thống chính trị cấp xã là yêu cầu cấp bách của bối cảnh mới
Từ ngày 1-7-2025, cùng với việc kết thúc hoạt động của cấp huyện và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vị trí, vai trò của cấp xã đã thay đổi căn bản. Nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền trước đây qua cấp trung gian nay được chuyển trực tiếp cho cấp xã; đồng thời, đây cũng là nơi tiếp nhận và giải quyết thường xuyên những vấn đề phát sinh từ đời sống dân cư và hoạt động của doanh nghiệp.
Cấp xã vì thế không chỉ là cấp hành chính gần dân nhất như trước đây, mà ngày càng thể hiện rõ vai trò của một cấp quản trị địa phương trực tiếp, nơi chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được cụ thể hóa và kiểm nghiệm trong thực tiễn. Sự thay đổi đó làm cho yêu cầu về năng lực vận hành của hệ thống chính trị cấp xã phải cao hơn trước.
Năng lực vận hành của hệ thống chính trị cấp xã là khả năng tổ chức, phối hợp và thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của bộ máy hệ thống chính trị cấp xã (gồm tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội) nhằm chuyển hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các quyết định của địa phương thành kết quả thực tiễn, bảo đảm hoạt động thông suốt, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển địa phương và phục vụ nhân dân.
Từ thực tiễn hơn một năm qua có thể nhận diện năng lực vận hành của hệ thống chính trị cấp xã đang thể hiện trên ba phương diện chủ yếu: Năng lực lãnh đạo, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện nghị quyết của cấp ủy; năng lực quản lý, điều hành, cung ứng dịch vụ công và giải quyết công việc của chính quyền; năng lực tập hợp, vận động nhân dân, phát huy dân chủ và tạo đồng thuận xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.
Ba phương diện này gắn bó chặt chẽ, quyết định khả năng vận hành đồng bộ, thông suốt, hiệu quả của cả hệ thống chính trị ở cấp xã.
Đối với tỉnh Gia Lai, sau hợp nhất, tỉnh có diện tích tự nhiên trên 21 nghìn km², dân số gần 3,6 triệu người và 135 đơn vị hành chính cấp xã (110 xã và 25 phường). Đảng bộ tỉnh có hơn 150 nghìn đảng viên, sinh hoạt tại 2.016 tổ chức cơ sở đảng. Quy mô địa bàn lớn, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và đặc điểm dân cư đa dạng tạo ra không gian phát triển mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực lãnh đạo, quản trị và tổ chức thực hiện nhiệm vụ từ cơ sở.
Sau hơn một năm vận hành mô hình mới, hoạt động của hệ thống chính trị trên địa bàn tỉnh đã có những chuyển biến tích cực. Bộ máy hệ thống chính trị cấp xã đã từng bước đi vào ổn định; công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai khá đồng bộ. Gia Lai đã ban hành gần 1.000 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành; thành lập 23 đoàn công tác trực tiếp kiểm tra, tháo gỡ khó khăn tại cơ sở; hỗ trợ gần 600 tỷ đồng để chỉnh trang cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ vận hành mô hình mới.
Cải cách hành chính và chuyển đổi số cũng có chuyển biến rõ nét. Cấp xã đang từng bước chuyển từ tư duy quản lý qua chủ động rà soát dư địa phát triển, xác định động lực tăng trưởng và tổ chức thực hiện nhiệm vụ theo đặc điểm của địa bàn.
Tuy nhiên, năng lực vận hành hệ thống chính trị cấp xã so với yêu cầu nhiệm vụ và bối cảnh mới còn đứng trước một số khó khăn, thách thức. Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức giữa các địa bàn chưa đồng đều; một bộ phận cán bộ, công chức còn lúng túng khi tiếp nhận nhiệm vụ, thẩm quyền mới. Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin ở một số nơi chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu; kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa một số hệ thống còn bất cập.
Đối với các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới, những khó khăn về địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhân lực và hạ tầng số càng tác động trực tiếp đến hiệu quả vận hành của bộ máy.
Nâng cao năng lực vận hành của hệ thống chính trị cấp xã ở Gia Lai theo quan điểm Đại hội XIV
Quán triệt và thực hiện quan điểm Đại hội XIV của Đảng: “Bảo đảm hoạt động của các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân”, thời gian tới, tỉnh Gia Lai cần tập trung vào các định hướng cụ thể:
Thứ nhất, nhận thức đúng về vai trò và vị thế mới của hệ thống chính trị cấp xã trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp.
Cấp ủy cơ sở, nhất là người đứng đầu quan tâm“đổi mới, nâng cao chất lượng ban hành và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chủ trương, đường lối của Đảng bảo đảm rõ trọng tâm, rõ nguồn lực, rõ kết quả, bảo đảm nghị quyết ban hành thực sự đi vào cuộc sống” theo đúng tinh thần Đại hội XIV. Chú trọng định vị, xây dựng cấp xã phải thực sự mạnh về năng lực ra quyết định, mạnh về huy động nguồn lực, và mạnh về giám sát, trách nhiệm giải trình.
Thứ hai, chú trọng đổi mới toàn diện về phương thức lãnh đạo của cấp ủy, năng lực quản lý điều hành của chính quyền cấp xã, chuyển mạnh từ lãnh đạo bằng mệnh lệnh hành chính sang yêu cầu phục vụ, định lượng bằng kết quả cụ thể (KPI).
Hệ thống chính trị cấp xã là một thành tố quan trọng của hệ thống chính trị thống nhất, gắn với yêu cầu và đòi hỏi ngày càng cao hơn trong bối cảnh mới đòi hỏi hệ thống chính trị cấp xã cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng. Do đó, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng ủy cấp xã là nội dung then chốt.
Kiên quyết đổi mới phương thức làm việc của cấp ủy, chính quyền cấp xã theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả”; khắc phục tình trạng chung chung, hình thức, đùn đẩy trách nhiệm, chậm trễ trong lãnh đạo, quản lý, chú trọng lấy kết quả thực chất và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo, đồng thời gắn chặt phân cấp, phân quyền với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.
Tiếp tục xây dựng, củng cố để nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các tổ chức cơ sở đảng, nhất là chi bộ thôn, tổ dân phố, đẩy mạnh công tác bồi dưỡng, tạo nguồn phát triển đảng viên, nhất là ở xã đảo, xã vùng biên giới, vùng dân tộc thiểu số và có đạo.
Thứ ba, tập trung xây dựng, nâng cao chất lượng toàn diện, đồng bộ của đội ngũ cán bộ cấp xã, nhất là người đứng đầu. Đại hội XIV đặc biệt quan tâm “xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp của hệ thống chính trị, nhất là cán bộ cấp chiến lược và cấp cơ sở thật sự tiêu biểu, có tư duy, năng lực quản trị tiên tiến, phù hợp với mô hình tổ chức mới và yêu cầu phát triển bứt phá của đất nước”.
Đại hội XIV Đảng ta đánh giá quá trình thay đổi phương thức làm việc, đẩy mạnh chuyển đổi số bước đầu còn gặp khó khăn do năng lực, trình độ của cán bộ cơ sở. Do đó, cần xây dựng hệ thống chính trị cấp xã gắn với chuẩn hóa đội ngũ theo vị trí việc làm, phát triển năng lực quản trị địa phương hiện đại, nâng cao kỹ năng số và khả năng xử lý tình huống thực tiễn. Như Tổng Bí Thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu cần “tập trung nâng cao năng lực cán bộ, đảng viên cấp cơ sở, đặc biệt là xã, phường, đặc khu, xác định năm 2026 sẽ là “năm nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở””.
Tập trung hoàn thiện khâu như đánh giá, tạo nguồn, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cấp xã. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã thực sự chuẩn hóa, có tài có đức, vừa giỏi chuyên môn nghiệp vụ vừa am hiểu địa bàn cơ sở và vững về thực tiễn, thực sự mẫu mực, văn minh đáp ứng với yêu cầu ngày càng cao của chính quyền cấp xã trong bối cảnh mới.
Đào tạo, huấn luyện cán bộ cần được đổi mới gắn với mục tiêu sử dụng cán bộ, nhất là chú trọng đào tạo, huấn luyện cán bộ cơ sở theo yêu cầu công việc, vị trí chức danh, thực chiến, chú trọng giải quyết tình huống để nâng cao năng lực thực chất cho đội ngũ cán bộ cơ sở.
Thứ tư, đẩy nhanh chuyển đổi số trong hoạt động của các cơ quan hệ thống chính trị cấp xã. Chú trọng ứng dụng công nghệ số vào hoạt động của hệ thống chính trị nhằm nâng cao tính minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Do đó, đối với cấp ủy, chính quyền cấp xã tập trung quán triệt thực hiện chủ trương của Đảng “tập trung xây dựng chính quyền số, xã hội số, công dân số, bình dân học vụ số”; đến với người dân ở cơ sở, nhất là vùng xa, vùng khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và biên giới.
Thứ năm, tăng cường kiểm tra, giám sát, nâng cao trách nhiệm giải trình của tập thể cấp ủy, chính quyền và nhất là người đứng đầu, đồng thời giữ vững kỷ luật, kỷ cương; đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, qua đó củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao trách nhiệm và thẩm quyền giám sát của đại biểu và cơ quan HĐND tại xã, phường, đặc khu. Sử dụng hiệu quả từ thang đo KPI để nâng cao năng lực quản lý, điều hành và đổi mới phương thức làm việc của UBND xã, phường, đặc khu.
Thứ sáu, tiếp tục thực hiện tốt vấn đề dân chủ ở cơ sở, đặt lợi ích người dân vào trung tâm của quá trình thực thi chính sách, pháp luật “mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân”.
Cấp ủy đảng, người đứng đầu cấp ủy thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở, phát huy vai trò của quần chúng nhân dân địa phương trong việc tham gia xây dựng hệ thống chính trị, phát huy hiệu quả vai trò giám sát, phản biện của nhân dân, người xây dựng người có uy tín tham gia xây dựng Đảng, hệ thống chính trị nhất là các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng biên giới.
