Mặc dù bị lên án mạnh mẽ song lòng tốt vẫn là “miếng mồi” béo bở khiến hành vi lợi dụng ngày càng tinh vi, khó kiểm soát.
Tháng 7-2024, Phòng An ninh điều tra (Công an tỉnh) đã di lý đối tượng Lê Thị Hồng Vui (SN 1987, trú tại xã Hưng Thịnh, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An) về Gia Lai để điều tra về hành vi lợi dụng ảnh hưởng của ông Lê Anh Tú (Thích Minh Tuệ) nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Lợi dụng sự mến mộ, cuồng tín đối với ông Lê Anh Tú, với lý do cần tiền để lo cho “sư Minh Tuệ” mua y phục, đồ dùng cá nhân, sửa nhà, khám bệnh… đối tượng đã chiếm đoạt 250 triệu đồng của một nữ Việt kiều hiện sinh sống tại Australia.
Tháng 9-2024, chùa Vạn Phật (phường Hoa Lư, TP. Pleiku) bất ngờ bốc cháy dữ dội, thiệt hại ước khoảng 6 tỷ đồng. Sau đó, trên mạng xã hội liền xuất hiện tài khoản mạo danh chùa Vạn Phật kêu gọi gieo duyên, quyên góp, ủng hộ nhà chùa khắc phục thiệt hại sau vụ hỏa hoạn.
Dù ngay sau đó, Đại đức Thích Đồng Giải-Chánh Thư ký Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh, Trụ trì chùa Vạn Phật-khẳng định nhà chùa chưa có bất kỳ lời kêu gọi hay tổ chức chương trình quyên góp nào để tái thiết song đã có rất nhiều người tin lời kêu gọi mà chuyển khoản ủng hộ vào số tài khoản kẻ xấu cung cấp. Có người ủng hộ 100-300 ngàn đồng, thậm chí 1-3 triệu đồng.
Hàng ngày, trên khắp đất nước luôn có những hoàn cảnh hoạn nạn khẩn cấp cần sự giúp đỡ của cộng đồng. Với truyền thống “lá lành đùm lá rách”, chỉ cần một lời kêu gọi đăng trên mạng xã hội, nhiều người sẵn sàng chung tay, góp sức. Điển hình như trong đại dịch Covid-19 hay sau khi những cơn bão lũ ngang qua một địa phương, cả cộng đồng lại cùng góp tiền của, vật chất để động viên, khích lệ cũng như hỗ trợ phần nào cho người dân ở vùng dịch, vùng thiên tai có thêm điều kiện khắc phục thiệt hại, ổn định cuộc sống.
Ngoài những kênh ủng hộ chính thống như Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp, cơ quan, đoàn thể thì nhiều cá nhân, tổ chức có tấm lòng hảo tâm cũng đứng ra vận động, kêu gọi thông qua mạng xã hội. Hàng ngàn trường hợp khó khăn, ngặt nghèo được hỗ trợ, hàng trăm người được cứu sống cũng nhờ vào sự giúp đỡ kịp thời thông qua các lời kêu gọi giúp đỡ, ủng hộ của các cá nhân, tổ chức.
Song, đây cũng là kẽ hở khiến các đối tượng xấu dễ dàng lợi dụng. Chúng sử dụng tài khoản mạng xã hội ảo và đăng tải những bài viết, hình ảnh về các hoàn cảnh khó khăn, hoạn nạn cần được giúp đỡ, kêu gọi từ thiện rồi chiếm đoạt tiền của các nhà hảo tâm. Tháng 5-2024, Công an tỉnh Nam Định tạm giữ hình sự đối tượng Nguyễn Văn Giáp (SN 1994, trú tại thị xã Duy Tiên, tỉnh Hà Nam) để điều tra, làm rõ về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Trước đó, Giáp đã sử dụng 3.000 tài khoản Facebook, đăng tải khoảng 3.600 bài viết, video kêu gọi từ thiện, chiếm đoạt tài sản của 1.500 nhà hảo tâm với tổng số tiền hơn 500 triệu đồng. Ngoài hành vi chiếm đoạt, việc trục lợi từ hoạt động thiện nguyện còn có thể diễn ra dưới nhiều hình thức như: bớt xén số tiền quyên góp, chi không đúng mục đích từ thiện...
Từ các vụ việc nói trên, niềm tin của người dân dường như dần bị xói mòn trước các lời kêu gọi từ thiện trên mạng xã hội. Chuyện TikToker Phạm Thoại kêu gọi từ thiện hơn 16 tỷ đồng giúp bé Bắp (con của chị Lê Thị Thu Hòa) điều trị ung thư máu cũng khiến cộng đồng “sốt xình xịch” bởi nghi vấn về tính minh bạch trong thu chi. Dù Phạm Thoại đã tổ chức buổi livestream giải thích kèm sao kê chứng minh song cộng đồng vẫn chưa thôi đặt ra nhiều nghi vấn.
Năm 2021, Chính phủ ban hành Nghị định số 93/2021/NĐ-CP về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Trong đó, quy định về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.
Song thực tế cho thấy, hành lang pháp lý liên quan đến vận động từ thiện ở nước ta vẫn còn chưa chặt chẽ trong khi hoạt động này mang tính tự phát ngày càng nhiều. Các chế tài cũng chưa đủ mạnh nhằm tạo sức răn đe cho các đối tượng lợi dụng lòng tốt để lừa gạt, chiếm đoạt tài sản, sử dụng sai mục đích. Vì thế, trong lúc chờ cơ quan chức năng hoàn thiện các quy định, mỗi người cũng cần tỉnh táo trong việc “chọn mặt gửi vàng” để lòng tốt của mình được đặt đúng nơi, tấm lòng của mình được trao gửi đến đúng cho người cần.
