Chử Anh Đào: Người tiên phong của văn chương Gia Lai

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Khi tôi lên Pleiku thì nhóm viết ở thị xã này đã có Chử Anh Đào, Cao Tất Tịnh, Nguyễn Tiến Soạn... là giáo viên trẻ ở các trường THPT và Trung cấp Sư phạm. Cái giống dân viết lách đánh hơi và tìm nhau rất nhanh.
Hôm ấy, nghe chị Hồng Vân làm cùng Phòng Văn nghệ nói: “Tối nay ở Thư viện tỉnh có cuộc nói chuyện về sách, diễn giả là Chử Anh Đào, Hùng nên đi để biết và làm quen anh em”. Tất nhiên là tôi hăm hở đi, mới lên, đang lơ vơ ở nhà khách, tối có chỗ đi chơi thì tốt quá còn gì?
Lặng lẽ ngồi một góc, nghe rồi về. Gần trưa hôm sau, chị Vân đưa mẩu giấy, thấy ghi mấy chữ rất tháu: “Tối qua không biết có VCH ngồi dưới, tiếc quá”.
Rồi tôi được giao biên tập số Tạp chí Văn Nghệ đầu tiên. Nhớ có bài thơ “Sông Đak Bla” rất hay: “Sông Đak Bla như một tiếng tù và/Thổi qua lòng xanh thị xã/Một thoáng đồng bằng trong phố xá/Kon Tum vầng trăng đầu tháng mọc bên em” của nhà thơ Trần Mạnh Hảo và cái truyện ngắn thiếu nhi của Chử Anh Đào. In ra, bị sai một dấu phẩy. Nguyên bản là “Bé Tí hai tay chống cằm”, in thành “Bé Tí, hai tay chống cằm”. Hồi ấy in Typo sắp chữ chì. Tôi thì thấy để như in sai cũng được, cũng có nghĩa, thậm chí thú vị. Nhưng Trưởng phòng cương quyết bắt đi in đính chính.
Chiều ấy, Chử Anh Đào đạp xe tới rủ tôi đi nhậu để... chia sẻ sự cố. Cuộc nhậu đầu tiên với Đào là cuộc ấy. Cuối năm 1981.
Và tôi mới biết, Chử Anh Đào lên Pleiku từ năm 1977, tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Việt Bắc là anh xuôi Nam ngay, chọn Pleiku làm bến đỗ, cũng chưa hỏi cái nguyên do nào khiến anh làm điều ấy. Giờ thì chả bao giờ hỏi được nữa rồi. Anh mới mất đầu tháng 8-2021.
Nhắc Chử Anh Đào ở Gia Lai thì rất nhiều người biết. Bởi anh là thầy giáo, đào tạo hàng vạn học trò suốt hơn 40 năm qua. Học trò của anh giờ nhiều người là lãnh đạo chủ chốt ở các huyện. Rồi anh là nhà văn, có cả chục đầu sách. Viết báo cũng nhiều. Và là một người tâm huyết với văn hóa dân tộc.
Chơi với bạn cũng rất là mọi nhẽ. Ít nhất với tôi, Chử Anh Đào đã có 40 năm là bạn. Rất nhiều bạn văn của tôi ở khắp nơi cũng là bạn Chử Anh Đào. Các bạn văn mọi nơi lên thăm tôi đều có Chử Anh Đào dự. Có những cuộc kể lại cười ra nước mắt, như Đào mời nhưng ăn xong không có tiền trả, rút đồng hồ để “cắm” thì họ lại lấy đồng hồ của... tôi?
Nhà văn Chử Anh Đào (thứ 2 từ phải sang) trong một chuyến công tác với Anh hùng Núp. Ảnh: Văn Công Hùng
Nhà văn Chử Anh Đào (thứ 2 từ phải sang) trong một chuyến công tác với Anh hùng Núp. Ảnh: Văn Công Hùng
Vui nhất là việc Chử Anh Đào bị lộn sang họ Chữ và thành người dân tộc thiểu số. Hôm chị Ngô Thị Hồng Vân nói với tôi chắc nịch Chử Anh Đào là người... dân tộc thiểu số. Tôi hỏi dân tộc gì chị bảo không nhớ, nhưng là một dân tộc ở phía Bắc. Thì ra là thế, thảo nào tôi thấy ông này ngoài họ Chữ còn da đen, tóc xoăn, môi dầy trông rất... phồn thực. Cái ý nghĩ Chử Anh Đào là người dân tộc thiểu số phải đến mấy năm sau mới hết, là khi tôi làm gì đấy có liên quan đến một cái danh sách trích ngang những người viết ở Gia Lai-Kon Tum do Ngô Thị Hồng Vân lập, Chử Anh Đào vô tình xem được mới bảo: “Này tôi nói cho ông biết nhé, tôi người Kinh thứ thiệt, Việt cổ, dân Phú Thọ đấy”. Và từ sau đấy, tôi chính thức là kẻ “khai sinh” cho anh trở lại... người Kinh, trở lại họ Chử chứ trước đấy trong các văn bản họ anh bị in thành Chữ. Sau này khi anh trúng cử HĐND tỉnh và được bầu làm Phó ban Dân tộc thì có người bảo: Có khi tại Đào vẫn giống... người dân tộc thiểu số.
Cái thời đói khổ lại là thời văn chương phát tiết nhất, không khí văn chương sôi động nhất. Tôi nhớ hồi ấy chiều chiều, những là tôi, Hương Đình, Phạm Đức Long, Bạch Ngọc, Nguyễn Trường Thanh, Bùi Quang Vinh, Nguyễn Như Bá, Cao Tất Tịnh, Đỗ Ngọc Thạch... hay tụ bạ uống rượu vỉa hè và nói chuyện văn chương. Có nhiều khi cãi nhau như mổ bò, năng lượng bỏ ra không tương xứng với xị rượu đế và tô xương bốc mả. Và chúng tôi khoe nhau những trang mới viết, bàn nhau những dự định, rủ nhau những cuộc đi vặt và cũng nói luôn, cho đến bây giờ điểm lại, những trang viết hay nhất, xúc động nhất của chúng tôi lại là từ những ngày ấy. Cặm cụi nửa cuộc đời, đến lúc đồng hồ không còn mang chức năng kép là... ký nợ nữa, đi ra đường không thon thót lo đụng bánh tráng nữa, có được tờ bạc lớn không phải giấu vợ bằng cách gấp thật nhỏ xếp vào ngăn bí mật nhất trong ví nữa thì gặp nhau lại khó. Thứ nhất là bệnh tật rồi, đến tuổi đi bộ buổi chiều rồi, đi đâu cũng kè kè túi thuốc rồi; thứ hai là mỗi người mỗi phận, đều những trọng trách cả, công việc nhiều khi không dứt ra được; thứ ba là hóa ra càng già càng khó tính. Bây giờ không còn phải lăn tăn chuyện uống gì khi ngồi mà là ngồi với ai mới quan trọng. May mắn là, thi thoảng một buổi chiều nào đó có thời gian hoặc buồn buồn hoặc không buồn không vui hoặc có vui có buồn, tôi gọi thì Đào bao giờ cũng sẵn sàng, dù nhiều lúc anh cũng đang mệt hoặc không muốn ngồi hoặc đang bận việc... Là cũng một cách chiều nhau, không muốn nhau buồn. Tôi hiểu điều ấy dù cũng có vài lần Đào gọi thì tôi lại đang... ở xa.
Nghỉ hưu, tôi có 3 năm vào Sài Gòn làm việc cho một khu du lịch, có lần về, ngồi với nhau ở “cà phê chai” gốc nhãn đường Quyết Tiến, Đào nói: “Ông có việc đi làm sau hưu cũng mừng, nhưng thi thoảng cũng phải về chứ ở nhà mọi người cũng nhớ ông đấy”. Khi ấy, Đào đã phát hiện mình bị ung thư. Và nếu ở Pleiku, tôi đều giữ đúng hẹn mỗi tuần gặp nhau một lần cà phê gốc nhãn.
Chử Anh Đào là thế hệ nhà văn đầu tiên ở Pleiku đặt nền móng cho sự hình thành Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh và phong trào văn chương Gia Lai sau này.
VĂN CÔNG HÙNG

Có thể bạn quan tâm

Chuyện học trong một gia đình trí thức Jrai

Chuyện học trong một gia đình trí thức Jrai

(GLO)- Sinh ra trong một gia đình trí thức người Jrai ở thị xã Ayun Pa (tỉnh Gia Lai), cô Kpă H’Nina-Giáo viên môn Tiếng Anh ở Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng (huyện Ia Grai) không chỉ được rèn giũa tinh thần ham học, mở mang kiến thức mà còn được thừa hưởng vẻ đẹp của cả bố và mẹ.

“Tổ quốc bên bờ sóng”

“Tổ quốc bên bờ sóng”

(GLO)- Đó là chủ đề cuộc thi và triển lãm ảnh nghệ thuật cấp quốc gia do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức nhằm thực hiện kế hoạch tuyên truyền về biển, đảo năm 2025.

Tạ Chí Tào và tác phẩm mới dâng lên Bác Hồ

Tạ Chí Tào và tác phẩm mới dâng lên Bác Hồ

(GLO)- Nhà giáo Tạ Chí Tào (trú tại huyện Chư Sê) mang trọng bệnh đã nhiều năm nhưng chưa bao giờ chịu ngừng nghỉ. Anh vẫn đều đặn sáng tác văn học, nghiên cứu lịch sử. Đến nay, anh đã có gần 10 đầu sách, chính xác là 9 tập đã phát hành, còn 1 cuốn nghiên cứu lịch sử đang có kế hoạch xuất bản.

Báo Gia Lai: Phụng sự và kiến tạo

Báo Gia Lai phụng sự và kiến tạo

(GLO)- Qua 78 năm xây dựng và trưởng thành (16/3/1947-16/3/2025), Báo Gia Lai xứng đáng là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh. Trong xu thế hiện nay, Báo Gia Lai chú trọng phát huy vai trò kiến tạo nhằm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền.

Nhạc sĩ Thụy Kha qua đời

Nhạc sĩ Thụy Kha qua đời

Nhạc sĩ Thụy Kha qua đời lúc 10h45 sáng 13/3 tại Hà Nội. Năm cuối đời, ông chống chọi với bệnh ung thư. Vài tháng gần đây, nhiều đồng nghiệp chia sẻ hình ảnh thăm nhạc sĩ Thụy Kha trong bệnh viện. 

Tiết mục múa của đơn vị Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng trình diễn tại Liên hoan nghệ thuật quần chúng huyện Ia Grai năm 2025.

Liên hoan nghệ thuật quần chúng lực lượng vũ trang huyện Ia Grai: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng giành giải nhất toàn đoàn

(GLO)- Trong 2 đêm (11 và 12-3), huyện Ia Grai tổ chức Liên hoan nghệ thuật quần chúng lực lượng vũ trang năm 2025. Liên hoan quy tụ 13 đơn vị tham gia. Mỗi đơn vị đăng ký trình diễn từ 3 đến 5 tiết mục ca, múa và diễn tấu các loại nhạc cụ.

Thơ Bút Biển: Nắng chưa qua

Thơ Bút Biển: Nắng chưa qua

(GLO)- "Nắng chưa qua" của Bút Biển là một bài thơ đầy hoài niệm. Bằng những câu thơ nhẹ nhàng mà day dứt, tác giả khắc họa nỗi buồn của sự xa cách, khi ký ức vẫn còn đó nhưng hiện tại chỉ còn lại gió lùa, hoa rụng và căn phòng trống,... dường như có ai đang ngóng về một vệt nắng chưa qua.

Bản hòa ca cùng triền ký ức

Bản hòa ca cùng triền ký ức

(GLO)- Dù đã có hơn 30 năm sống ở Pleiku nhưng khi đọc tập “Vân môi say phố” của Ngô Thanh Vân (NXB Hội Nhà văn, 2024), tôi lại có cảm tưởng được khám phá một miền đất tưởng chừng quá đỗi quen thuộc.

Giao lưu văn hóa, văn nghệ kỷ niệm 50 năm Giải phóng tỉnh tại xã Gào

Giao lưu văn hóa, văn nghệ kỷ niệm 50 năm Giải phóng tỉnh tại xã Gào

(GLO)- Tối 10-3, tại làng C (xã Gào), Đội Thông tin lưu động-Trung tâm Văn hóa-Thông tin và Thể thao TP. Pleiku tổ chức chương trình giao lưu văn hóa, văn nghệ kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng tỉnh (17/3/1975-17/3/2025), chào mừng Đại hội Đảng các cấp, tiến tới Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.

Lá cỏ hát thơ

Thơ Nguyễn Ngọc Hưng: Lá cỏ hát thơ

(GLO)- Bài thơ "Lá cỏ hát thơ" của Nguyễn Ngọc Hưng đã khắc họa hình ảnh cỏ như một biểu tượng của sự kiên cường dù phải trải qua nhiều gian khó, đớn đau. Qua đây, tác giả muốn truyền tải thông điệp về sự bền bỉ, lòng yêu thương và tinh thần vượt qua khó khăn của con người trong mọi hoàn cảnh.

Thi vẽ tranh chào mừng Đại hội Đảng và Đại hội cháu ngoan Bác Hồ các cấp: Sáng tạo, ý nghĩa

Thi vẽ tranh chào mừng Đại hội Đảng và Đại hội cháu ngoan Bác Hồ các cấp: Sáng tạo, ý nghĩa

(GLO)- Độc đáo, sáng tạo, ý nghĩa là những đánh giá chung về hơn 300 bức tranh của các tác giả “nhí” gửi về tham gia cuộc thi vẽ tranh chào mừng Đại hội Đảng, Đại hội cháu ngoan Bác Hồ các cấp do Hội đồng Đội thị xã Ayun Pa (tỉnh Gia Lai) phát động gần 1 tháng qua.