Hướng dẫn này được xây dựng nhằm chủ động phát hiện sớm, xử lý kịp thời và hạn chế nguy cơ lây lan trong trường hợp virus xuất hiện tại Việt Nam.
Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Nipah thuộc diện truyền nhiễm cấp tính, có khả năng lây từ động vật sang người và lây từ người sang người. Virus Nipah được phát hiện lần đầu vào năm 1998 tại Malaysia, sau đó ghi nhận nhiều đợt bùng phát lẻ tẻ nhưng thường xuyên tại Bangladesh, Ấn Độ, Singapore và Philippines.
Bệnh thường diễn biến nặng với biểu hiện viêm não, viêm phổi cấp, tỷ lệ tử vong dao động trong khoảng 40-75% hoặc để lại di chứng thần kinh nghiêm trọng.
Virus Nipah được xếp vào bệnh truyền nhiễm nhóm A, có tiềm năng gây đại dịch và nằm trong danh sách ưu tiên của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Đây là virus RNA sợi đơn có màng bao, thuộc họ Paramyxoviridae, phân họ Orthoparamyxovirinae, chi Henipavirus. Về lâm sàng, thời gian ủ bệnh thường từ 3-14 ngày, hiếm gặp có thể kéo dài đến 45 ngày.
Bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt cao, đau đầu dữ dội, đau mỏi cơ, đau họng, kèm theo nôn hoặc tiêu chảy. Ở giai đoạn toàn phát, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện thần kinh như chóng mặt, lơ mơ, lú lẫn, mất định hướng. Tình trạng giảm ý thức có thể tiến triển nhanh từ lơ mơ sang hôn mê sâu chỉ trong vòng 24-48 giờ.
Các đường lây truyền bao gồm: tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh hoặc chất tiết (nước tiểu, nước bọt); ăn thực phẩm nhiễm chất bài tiết của dơi (nhựa cây chà là, trái cây); lây từ người sang người qua dịch tiết hô hấp, nước tiểu hoặc chất nôn, lây lan qua giọt bắn khi ho, hắt hơi…
Bộ Y tế nhấn mạnh, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vaccine phòng bệnh. Nguyên tắc điều trị gồm: nhập viện, cách ly tuyệt đối với tất cả ca nghi ngờ/xác định; kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt; điều trị hỗ trợ tích cực và điều trị triệu chứng.
Trong điều trị triệu chứng dùng paracetamol hạ sốt, chống chỉ định NSAID do nguy cơ chảy máu/hội chứng Reye; hỗ trợ hô hấp, thở máy khi cần; chống co giật, kiểm soát tăng áp lực nội sọ; kháng sinh chỉ dùng khi có nhiễm khuẩn thứ phát; duy trì cân bằng dịch - điện giải.
Trong phòng bệnh, cần ngăn chặn đường lây truyền. Bên cạnh rửa tay với xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc với động vật theo quy định, phải hạn chế tiếp xúc gần với người mắc, nghi ngờ mắc, trường hợp không qua khỏi do virus Nipah (đặc biệt là dơi ăn quả).
Cùng với đó, thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm: ăn chín, uống chín, rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không ăn trái cây có dấu hiệu bị dơi/chim ăn hoặc rơi xuống đất hoặc nước nhựa cây sống nơi có dơi ăn quả sinh sống.
Người tham gia giết mổ động vật có nguy cơ nhiễm bệnh phải hạn chế hoặc không tiếp xúc với dơi và các chất bài tiết của dơi, thực hiện nghiêm các biện pháp vệ sinh cá nhân; những người tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh cần được sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân đầy đủ; thực hiện tốt vệ sinh trong chăn nuôi theo quy định.
Khi đến các khu vực có dịch bệnh do virus Nipah, chủ động thực hiện các biện pháp phòng - chống dịch theo hướng dẫn của chính quyền và cơ quan y tế của nước sở tại; khi về nước phải chủ động theo dõi sức khỏe 28 ngày kể từ khi nhập cảnh.
Khi có triệu chứng sốt cấp tính, viêm não cấp tính (chóng mặt, lơ mơ, lú lẫn, mất định hướng không gian và thời gian, co giật), ho, khó thở... cần hạn chế tiếp xúc người khác và thông báo đến cơ sở y tế gần nhất để nhận được tư vấn, chẩn đoán, cách ly y tế và điều trị kịp thời…