Tại một điểm thu mua phế liệu trên đường Trường Chinh (TP. Pleiku), thượng vàng hạ cám những thứ đồ đồng nát từ ống nước, máy quạt, bình gas, ti vi, bao bì, thùng giấy carton đến lỉnh kỉnh chai lọ các loại, giấy báo, kẽm gai, sắt vụn được chất đống la liệt từ ngoài vào trong nhà. Tận dụng vỉa hè, chủ vựa “để ké” mấy bao hàng nhôm nhựa, phế liệu các loại và mặc cho trời đổ mưa lất phất, cả chủ và mối hàng vẫn ngồi cân đo, tính toán mớ vỏ chai, giấy vụn vừa mang tới. Bằng giọng đặc sệt chất Quảng, chủ vựa cho biết: “Chỉ cần giắt lưng hơn chục triệu đồng là có thể đứng ra thu gom, mua bán mặt hàng này. Tùy món mà định giá nhưng với kinh nghiệm của tui, mua càng rẻ càng tốt thì khi bán lại mới có chút lời vì hàng này giá cả vô chừng lắm”. Tuy là vựa nhỏ nhưng mỗi ngày ở đây thu gom hàng trăm kg phế liệu các loại, hàng tuần đều có xe tải đến gom hàng đi Bình Định, Quảng Ngãi, Đà Nẵng hoặc xa hơn là TP. Hồ Chí Minh.
 |
| Vô vàn các mặt hàng phế liệu được thu gom. Ảnh: Sơn Ca |
Theo các chủ vựa, hàng được gom từ nhiều nguồn khác nhau, miễn là thuộc dạng có thể tái chế, sử dụng lại hoặc rã ra bán theo kiểu sắt vụn… không kể nguồn gốc, tính chất nguy hiểm như rác thải y tế hay có nguồn gốc từ chai nhựa đựng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật! Nhiều chủ vựa còn gom hàng ắc quy, sắt phế liệu, thậm chí cả nhớt thải, vỏ đạn từ Campuchia về? Bằng nhiều cách khác nhau, hàng tấn rác thải độc hại đã và đang len lỏi vào địa bàn tỉnh dưới hình thức phế liệu và được các cơ sở kinh doanh phế liệu thu gom, trao đổi như hàng hóa bình thường. Năm 2008, lực lượng Cảnh sát Môi trường tỉnh Gia Lai đã phát hiện một cơ sở mua bán phế liệu tại phường Yên Thế (TP. Pleiku) có hành vi thu mua, tiêu thụ bình ắc quy chì đã qua sử dụng với khối lượng ước khoảng 27 tấn, 200 kg lõi chì, 100 m3 vỏ bình ắc quy, chất thải của bình ắc quy đổ đầy trên đất sát bờ suối gây ô nhiễm nặng. Mặc dù không có chức năng mua bán và tiêu thụ bình ắc quy đã qua sử dụng nhưng từ năm 2001, cơ sở này đã tiến hành thu mua, tiêu thụ mặt hàng này bình quân khoảng 8-9 tấn/năm, toàn bộ số bình trên được thuê tháo ra lấy lõi nấu chì và bán cho 2 cơ sở thu mua chì và bình ắc quy chì ở tỉnh thành khác.
 |
| Ảnh: Sơn Ca |
Theo quy định của Luật Bảo vệ Môi trường, các cơ sở kinh doanh phế liệu phải thực hiện bản đăng ký cam kết bảo vệ môi trường hoặc làm đề án bảo vệ môi trường. Việc cấp phép mới cho các cơ sở kinh doanh phế liệu trong khu vực đông dân cư, không có mặt bằng kinh doanh phù hợp với ngành nghề bị hạn chế. Nhưng qua khảo sát trên thực tế, có khá nhiều vựa nhôm nhựa nhỏ hoạt động chui, hoặc không đăng ký bản cam kết bảo vệ môi trường. Mặc dù công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực môi trường được phân cấp từ xã, phường đến sở, ngành chuyên môn nhưng công tác này chỉ dừng ở mức giải quyết theo sự vụ, đơn lẻ. Riêng TP. Pleiku việc kiểm tra, rà soát các cơ sở kinh doanh gây ô nhiễm môi trường chỉ được thực hiện từ năm 2006, riêng lĩnh vực kinh doanh phế liệu thì hầu như bỏ ngỏ.
| 2 loại chất thải rắn cực kỳ nguy hiểm là kim loại nặng (như chì, kẽm…) và chất hữu cơ bền. Các chất này có khả năng tích lũy sinh học trong nông sản, thực phẩm cũng như trong mô tế bào động vật, nguồn nước và tồn tại bền vững trong môi trường, gây ra hàng loạt bệnh nguy hiểm đối với con người như: Vô sinh, quái thai, dị tật ở trẻ sơ sinh, tác động lên hệ miễn dịch gây ra các bệnh về tim mạch, tê liệt hệ thần kinh, giảm khả năng trao đổi chất trong máu, ung thư và có thể di chứng dị tật sang thế hệ thứ ba… |
Là lực lượng cảnh sát chuyên trách về môi trường vừa mới được thành lập nhưng trong thời gian qua, Phòng Cảnh sát Môi trường- Công an tỉnh Gia Lai đã góp phần tích cực vào công tác bảo vệ môi trường, phát hiện các hành vi vi phạm, chuyển cơ quan chức năng xử lý trong lĩnh vực môi trường như: Mua bán bình ắc quy đã qua sử dụng trên địa bàn TP. Pleiku; khai thác vàng trái phép ở huyện Kông Chro, Ia Grai, vụ khai thác đá trái phép, phá rừng ở Ia Grai… Nhận định về công tác bảo vệ môi trường hiện nay, Thượng tá Nguyễn Đức Dũng- Phó Trưởng phòng Cảnh sát Môi trường cho biết: Hoạt động bảo vệ môi trường hiện rất phức tạp bởi lĩnh vực này cực kỳ rộng lớn, liên quan đến nhiều ngành, nhiều cơ quan chức năng, do đó cần có sự phối hợp chặt chẽ trong công tác đấu tranh, ngăn chặn và phòng ngừa các vi phạm trong lĩnh vực này. Lực lượng Cảnh sát Môi trường chỉ làm công tác phát hiện, ngăn chặn bước đầu, do chưa có quy định chế tài cụ thể nên việc xử lý phải giao cho cơ quan khác. Riêng lĩnh vực kinh doanh phế liệu, chúng tôi đang cho rà soát, kiểm tra lại các cơ sở kinh doanh và có hướng xử lý vi phạm nghiêm túc.
Trần Hiếu - Sơn Ca