61 năm ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng (3.3.1959 - 3.3.2020): Cổ tích ở lòng hồ

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Suốt 3 năm trời dò hỏi, đầu tháng 2.2020 tôi mới biết Anh hùng lực lượng vũ trang Tòng Văn Chô ở bản Pom Bó (xã Mường Cang, huyện Than Uyên, Lai Châu).
Anh hùng lực lượng vũ trang Tòng Văn Chô bên người vợ Hoàng Thị Lại. Ảnh: Mai Thanh Hải (ảnh chụp tháng 2.2020)
Tìm đến nơi, người dân ngạc nhiên: “Ông ấy vào rừng sống một mình bao năm nay” và chỉ cách đến ngọn đồi giữa hồ thủy điện Bản Chát gần 3 tiếng thuyền máy, xe ôm...
Từ mép nước lên đỉnh đồi, anh lái thuyền liên tục động viên: “Ở đây thôi” và cất tiếng hú gọi. Mấy phút sau mới thấy người đàn ông mặt vuông vức, nhàu nhĩ trong bộ quần áo dân tộc Thái: “Chô đây!” và tròn mắt nhìn tôi: “Cán bộ cấp trên đến thăm toàn gọi tôi vào bờ, mỗi cậu dám ra tận đây”.
Một mình giữ chốt
Ngồi trên mặt sàn chênh vênh, bên bếp lửa mới được thổi bùng làm sáng căn nhà cũ, ông kể: Sinh năm 1955, đến năm 1974 ông đã được gọi nhập ngũ. Nhưng lúc ấy gia đình nghèo đói, anh trai Tòng Văn Sơn và Tòng Văn Kiên đang trong quân đội nên gia đình xin cho ông được ở nhà làm lao động chính chuyên vào rừng đào củ mài, cứu đói mỗi bữa ăn.
Giữa năm 1976, UBND xã lại gọi nhập ngũ. Thấy các anh mình bị đau chân dọc đường hành quân xin về, Tòng Văn Chô bực mình: “Đi bảo vệ Tổ quốc bản làng, sao ai cũng cứ sợ? Các anh ở nhà nuôi bố mẹ, các em, để tôi đi thay cho việc các anh”.
Binh nhất Tòng Văn Chô sau trận chiến đấu tháng 2.1979, bảo vệ biên giới Lào Cai. Ảnh: Tư liệu
Ngày 2.9.1976, Tòng Văn Chô nhập quân số Trung đoàn 254, bộ đội địa phương tỉnh Hoàng Liên Sơn (nay là Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Lào Cai) đóng quân ở xã Bản Lầu, H.Mường Khương, Hoàng Liên Sơn (nay là Lào Cai). Chữ không biết, tiếng phổ thông cũng không nên mấy tháng tân binh, Tòng Văn Chô được cấp trên huấn luyện qua các… phiên dịch. Được cái lớn tuổi hơn so với các chiến sĩ khác, ở nhà quen mọi việc đi rừng leo núi nặng nhọc, thấy việc gì cũng lao vào làm giúp anh em nên Chô được đưa đi làm đường từ Bản Lầu lên Pha Long. Đầu 1978, binh nhất Tòng Văn Chô được đưa về Làng Mạ (nay là thôn Nà Mạ 1 - 2, xã Bản Lầu) chăn trâu bò, bởi “khỏe mạnh, chăm chỉ, quen đi rừng dễ tìm bò lạc”.
Cuối 1978, tình hình biên giới bắt đầu căng thẳng. Liên tiếp xảy ra các vụ xô xát giành giữ đất; thậm chí lính Trung Quốc còn vượt biên sang Việt Nam bắt cóc cán bộ, nổ súng khiêu khích bộ đội. Tòng Văn Chô cùng đồng đội được lệnh lên điểm cao 391 đào hầm hào công sự, chốt giữ khu vực Làng Mạ và bảo vệ Nông trường Phong Hải ở phía sau. Rạng sáng 17.2.1979, phía Trung Quốc đồng loạt nã pháo vào tuyến biên giới Lào Cai, binh nhất Tòng Văn Chô đang gác ca cuối, chạy vào lay đại đội trưởng: “Thủ trưởng ơi, Trung Quốc nó đánh mình rồi” khiến người đang ngủ bực bội: “Nói năng linh tinh”. Chô quay sang kéo chính trị viên ra xem pháo nổ hướng TX.Lào Cai, Pha Long. Lúc ấy mọi người mới tin là thật.
8 giờ ngày 17.2.1979, hàng trăm lính Trung Quốc có pháo binh yểm trợ, tấn công hòng chiếm điểm cao 391, mở thông đường từ TT.Mường Khương về Bản Phiệt để thực hiện ý đồ kéo về H.Bảo Yên và Yên Bái phía sau. Chốt giữ tuyến 1, Tòng Văn Chô dùng trung liên RPD diệt hàng chục tên đi đầu và bị chúng dùng ĐKZ bắn sập công sự, ngất đi. Khi tỉnh dậy, Chô bò sang sườn đồi bên cạnh, dùng B41 diệt gọn khẩu đội ĐKZ của địch và một mình chặn địch, cho đồng đội rút sang trận địa khác.
Trưa 20.2.1979, Tòng Văn Chô được giao nhiệm vụ chỉ huy tiểu đội chốt giữ đồi yên ngựa cao điểm 393. Trận đánh ác liệt, Chô một mình một mũi đánh trả, diệt 10 tên địch. Cuộc chiến đấu giữ chốt của Tòng Văn Chô kéo dài đến trưa 24.2.1979, đơn vị chi viện thấy 393 ròng rã nổ súng, hành quân lên tiếp ứng mới thấy Tòng Văn Chô kiệt sức, người đầm đìa máu, trước mũi súng của ông, địch chết la liệt.
“Ngày hôm sau địch lại tấn công lên chốt yên ngựa, đạn hết người hy sinh cũng gần hết nên phải rút về trại K21 - Nông trường Phong Hải. 12 giờ đêm hôm ấy, xe tăng Trung Quốc tràn vào nông trường. Thấy xạ thủ Nguyễn Văn Nhân bắn 2 phát không trúng, tôi giằng khẩu B41 bắn chiếc đi đầu cháy bùng, chiếc sau không dừng kịp, lao vào cháy theo. Đạn trong xe nổ như tết”, Anh hùng lực lượng vũ trang (AHLLVT) Tòng Văn Chô nhớ lại.
Anh hùng lực lượng vũ trang Tòng Văn Chô đang làm nương trên ngọn đồi giữa hồ thủy điện Bản Chát. (ảnh chụp tháng 2.2020). Ảnh: Mai Thanh Hải
Học chữ khó hơn đánh nhau
“Ối giồi ôi! Đánh nhau thì không sợ, mà sau đánh nhau lại sợ quá!”, ông Chô bật lên câu cảm thán giữa mạch kể chuyện khiến tôi cười bò. Lần sợ đầu tiên là sau ngày 6.3.1979, khi lính Trung Quốc bắt đầu rút quân về nước, binh nhất Tòng Văn Chô phải về sở chỉ huy tiền phương của Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hoàng Liên Sơn đóng trong hang đá ở Km 21, quốc lộ 4E (Phố Lu, H.Bảo Thắng, Lào Cai) để báo cáo thành tích chiến đấu.
“Các ông chuyên gia Liên Xô mắt xanh mũi lõ cứ xì xà xì xồ bắt tôi diễn lại quá trình chiến đấu, giải thích cả trên sa bàn. Lúc ấy tiếng phổ thông mình còn chưa sõi, nên cứ phải nói chuyện bằng động tác”, AHLLVT Tòng Văn Chô nhớ lại vậy và cười: “Tôi bảo với cấp trên: Cho tôi về chiến đấu hoặc thu dọn chiến trường. Bắt tôi gặp Liên Xô là tôi trốn về quê đấy. Nghe thế, ai cũng cười”.

Nguồn vui của ông mỗi đêm là ngồi với cây đàn tính tẩu của người Thái, phập phùng vừa đàn vừa hát. “Ai sống mãi trong hào quang được đâu” ông bảo và ngân nga lời hát của người Thái vùng Tây Bắc 

Cuối năm 1979, binh nhất Tòng Văn Chô được về Hà Nội báo công và gặp mặt Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng. Trước hôm nhận danh hiệu AHLLVT, ông ra điều kiện: “Không bắt phát biểu bằng tiếng phổ thông, tôi mới nhận”. Khi được đưa đi tham quan Liên Xô và Cuba, ông cũng ra điều kiện trên và đi đến đâu cũng hỏi xem “có người Thái mình ở bàn nào gần đây không”, khiến phiên dịch lắc đầu quầy quậy.
Lần sợ thứ 2 là khi… học chữ. Tòng Văn Chô được đưa về trường văn hóa của Bộ Chỉ huy quân sự Hoàng Liên Sơn (nay tách ra thành Lào Cai và Yên Bái), nhận lệnh “phải đọc thông viết thạo trong 8 ngày”. Liên tục trong 1 tuần, nhóm giáo viên gồm 5 thầy cô giáo ăn ở cùng cậu chiến sĩ người Thái to vâm vấp nhưng chưa sõi tiếng phổ thông, cứ thấy người lạ là co rúm sợ hãi. Mỗi ngày, ông Chô chỉ có 4 tiếng đồng hồ để ăn ngủ, vệ sinh cá nhân, còn lại là học và học. Hết tập đọc tập viết đến cộng trừ nhân chia. “Có lúc mình định trốn đấy. Nhưng do là mệnh lệnh nên phải chấp hành thôi”, ông Chô nhớ lại.
Hết mấy tháng tham quan, nói chuyện và báo cáo thành tích, Tòng Văn Chô được phong hàm vượt cấp từ binh nhất lên thiếu úy và lại nhận lệnh đi học ở trường quân chính Quân khu 2 trong 3 năm liền; mỗi năm học xong 3 lớp. Đầu 1983, thi xong tốt nghiệp lớp 9, thiếu úy Chô khoác ba lô chạy một mạch ra khỏi cổng trường, vừa chạy vừa van vỉ: “Cho tôi lên Vị Xuyên chiến đấu. Tôi không học nữa đâu”. Thấy thiếu úy Chô cương quyết trốn học đi chiến đấu, cấp trên đành chuyển ông làm đại đội trưởng của Trung đoàn 891 Hoàng Liên Sơn và tháng 10.1984 về Ban Chỉ huy quân sự H.Than Uyên (nay thuộc tỉnh Lai Châu) làm trợ lý động viên, tác chiến.
Đầu năm 1993, do không đáp ứng yêu cầu về trình độ nên đại úy Tòng Văn Chô được cho nghỉ phục vụ trong quân đội, về công tác tại địa phương… Ít ai biết hiện nay, AHLLVT Tòng Văn Chô sống một mình trên đồi giữa hồ thủy điện Bản Chát (xã Mường Cang, H.Than Uyên). Nguồn vui của ông mỗi đêm là ngồi với cây đàn tính tẩu của người Thái, phập phùng vừa đàn vừa hát. “Ai sống mãi trong hào quang được đâu” ông bảo và ngân nga lời hát của người Thái vùng Tây Bắc: Inh lả ơi. Sao noọng ời. Khắp núi rừng Tây Bắc sáng ngời. Mùa xuân đến ngàn hoa hé cười. Inh lả ơi. Sao noọng ơi. Con thuyền ra tới giữa hồ, vẫn nghe tiếng hát hòa trong tiếng đàn tính tẩu khe khẽ, lăn tròn trên mặt nước, ra tít xa xa…
Mai Thanh hải (Thanh Niên)

Có thể bạn quan tâm

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Mang con dấu đến bản

Mang con dấu đến bản

Hai đứa con đã 15 và 13 tuổi, nhưng lần đầu tiên, vợ chồng anh Moong Văn Phong mới đi làm khai sinh cho con khi Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) mang con dấu đến tận bản để làm thủ tục cho dân.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Những dấu vết bí ẩn ven sông Ba

Những dấu vết bí ẩn ven sông Ba

(GLO)- Men theo bờ sông Ba đoạn chảy qua buôn Tơnia (xã Ia Rsai, tỉnh Gia Lai), khi nắng cuối ngày hắt những tia vàng lấp lánh trên mặt nước, chúng tôi bắt gặp những vật thể lạ nhô lên khỏi lớp đất sét. 

Miếu thờ liệt sĩ bên suối Hội Phú

Miếu thờ liệt sĩ bên suối Hội Phú

(GLO)- Không biết tên tuổi, quê quán những người lính hy sinh trong trận đánh Tết Mậu Thân 1968 tại Pleiku, người dân bên suối Hội Phú (phường Hội Phú, tỉnh Gia Lai) vẫn âm thầm thắp những nén nhang rồi lập miếu thờ ngay nơi các anh từng nằm xuống. 

Vị Xuyên - Bạn tôi vẫn còn đó

Vị Xuyên - Bạn tôi vẫn còn đó

(GLO)- Vùng biên giới Vị Xuyên, tỉnh Tuyên Quang (Hà Giang cũ) hôm nay đã đổi thay, nhưng những người đồng đội của tôi vẫn còn đó, nằm ngay ngắn trong đội hình “hàng thẳng hàng, lối thẳng lối, quân dung tươi tỉnh” tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên.

null