Một vụ tai nạn giao thông xảy ra sáng 2-11 trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, hướng Ninh Bình - Hà Nội, đoạn qua xã Hồng Vân (Hà Nội), khiến một người đàn ông tử vong sau khi băng qua đường và bị ô tô tông trúng. Vụ việc tiếp tục đặt ra vấn đề về trách nhiệm pháp lý của người điều khiển phương tiện khi xảy ra va chạm với người đi bộ trên đường cao tốc.
Theo khoản 3 Điều 25 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, người đi bộ không được đi trên đường cao tốc, ngoại trừ những người, phương tiện và thiết bị phục vụ công tác quản lý, bảo trì đường cao tốc.
Phân tích vụ việc trên góc độ pháp lý, TS-luật sư Đặng Văn Cường cho rằng cần xem xét độc lập hành vi của từng chủ thể, điều kiện xảy ra tai nạn và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với hậu quả.
Theo Điều 12 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, người điều khiển phương tiện phải chấp hành quy định về tốc độ, giữ khoảng cách an toàn và điều chỉnh tốc độ phù hợp với điều kiện cầu đường, mật độ giao thông, thời tiết cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến an toàn.
Do đó, nếu tài xế chạy quá tốc độ, thiếu chú ý quan sát, sử dụng điện thoại hoặc không giữ khoảng cách an toàn, có điều kiện phát hiện và xử lý tình huống nhưng không thực hiện thì vẫn có thể phải chịu trách nhiệm dù người đi bộ là bên vi phạm.
Ngược lại, nếu tài xế đi đúng tốc độ, đúng làn đường, tập trung quan sát nhưng người đi bộ bất ngờ xuất hiện ở khoảng cách quá gần, nằm ngoài khả năng phanh hoặc tránh va chạm trong điều kiện khách quan thì không thể chỉ căn cứ vào hậu quả chết người để kết luận tài xế có lỗi.
Để truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan chức năng phải chứng minh người điều khiển phương tiện có hành vi vi phạm quy định an toàn giao thông và hành vi đó có quan hệ nhân quả với hậu quả thuộc trường hợp luật định.
Ngoài ra, chủ sở hữu hoặc người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ có thể vẫn phải bồi thường thiệt hại ngay cả khi không có lỗi, trừ những trường hợp được pháp luật quy định, trong đó có trường hợp thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại.
Ngoài người đi bộ và tài xế, trách nhiệm của đơn vị quản lý, vận hành đường cao tốc cũng cần được làm rõ nếu có dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ bảo vệ kết cấu hạ tầng, chẳng hạn hàng rào bị hư hỏng kéo dài, xuất hiện lối mở trái phép nhưng không được kiểm tra, khắc phục hoặc cảnh báo kịp thời.
Vụ việc là lời cảnh báo về nguy cơ tai nạn nghiêm trọng khi người dân tự ý đi bộ hoặc băng qua đường cao tốc. Đồng thời, người điều khiển phương tiện cần luôn tuân thủ quy tắc giao thông, tập trung quan sát và chủ động phòng ngừa những tình huống nguy hiểm có thể xảy ra.
