Tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) chính thức đi vào hoạt động từ tháng 12.2024. Đó không chỉ là cú hích đột phá cho ngành đường sắt đô thị TP.HCM mà còn mở ra một ngành nghề mới - nghề lái tàu metro.
Trong mơ cũng chưa dám nghĩ đến
Lái tàu metro là công việc đòi hỏi tính chính xác cao, kỷ luật nghiêm ngặt và khả năng làm chủ công nghệ hiện đại với đặc thù vận hành trên hệ thống đường ray riêng biệt, mang đến những trải nghiệm hoàn toàn khác so với điều khiển các phương tiện giao thông truyền thống. Nhiều người đã rẽ hướng sự nghiệp để gắn bó với ngành nghề mới mẻ này, biến nó thành một bước ngoặt lớn trong cuộc đời, như câu chuyện của anh Lê Hùng Dũng - kỹ thuật viên lái tàu tại tuyến metro số 1.
Theo chân anh Dũng trong chuyến tàu khởi hành từ depot Long Bình (TP.Thủ Đức, TP.HCM) đến ga Bến Thành (Q.1), chúng tôi không khỏi ngạc nhiên trước khả năng tập trung và điều khiển tàu linh hoạt, chính xác của anh.
Anh Dũng tâm sự trước đây anh từng gắn bó với nghề lái xe khách đường dài suốt nhiều năm. Sau đợt dịch Covid-19 đầu tiên, công việc đó trở nên bấp bênh, không có thu nhập nên anh tìm hướng rẽ mới. "Tình cờ lúc đó tôi thấy thông báo tuyển dụng của metro, nghĩ là cơ duyên nên cũng nộp hồ sơ thử sức. Thật may mắn khi lúc đó tôi đã trúng tuyển", anh Dũng bồi hồi nhớ lại.
Để tàu lăn bánh đúng giờ, anh Dũng và kíp lái cùng ngày phải đến depot từ sớm để làm công tác chuẩn bị và kiểm tra an toàn. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hàng trăm hành khách trên mỗi chuyến tàu, mỗi lần vào ca, anh đều kiểm tra kỹ lưỡng hệ thống, đảm bảo mọi thứ đều hoạt động bình thường trước khi khởi hành.
Theo lời anh Dũng, một ca làm việc của anh kéo dài khoảng 8 tiếng nhưng được chia luân phiên để đảm bảo không quá 4 tiếng/ngày như quy định. Một lượt lái sẽ bao gồm chuyến đi và về, khi đến ga cuối, kỹ thuật viên sẽ đi xuống đầu tàu bên kia để khởi động tàu quay về.
Anh Dũng cho biết để có thể trở thành kỹ thuật viên lái tàu, kể từ khi trúng tuyển vào tháng 6.2020, anh cũng như nhiều kỹ thuật viên khác phải trải qua các lớp đào tạo của Trường cao đẳng Đường sắt trong một thời gian khá dài để được cấp bằng trung cấp lái tàu điện. Giờ đây khi metro đã vận hành, anh cũng phải thường xuyên tham gia các đợt kiểm tra định kỳ về kỹ năng và kiến thức chuyên môn.
Hệ thống tàu vận hành tự động nhưng theo nguyên tắc, tôi phải luôn đặt tay lên nút chống ngủ gật. Nút này kỹ thuật viên phải ấn liên tục trong quá trình tàu chạy, nếu quá 40 giây mà kỹ thuật viên không nhấn nút, tàu sẽ phát báo động và 8 giây sau sẽ dừng hẳn.
Anh Lê Hùng Dũng, kỹ thuật viên lái tàu tại tuyến metro số 1
Chúng tôi hỏi, trước kia, có khi nào anh tưởng tượng sẽ có ngày mình ngồi trong cabin này hay không. Anh xua tay cười nói: "Trong mơ cũng chưa dám nghĩ đến".
Anh Dũng lý giải một trong những thách thức lớn nhất đối với anh và những kỹ thuật viên lái tàu khác là phải học cách thích nghi với công nghệ hiện đại. Hệ thống metro sử dụng các phần mềm tự động hóa cao nên đòi hỏi người lái phải nhớ từng thao tác, từng chức năng, cách sử dụng của rất nhiều nút trên bảng điều khiển và trong cabin. Đồng thời, kỹ thuật viên phải tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc vận hành, tập trung cao độ 100% trong thời gian làm việc. Dù có nhiều yếu tố công nghệ hỗ trợ, nhưng con người vẫn đóng vai trò cốt lõi trong điều khiển tàu, đặc biệt là khi xảy ra tình huống bất ngờ.
"Được đổi qua làm việc trong môi trường mới, điều khiển một phương tiện hiện đại nên tôi rất hào hứng. Công việc này không quá khó khăn đối với tôi, ngược lại tôi khá tự tin bởi mình đã được đào tạo, trang bị kiến thức đầy đủ", anh nói với giọng dứt khoát.
Lái tàu metro khó hay dễ ?
Là ngành nghề mới xuất hiện ở TP.HCM, nhiều người vẫn thắc mắc lái tàu metro khó hay dễ, những ai có thể làm nghề này… Hiện nay, đội ngũ kỹ thuật viên lái tàu ở tuyến metro số 1 có tổng cộng 61 người. Họ đều đã được đào tạo bài bản qua nhiều trường lớp, có sự chuẩn bị trong thời gian dài.
Trong thời gian nghỉ trưa, anh Dũng giải thích thêm cho chúng tôi: khi lái xe khách, tài xế có thể linh hoạt điều chỉnh tốc độ, hướng rẽ hoặc dừng đỗ tùy theo tình huống thực tế còn lái metro yêu cầu sự chính xác gần như tuyệt đối. Hệ thống tàu chạy theo lịch trình định sẵn, tốc độ và khoảng cách dừng đều được kiểm soát nghiêm ngặt. Bởi chỉ cần một con tàu trễ giờ sẽ ảnh hưởng đến lịch chung của toàn tuyến.
Đứng trong cabin quan sát, để ý thấy mỗi lần đến ga, anh Dũng đều nhìn vào các thông số trên màn hình để đảm bảo mọi thứ đều ổn. Đồng thời khi tàu dừng hẳn, anh sẽ quan sát bên ngoài, nhận tín hiệu an toàn từ bảo vệ ga rồi ấn nút mở cửa tàu đón, trả khách.
"Hệ thống tàu vận hành tự động nhưng theo nguyên tắc, tôi phải luôn đặt tay lên nút chống ngủ gật. Nút này kỹ thuật viên phải ấn liên tục trong quá trình tàu chạy, nếu quá 40 giây mà kỹ thuật viên không nhấn nút, tàu sẽ phát báo động và 8 giây sau sẽ dừng hẳn. Phía trên Phòng điều độ (OCC) sẽ gọi xuống để hỏi nguyên nhân và điều hướng giải quyết", anh Dũng nói.
Thấy anh liên tục chỉ tay vào các màn hình trong cabin, chúng tôi thắc mắc. Người kỹ thuật viên im lặng, chờ đến lúc tàu dừng ở ga mới bắt đầu nói: "Những cử chỉ tay là để xác minh mọi điều kiện đã đạt, an toàn để tôi vận hành tàu".
Giả sử trong trường hợp có sự cố xảy ra, anh cho hay trước hết cần xác định nguyên nhân, sau đó báo về Trung tâm điều độ, nhận lệnh của điều độ viên. Cuối cùng là thông báo với hành khách và đưa ra thời gian dự kiến để xử lý sự cố.
Để trở thành một kỹ thuật viên lái tàu thành thạo, bản thân anh chia sẻ mình từng may mắn được cử sang Nhật Bản học tập. "Hồi đó lớp tôi có 11 người được sang Nhật học tập, tiếp cận công nghệ mới. Đó là cơ hội để chúng tôi nâng cao kiến thức, kỹ năng và sự tự tin vì Nhật Bản là quốc gia phát triển giao thông đường sắt từ rất lâu rồi", anh bộc bạch.
Anh Dũng cảm thấy tự hào vì công việc của mình là ngành nghề mới, số lượng người làm vẫn còn rất ít. "Tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên có thể xem là bộ mặt của TP.HCM, góp phần tạo ra sự đổi mới, hiện đại. Tôi mong rằng trong tương lai, metro sẽ càng phát triển, hoàn thiện hơn nữa, giúp người dân có một môi trường tham gia phương tiện công cộng hiện đại, an toàn, tránh được khói bụi, kẹt xe…", anh nói.
Dù công việc có áp lực không nhỏ, nhưng với anh, niềm vui lớn nhất là được nhìn thấy thành phố từ buồng lái. Đây là niềm hãnh diện và là "phúc lợi" lớn nhất với anh khi đến với nghề lái tàu metro. (còn tiếp)
Theo Thái Thanh (TNO)
