Ngày 12.6, tại TP Quy Nhơn, Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) phối hợp với UBND TP Quy Nhơn tổ chức hội thảo tổng kết Dự án “Nhân rộng các mô hình quản lý rác thải tổng hợp thông qua trao quyền cho khối lao động phi chính thức và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn”. Trong đó, mô hình “Tàu cá mang rác thải nhựa vào bờ” được đánh giá là sáng kiến nổi bật và được đề nghị tiếp tục nối dài, lan tỏa.
Theo ông Trần Văn Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường), mô hình được triển khai thí điểm trên 200 tàu cá thường xuyên ra vào cảng cá Quy Nhơn, Đề Gi và Tam Quan từ tháng 6.2023 đến hết năm 2024. Điểm nhấn của mô hình là hình ảnh những chiếc túi lưới dung tích lớn, có thể treo gọn gàng ở bất kỳ vị trí nào trên tàu từ ý tưởng của chính ông. “Chúng tôi từng đặt thùng rác nhựa trên tàu, nhưng gặp nhiều bất tiện khi di chuyển, sóng đánh khiến rác tràn ra sàn. Từ khi có túi lưới treo lên cao, mọi chuyện trở nên dễ dàng hơn trong nỗ lực khuyến khích mỗi ngư dân thành một người tham gia bảo vệ môi trường biển”, ông Vinh chia sẻ.
 |
| Nhiều ngư dân xem việc đem rác vào bờ là cách thể hiện tinh thần trách nhiệm, ý thức bảo vệ môi trường. Ảnh: MINH LỆ |
Ngày 14.6, chiếc tàu cá BĐ 93441-TS của ông Đặng Văn Hạnh (thị trấn Cát Tiến, huyện Phù Cát) khởi hành chuyến biển mới, không quên mang theo chiếc túi lưới đựng rác thải nhựa. Trước đó, túi rác đầu tiên tàu ông Hạnh mang vào bờ cân nặng 13 kg, tính ra tiền là 53.000 đồng. Ông bảo, tiền không nhiều nhưng thấy “vui và là lạ”, thôi thúc anh em tiếp tục mang rác vào bờ trong những chuyến biển sau. Năm nay, ông Hạnh để hai con trai thay mình vươn khơi đánh bắt, nhưng lần nào liên lạc với tàu, ông cũng nhắc các con nói anh em trên tàu nhớ bỏ rác nhựa vào túi lưới rồi mang vào bờ.
Với chủ tàu Nguyễn Văn Luyến (phường Trần Phú, TP Quy Nhơn), “thành tích” là tàu cá đầu tiên mang túi rác thải nhựa vô cảng cá Quy Nhơn vào sáng 14.12.2023 luôn cần được phát huy. Ông Luyến dán lời nhắc nhở anh em ở nhiều nơi trên tàu, đặt 1 túi rác phía sau, 1 thùng rác phía trước, riêng vỏ lon bia, lon nước ngọt thì dồn vô bao tải, bao đầy thì đem bỏ xuống hầm. Ông Luyến cho hay, bình quân tàu đi 17 - 18 ngày, khi về bờ mang theo tầm 10 - 12 kg rác, còn đi hơn 20 ngày thì được khoảng 18 kg. Thi thoảng, nhìn thấy rác kết thành bè trôi dập dềnh trên mặt nước, ông Luyến nhân dịp nhắc chuyện anh em từng phải lặn xuống nước vào ban đêm để gỡ rác dính chặt vào chân vịt thì tàu mới chạy tiếp được. Tiếp đó, ông yêu cầu mọi người phải rèn việc bỏ rác đúng nơi quy định trên tàu thành thói quen. “Khó lắm nhưng phải duy trì cho được. Rác không dọn thì mình là người bị ảnh hưởng đầu tiên. Bỏ rác vào túi, sạch biển lại không mất công lặn gỡ rác khỏi chân vịt nữa”, ông Luyến bảo vậy.
Theo thống kê của Ban quản lý Dự án nhân rộng mô hình quản lý rác thải tổng hợp, tính đến tháng 6.2025, đã thu gom được hơn 3.100 kg rác từ 200 tàu cá tham gia mô hình. Trong đó, 2.380 kg là nhựa và 720 kg là nhôm. Con số tuy không nhiều nhưng có ý nghĩa lớn trong việc giảm áp lực ô nhiễm cho môi trường biển và nâng cao ý thức cộng đồng ngư dân.
Đội thu gom rác thải nhựa trên tàu cá trực thuộc Ban Quản lý Cảng cá Quy Nhơn đảm nhiệm việc tiếp nhận rác ngay khi tàu cập cảng. Nhân viên trực tiếp nhận túi rác, phân loại, đóng gói và chuyển đến nơi tái chế ở xã Phước Mỹ (TP Quy Nhơn). Dù giai đoạn thí điểm đã kết thúc, Đội thu gom vẫn duy trì hoạt động như trước đây. Chị Nguyễn Thị Minh Lệ, Đội trưởng Đội thu gom, cho biết: “Chúng tôi hiểu rõ nếu không giữ được nhịp độ này, mọi thứ sẽ dễ bị gián đoạn. Đã có kết quả bước đầu, thì càng phải nỗ lực hơn để lan tỏa mô hình”.
Theo ông Trần Văn Vinh, điểm then chốt của mô hình là tính khả thi và khả năng nhân rộng. Thiết kế túi lưới đơn giản, chi phí thấp, ngư dân có thể tự làm và thay thế khi cần. Trong thời gian tới, UNDP dự kiến sẽ tài trợ thêm hàng ngàn túi lưới để triển khai nhân rộng mô hình. Điều quan trọng là tiếp tục duy trì hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn; trong đó, rác thải nhựa được thu gom nhiều để sau khi phân loại, tái chế có thể trở thành nguồn thu nhập phụ cho một bộ phận ngư dân và nhân viên môi trường.
“Chúng ta đã có khung pháp lý, có mô hình tốt, đang đi đúng hướng trong thực hiện các kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương theo Quyết định 1746/QĐ-TTg ngày 4.12.2019 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định 687/QĐ-BNN-TCTS ngày 5.2.2021 của Bộ NN&PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Điều quan trọng là phải có sự quan tâm, chỉ đạo, định hướng trong việc duy trì, nhân rộng từ các cấp, ngành, chính quyền địa phương, để thu hút sự hưởng ứng tích cực từ người dân, đặc biệt là cộng đồng ngư dân”, ông Vinh kỳ vọng.
NGỌC NGA
