Khi Anh hùng Núp làm… thơ

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Anh hùng Núp là một người Bahnar nổi tiếng, cả trong đời thực và văn học nghệ thuật. Ông từng là đại biểu Quốc hội, là một trong những cán bộ lãnh đạo uy tín của Gia Lai-Kon Tum. Ông được ví như cánh chim đầu đàn của núi rừng Tây Nguyên trong kháng chiến với bài hát “Ca ngợi Anh hùng Núp” của nhạc sĩ Trần Quý, là nguyên mẫu độc đáo trong tiểu thuyết “Đất nước đứng lên” của nhà văn Nguyên Ngọc, là nhân vật chính trong bộ phim nhựa cùng tên của đạo diễn Lê Đức Tiến... Nhưng có lẽ còn một điều chưa nhiều người biết: Ông đã từng làm thơ.
Chúng tôi tình cờ tìm thấy bài thơ này trong một lần đào xới tư liệu về Tây Nguyên. Bài thơ được in trong tập sách khổ nhỏ của nhiều tác giả có tiêu đề “Gửi Tây Nguyên”, do Nhà Xuất bản Dân tộc phát hành năm 1962. Bài thơ dường như được viết từ miền Bắc, trong thời kỳ Anh hùng Núp tập kết. Ra đời cách nay gần 60 năm, trong hoàn cảnh 2 miền Nam-Bắc còn chia cắt, đây đương nhiên là một lời “tố cáo Mỹ-Diệm” đồng thời kêu gọi đoàn kết, cùng nhau thống nhất đất nước. Đây cũng chính là chủ đề xuyên suốt và bao trùm nhiều chục năm của văn học nghệ thuật nước ta giai đoạn này: Địch dù luôn dùng nhiều thủ đoạn dã man, độc ác nhưng rồi sẽ thua; ta dù khó khăn, mất mát, đau thương nhưng nhất định sẽ giành được thắng lợi cuối cùng.
Bất chấp sự gắn bó thiết thân như: “Chim Khơ-tia, chim Trao/Cành cây cùng chung đậu/Kinh Thượng một Tổ-quốc/Thượng Kinh một dòng sông/Kinh gánh muối lên rừng/Thượng gửi mây xuống biển”, Mỹ-Diệm không chỉ “gây chiến”, “lừa người Kinh” tức “bắt anh em lên núi” (xa đồng bằng thuận lợi lên rừng núi khó khăn, để hoạt động)… Chung quy, “bắt người Kinh khổ” đủ điều, bao gồm cả việc nhắc lại vụ đầu độc tù nhân cộng sản năm 1958 tại Nhà tù Phú Lợi. Đối với người Thượng thì sao? Mỹ-Diệm không chỉ “Cướp hoa mầu ngoài núi/Phá vườn chuối ngoài buôn/Phá nơi chôn mồ mả” mà còn cướp đất Tây Nguyên để “Làm nơi xây trại lính”. Tóm lại, cả người Kinh và người Thượng đều bị Mỹ-Diệm cướp bóc toàn diện, đẩy họ vào con đường cùng.
Bài thơ của Anh hùng Núp trong tập sách “Gửi Tây Nguyên”. Ảnh: N.Q.T
Bài thơ của Anh hùng Núp trong tập sách “Gửi Tây Nguyên”. Ảnh: N.Q.T
Nhưng đó là chuyện… xưa, đúng hơn là những việc đã qua. Tây Nguyên hôm nay (thời điểm bài thơ được sáng tác/công bố-1962) đã khác. Theo mạch hào sảng của bài thơ với chủ đề “đấu tranh thống nhất”, ngay từ tiêu đề tác phẩm, người viết đã khẳng định với Mỹ-Diệm, rằng Tây Nguyên “Ngày nay đã khác rồi”. Kết bài, thêm một lần nữa, người viết nhắc lại: “Ngày nay đã khác rồi…/Mỹ-Diệm có nghe không?”. 
Trong mọi cuộc chiến, tuyên truyền luôn chiếm một vai trò quan trọng. Có thể xem bài thơ trên là một hình thức tuyên truyền chính trị. Với tôi, dường như rất khó để bình luận về giá trị nghệ thuật của tác phẩm này (trừ việc có thể điều chỉnh ngay các từ chỉ chim vẹt, chim sáo là kơtia, chơrao thay vì in nhầm là khơ-tia, trao). Tuy thế, một cách giản dị, mọi người đều có thể nhận ra tư tưởng chủ đạo mà những con chữ, hình ảnh tập trung làm cho nổi bật trong tác phẩm thì rất rõ. Tất nhiên, vào những năm 60 của thế kỷ trước, nội dung đó càng trở nên hiệu quả hơn trong điều kiện truyền thông khan hiếm, nhất là khi ở cuối bài có tên tác giả là một nhân vật nổi tiếng: Anh hùng Núp.
Anh hùng Núp là “võ quan”. Trong hồ sơ cá nhân của ông chắc chắn không có bài thơ này. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, sẽ không ai đặt lại vấn đề rằng người anh hùng Bahnar khi xưa từng có sáng tác văn học hay không. Nhưng từ góc độ nghiên cứu, quả nhiên, bài thơ này phần nào gợi nhớ lại một thời kỳ “tất cả cho tiền tuyến”, trong đó bao gồm cả văn chương chính thống nước nhà.
NGUYỄN QUANG TUỆ

Có thể bạn quan tâm

Du hành với “Pleiku xưa và nay”

Du hành với “Pleiku xưa và nay”

(GLO)- Phố núi Pleiku (tỉnh Gia Lai) hơn nửa thế kỷ trước có gì thú vị? Triển lãm ảnh “Ký ức Pleiku” diễn ra tại Bảo tàng tỉnh từ ngày 24-1 đến 21-2 đưa người xem bước vào chuyến du hành trở về Pleiku xưa, thêm cơ sở so sánh với sự phát triển không ngừng của đô thị trung tâm khu vực Bắc Tây Nguyên.

Cỏ xanh về phía cũ

Cỏ xanh về phía cũ

(GLO)- Bài thơ “Cỏ xanh về phía cũ” của Vân Phi như một bức tranh ký ức trầm lắng về mái ấm gia đình, nơi thời gian dường như lặng lẽ quay trở lại qua những hình ảnh quen thuộc, giản dị thấm đượm tình cảm và ký ức sâu sắc khiến người ta thổn thức.

Người gùi hơ’mon về đâu

Người gùi hơ’mon về đâu

(GLO)- Bài thơ Người gùi hơ’mon về đâu của Vân Phi mở ra không gian đẫm hơi men rượu cần, tiếng hát lẫn trong gió khuya và những ký ức chảy trôi theo thời gian, mơ hồ giữa hiện thực và quá khứ. Tất cả như gợi lên sự tiếc nuối, khắc khoải về một giá trị của truyền thống đang dần phai nhạt.

Nhịp xoang

Nhịp xoang

(GLO)- Bài thơ "Nhịp xoang" của Nguyễn Đình Phê mang đậm hơi thở văn hóa Tây Nguyên, tái hiện không khí lễ hội cồng chiêng rộn ràng, nơi con người hòa cùng thiên nhiên và thần linh. Bài thơ không chỉ ca ngợi vẻ đẹp văn hóa mà còn truyền tải tinh thần đoàn kết, gắn bó bền chặt.

Thơ Sơn Trần: Lời hẹn

Thơ Sơn Trần: Lời hẹn

(GLO)- Bài thơ "Lời hẹn" của Sơn Trần không chỉ mô tả vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn là những hẹn ước, kỳ vọng về sự trở về, đoàn tụ, gắn kết. Hình ảnh trong thơ vừa thực tế, vừa thi vị, mang đến cho người đọc cảm nhận ấm áp về tình yêu quê hương, về sự đổi thay tươi đẹp của đất trời vào xuân.

Thơ Vân Phi: Xuân dậy thì

Thơ Vân Phi: Xuân dậy thì

(GLO)- "Xuân dậy thì" của tác giả Vân Phi mang đến những xúc cảm thanh tân về mùa xuân và tình yêu, đưa chúng ta vào không gian tràn đầy sức sống của một buổi sáng quê hương. Mùa xuân được nhen lên trên từng chồi non lộc biếc, và mùa xuân cũng bắt đầu khi tình yêu có những hồi đáp ngọt ngào...

Nụ cười Tây Nguyên

Nụ cười Tây Nguyên

(GLO)- Đi tìm nụ cười Tây Nguyên chính là tìm đến cái đẹp nguyên sơ. Nó ẩn sâu trong đôi mắt, nó hé nhìn qua đôi tay trong vũ điệu, nó giấu mình sau chiếc gùi đầy ắp lúa, bắp và nó cũng chân tình, e ấp khi nói lời thương. Nụ cười ấy hồn hậu, sâu lắng và tự nhiên như núi rừng, sông suối.

Thơ Nguyễn Thanh Mừng: Khảo cổ An Khê

Thơ Nguyễn Thanh Mừng: Khảo cổ An Khê

(GLO)- Bài thơ "Khảo cổ An Khê" như một cách "phượt" về quá khứ, về những dấu tích cổ xưa của Nguyễn Thanh Mừng. Để rồi, ở đó, tác giả lại tự "khảo cổ chính mình", khát khao tìm lại những giá trị thuần khiết, giản dị của con người và văn hóa dân tộc.

Thơ Nguyễn Đức Nam: Đừng buồn nhé, em!

Thơ Nguyễn Đức Nam: Đừng buồn nhé, em!

(GLO)- Bài thơ “Đừng buồn nhé, em!” của Nguyễn Đức Nam phản ánh một thông điệp sâu sắc về thời gian, sự thay đổi và sự chấp nhận trong cuộc sống. Tác giả dùng hình ảnh dòng sông để minh họa cho những chu kỳ trong đời người và những thăng trầm mà mỗi người phải trải qua.

Thơ Lê Vi Thủy: Mùa em

Thơ Lê Vi Thủy: Mùa em

(GLO)- Mùa xuân không chỉ đơn thuần là thời gian mà còn là biểu tượng của sự tái sinh, của tình yêu thương, sự đoàn tụ và những ước nguyện hạnh phúc. Đó cũng chính là thông điệp mà tác giả Lê Vi Thủy gửi gắm đầy nhẹ nhàng, tinh tế trong bài thơ "Mùa em". Mời các bạn cùng đọc.

Thơ Nguyễn Ngọc Hưng: Gọi xuân

Thơ Nguyễn Ngọc Hưng: Gọi xuân

(GLO)- Bài thơ "Gọi xuân" của tác giả Nguyễn Ngọc Hưng mang đậm không khí của mùa đông, song cũng là lời mời gọi, khắc khoải của mùa xuân. Từng câu thơ như một niềm khát khao về sự thay đổi, hồi sinh và tươi mới...

Thơ Lữ Hồng: Suốt mùa tuổi ngọc

Thơ Lữ Hồng: Suốt mùa tuổi ngọc

(GLO)- Mùa xuân vừa đến, cho ta cái cớ để nhìn lại chặng đường dài mình đã đi qua. Thêm một tuổi là thêm nhiều những hạnh ngộ và chia ly, nguyện ước và mong chờ. Nhưng chừng nào còn tha thiết với đời là ta còn “tuổi ngọc”. Bài thơ của tác giả Lữ Hồng dưới đây như thay lời muốn nói...

Thơ Nguyễn Ngọc Hạnh: Quê ngoại

Thơ Nguyễn Ngọc Hạnh: Quê ngoại

(GLO)- Bài thơ "Quê ngoại" của Nguyễn Ngọc Hạnh không chỉ là lời tỏ bày tình cảm quê hương mà còn là một thông điệp sâu sắc về sự gắn bó với cội nguồn. Quê hương dù có xa hay gần, luôn là một phần không thể thiếu trong cuộc đời mỗi người, là điểm tựa để chúng ta tìm về trong những lúc lạc lõng nhất.

Thơ Lê Từ Hiển: Hoa vô thường

Thơ Lê Từ Hiển: Hoa vô thường

(GLO)- "Hoa vô thường" của Lê Từ Hiển mang đậm dấu ấn của sự chiêm nghiệm về cuộc đời, sự vô thường của thời gian qua những biến chuyển của thiên nhiên. Mỗi câu thơ như một khoảnh khắc dịu dàng, mà ở đó, tác giả lặng lẽ nhìn nhận và đón nhận mọi biến động của đời sống...

Thơ Nguyễn Ngọc Hạnh: Giếng xưa

Thơ Nguyễn Ngọc Hạnh: Giếng xưa

(GLO)- Với "Giếng xưa", tác giả Nguyễn Ngọc Hạnh đã khắc họa bức tranh đầy khắc khoải, suy tư về cuộc đời. Khi thời gian lặng lẽ trôi qua, mỗi hình ảnh đều như một lời tâm sự rất riêng tư nhưng cũng thật gần gũi và đầy cảm xúc.

Cuộc thi viết “Pleiku - Khát vọng vươn lên” năm 2025 nhận tác phẩm từ ngày 20-1

Cuộc thi viết “Pleiku - Khát vọng vươn lên” năm 2025 nhận tác phẩm từ ngày 20-1

(GLO)- Nhằm tiếp tục phát huy hiệu quả công tác tuyên truyền, quảng bá hình ảnh, con người phố núi Pleiku, UBND thành phố phối hợp với Báo Gia Lai tổ chức Cuộc thi viết về chủ đề “Pleiku-Khát vọng vươn lên” năm 2025 trên các ấn phẩm của Báo Gia Lai. Ban tổ chức bắt đầu nhận bài từ ngày 20-1.