Khi quy định nông sản chưa chế biến hoặc sơ chế thông thường không phải kê khai, tính nộp thuế VAT có hiệu lực, nhiều DN cho rằng đây là bước điều chỉnh kịp thời, giúp tháo gỡ áp lực vốn và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Việc điều chỉnh được thực hiện theo Nghị định số 359/2025/NĐ-CP ngày 31-12-2025 của Chính phủ (sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định số 181/2025/NĐ-CP ngày 1-7-2025).
Theo đó, kể từ ngày 1-1-2026, nông sản chưa chế biến hoặc sơ chế thông thường không phải kê khai, tính nộp thuế VAT ở khâu thương mại.
Giảm áp lực vốn
Trước đó, khi Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 cùng các văn bản hướng dẫn có hiệu lực, hai ngành hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam là gạo và cà phê đã có nhiều kiến nghị liên quan đến việc áp thuế VAT 5% ở khâu thương mại.
Đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam và Hiệp hội Cà phê, Ca cao Việt Nam cho rằng: Việc áp thuế VAT 5% với gạo và cà phê nhân từ ngày 1-7-2025 buộc DN phải tạm nộp thuế rồi chờ hoàn thuế, làm tăng áp lực về vốn, chi phí tài chính.
Đối với ngành cà phê, mặt hàng có giá trị thương mại lớn và chu kỳ thu mua theo mùa vụ thì tác động càng rõ rệt. Khi DN phải tạm nộp thuế VAT 5% cho khối lượng hàng hóa lớn, một phần đáng kể nguồn vốn lưu động bị tồn đọng trong hàng hóa tồn kho và hàng chờ xuất khẩu.
Trong khi đó, DN vẫn phải chịu chi phí lãi vay ngân hàng trong suốt thời gian chờ xuất khẩu và hoàn thuế, làm tăng áp lực tài chính, nhất là cao điểm mùa vụ.
Quy định mới có hiệu lực vào đầu năm 2026 phần nào tháo gỡ khó khăn này. Ông Phạm Văn Trình - Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty CP Tín Thành Đạt (phường Thống Nhất), DN xuất khẩu cà phê đến 40 quốc gia và vùng lãnh thổ - cho biết: Nếu lượng hàng tồn kho chờ xuất khẩu của DN trị giá khoảng 2.000 tỷ đồng thì riêng tiền thuế VAT 5% đã lên tới khoảng 100 tỷ đồng.
Trong thời gian chờ xuất khẩu và hoàn thuế, DN vẫn phải trả lãi vay ngân hàng cho khoản vốn này. Khi không phải kê khai, tính nộp thuế ở khâu thương mại, DN có thêm nguồn vốn lưu động để thu mua hàng hóa, giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh của cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Hiện nay, khoảng 90% sản lượng cà phê của Việt Nam phục vụ xuất khẩu. Gia Lai là một trong những vùng trọng điểm sản xuất cà phê, xuất khẩu nông sản vẫn đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế địa phương.
Tháng 1-2026, kim ngạch xuất khẩu tại khu vực phía Tây tỉnh ước đạt 190,3 triệu USD, trong đó, riêng mặt hàng cà phê đạt khoảng 153 triệu USD, chiếm 80,4% tổng kim ngạch xuất khẩu trực tiếp của khu vực này.
Tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, sản xuất kinh doanh
Bà Trần Thị Lan Anh - Phó Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (phường An Phú) cho hay: Đầu năm nay, hoạt động xuất khẩu cà phê vẫn duy trì nhịp độ cao.
Tháng 1-2026, Công ty tập trung nguồn lực tăng tốc xuất khẩu, đạt kim ngạch 122 triệu USD. Tháng 2-2026 trùng với thời gian nghỉ Tết, kim ngạch đạt 53 triệu USD.
Nguồn vốn luôn là yếu tố then chốt đối với ngành cà phê vì tính mùa vụ và chu kỳ thu mua rất rõ rệt. Việc không phải kê khai và tính nộp thuế VAT 5% ở khâu thương mại giúp DN giải tỏa áp lực về vốn, đồng thời tăng tốc độ luân chuyển hàng hóa.
Ngoài ra, chính sách mới còn giúp DN giảm bớt chi phí phát sinh liên quan đến thủ tục hành chính, tăng tính minh bạch trong hoạt động thuế.
“Đây là bước tiến trong thực hiện chính sách thuế VAT. Quy định mới không chỉ giúp DN giảm áp lực về chi phí và nguồn vốn mà còn cắt giảm nhiều thủ tục, giúp DN “nhẹ gánh” đầu việc để tập trung nguồn lực cho sản xuất kinh doanh” - bà Lan Anh nói.
Cơ quan Thuế cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực khi chính sách mới được triển khai. Theo Trưởng Thuế tỉnh Lê Minh Nhựt, tổng thu nội địa của tỉnh 2 tháng đầu năm đạt 7.882 tỷ đồng, bằng 29,1% dự toán và 166,3% so với cùng kỳ năm trước.
“Qua theo dõi, tình hình thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tăng trưởng khả quan. Quy định không kê khai, tính nộp thuế VAT đối với hàng nông sản chưa chế biến hoặc sơ chế thông thường khi triển khai đã góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo thuận lợi cho DN” - ông Nhựt đánh giá.