Gánh mắm trưa

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Xóm Cát quê tôi không có sông suối nên vào những ngày hè, trời nóng như thiêu đốt. Trong nhà cứ hầm hập, cái quạt lá kè phẩy đến mỏi tay mà mồ hôi vẫn túa ra nhễ nhại. Dưới giàn trầu, dưới bóng các bụi chuối quanh giếng, đàn gà nằm xụi, há mỏ thở. Tất cả im lìm cho đến khi có tiếng rao: “Mắm hông?”.
Như chỉ chờ có vậy, mấy con chó đang trốn đâu đó tránh nắng, giờ đồng loạt sủa khan, bị chủ rầy la thì ư ử, vẫy đuôi lấy lòng, mũi giật giật đánh hơi người lạ. Bầy gà đang nằm vội chống cánh nhổm dậy, gà cồ mào đỏ gay, xù lông cổ kêu “túc túc”, nhiều chị gà mái a dua “cục tác”, đám gà con nháo nhác “chiêm chiếp” rộn cả lên. Tiếng rao khuấy động cả xóm. Không ai hẹn ai, nhiều người đội nắng đi về phía rặng tre bên đường, quãng giữa xóm.
Những người bán mắm cũng thoăn thoắt quảy gánh đến. Họ gồm 2 phụ nữ và 1 bé gái chừng 14 tuổi, quê đâu dưới miệt biển, đến ở nhờ nhà người quen trong xã, gánh mắm bán dạo, khoảng nửa tháng thì về, một năm nhiều đợt như thế.
Họ thường dạo vào buổi trưa vì lúc đó mới đông người mua. Vừa đến bóng mát, 3 người nghiêng vai nhấc đòn gánh xuống, đưa tay lấy chiếc nón lá, dùng nón quạt cho ráo mồ hôi. Một người vừa quạt vừa ngọt lời mời: “Mua giùm đi bà con ơi! Mắm cơm, mắm mực, mắm tép... Có nước mắm nhỉ nữa nè. Ngon lắm, coi nè”! Rồi 3 người nhanh nhẹn mở nắp giỏ mắm. Một mùi thơm nồng đặc trưng của mắm quyện lên giữa trưa oi ả. Nhiều tiếng hít hà: “Thơm quá!”.
Minh họa: Huyền Trang
Minh họa: Huyền Trang
Giỏ đựng mắm là “giỏ bầu”, 1 gánh thì gọi là “đôi quang bầu”. Giỏ đan bằng tre, có hình trụ (khác với loại giỏ bầu đựng đồ khô giống hình cái thúng), cao cỡ 4 tấc, đường kính nhỉnh hơn một chút. Mặt đáy được lận vành bằng vòng tre cật, dưới có 2 thanh tre đặt chữ thập dùng làm chân.
Dọc theo thân bầu, từ chân đến mặt trên có 4 nẹp tre đối xứng nhau, tạo nên bộ khung chắc chắn, luồn dây theo đó để gánh. Ở mặt trên, từ vành đan vào khoảng nửa tấc, hơi lum lum, còn lại chừa trống làm miệng, nắp cũng đan bằng tre, vừa khít. Người ta trét kín giỏ bằng cám trộn với dầu rái. Nhờ đó mà mắm không bị chảy nước.
“Chu cha, lời được mấy đồng mà bắt con nhỏ gánh đi cho nắng vầy?”-bà ngoại tôi nhìn cô bé bán mắm và hỏi. Mẹ cô bé đáp: “Dạ, cháu nó nghỉ hè, con dẫn đi cho biết, tập buôn bán luôn thể”. Cô bé lấy cái gáo làm bằng sọ dừa chút xíu, hai tay đưa cho ngoại tôi thử mắm. Bà nếm mắm mực, bảo: “Mực đợt này tươi, nước ngọt, nhưng phải vài hôm nữa mới thiệt ngon”.
Nước mắm có nhiều người thử nhất. Chủ mắm múc mấy giọt cho vào chén sạch, người thử có khi dùng đầu ngón tay út, có lúc dùng đầu chiếc đũa, chấm mắm rồi đưa lên mút, chép chép mấy cái, chững một lúc sau mới nhận xét. Sau khi thử, có người mua, người không. Dù thế nào, người bán vẫn vui vẻ cảm ơn, tiếp tục gánh đôi bầu đi dưới nắng. Tiếng rao của họ đặc quánh giữa trưa.
Ngày nay, cũng còn người bán mắm dạo nhưng không còn gồng gánh mà chở bằng xe máy. Đôi quang bầu được thay bằng hũ hoặc chai nhựa. Mắm được dán tem, đóng nhãn mác hẳn hoi nhưng sao tôi có cảm giác không ngon như đựng trong giỏ bầu hồi trước.
PHAN VĂN THIÊN

Có thể bạn quan tâm

Thơ Đào An Duyên: Mây biên giới

Thơ Đào An Duyên: Mây biên giới

(GLO)- “Mây biên giới” của tác giả Đào An Duyên là bài thơ giàu cảm xúc về vẻ đẹp thanh bình nơi biên cương Tổ quốc. Tác giả khắc họa hình ảnh cột mốc trong nắng dịu, mây trời không lằn ranh, rừng khộp lặng im... như một bản hòa ca của thiên nhiên và lịch sử...

Thơ Nguyễn Thanh Mừng: Gia Lai một hai ba

Thơ Nguyễn Thanh Mừng: Gia Lai một hai ba

(GLO)- "Gia Lai một hai ba" của Nguyễn Thanh Mừng dẫn người đọc qua những nẻo đường dốc đèo, qua tiếng thác reo và chiêng cồng, để gặp lại khí phách người xưa. Mỗi hình ảnh, mỗi nhịp thơ là một lát cắt vừa hoang sơ, vừa tự hào về bản sắc không thể phai mờ của đại ngàn Tây Nguyên.

Thơ Đào An Duyên: Lòng quê

Thơ Đào An Duyên: Lòng quê

(GLO)- Trong nhịp sống hiện đại hối hả, bài thơ "Lòng quê" của tác giả Đào An Duyên là tiếng vọng thầm lặng mà day dứt. Người xa quê, dù ở đâu chăng nữa vẫn mang trong tim nỗi nhớ cội nguồn. Qua hình ảnh nước xuôi nước ngược, bài thơ gợi về sự gắn bó thiêng liêng giữa con người và quê hương.

Người nặng lòng với dân ca Tày

Người nặng lòng với dân ca Tày

(GLO)-Hơn 30 năm kể từ ngày rời quê hương Cao Bằng vào Gia Lai lập nghiệp, ông Mã Văn Chức (SN 1961, tổ 3, thị trấn Phú Thiện) vẫn nặng lòng với văn hóa dân tộc Tày. Hơn 100 bài hát đã được ông sáng tác theo làn điệu dân ca Tày với mong muốn “giữ lửa” cho âm nhạc dân gian.

Thơ Lữ Hồng: Những gương mặt hoa cài

Thơ Lữ Hồng: Những gương mặt hoa cài

(GLO)- Bằng hình ảnh thiên nhiên giàu biểu cảm, bài thơ "Những gương mặt hoa cài" của Lữ Hồng gợi nên vẻ đẹp bình yên ẩn sâu trong nhịp sống phố thị. Lời thơ không chỉ là hoài niệm, mà còn là nơi gửi gắm tình yêu, ký ức và những giấc mơ không lời giữa tháng năm xoay vần.

Thơ Sơn Trần: Phía Trường Sơn

Thơ Sơn Trần: Phía Trường Sơn

(GLO)- Bài thơ "Phía Trường Sơn" của Sơn Trần là khúc trầm sâu lắng về nỗi nhớ và sự hy sinh lặng thầm phía hậu phương. Tháng Tư về trên biên cương đầy cỏ xanh và chiều sương phủ trắng, nỗi nhớ hòa quyện cùng đất trời, tạo nên một bản tình ca sâu lắng dành cho cha-người lính năm xưa.

Khẳng định sức sống bất tận của văn học nghệ thuật trong đời sống tinh thần Nhân dân

Khẳng định sức sống bất tận của văn học nghệ thuật trong đời sống tinh thần Nhân dân

(GLO)- Đó là phát biểu của Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Châu Ngọc Tuấn tại hội nghị tổng kết 50 năm nền văn học nghệ thuật tỉnh Gia Lai sau ngày thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025) diễn ra vào sáng 23-4 tại Hội trường 2-9 (TP. Pleiku).

Nơi “Ngọn lửa cao nguyên” rực sáng

Nơi “Ngọn lửa cao nguyên” rực sáng

(GLO)- Trong kho tàng âm nhạc Việt Nam có nhiều ca khúc không chỉ đơn thuần là tác phẩm nghệ thuật mà còn là biểu tượng của một vùng quê. Nơi ấy, tình yêu và nỗi nhớ không thể phai mờ. “Ngọn lửa cao nguyên” của nhạc sĩ Trần Tiến chính là một trong những ca khúc như thế.