Chuyển dịch cơ cấu cây trồng gắn với liên kết chuỗi, chế biến và sản xuất theo tiêu chuẩn tiên tiến đã tạo nền tảng để nông sản địa phương mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững.
Chuyển dịch theo hướng thị trường
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện duy trì và phát triển mạnh các vùng sản xuất cà phê, cây ăn quả và rau các loại. Cùng với đó, tỉnh từng bước giảm diện tích mì, điều, cao su tại những khu vực không còn phù hợp, hiệu quả kinh tế thấp. Việc tổ chức lại sản xuất theo lợi thế từng vùng sinh thái đã góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm rủi ro cho người dân và cải thiện thu nhập một cách bền vững.
Ông Cao Thanh Thương-Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường-cho biết: “Chuyển dịch cơ cấu cây trồng là định hướng xuyên suốt của ngành nông nghiệp trong nhiều năm qua. Tỉnh không mở rộng diện tích bằng mọi giá mà tập trung lựa chọn cây trồng phù hợp điều kiện tự nhiên, gắn với nhu cầu thị trường và năng lực chế biến, tiêu thụ. Đây là giải pháp căn cơ để phát triển nông nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững và lâu dài”.
Cùng với chuyển dịch cơ cấu cây trồng, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng KHKT vào sản xuất. Nhiều giống cây trồng mới có năng suất tốt, chất lượng cao được đưa vào canh tác; các mô hình tưới tiết kiệm nước, canh tác bền vững từng bước được nhân rộng. Đặc biệt, việc tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, tăng cường liên kết giữa DN, HTX và nông dân ngày càng được chú trọng, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương.
Đến nay, toàn tỉnh có hơn 70.000 ha cây trồng được chứng nhận sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, 4C, Organic; gần 251 nghìn héc-ta cây trồng thực hiện liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm. Hàng trăm mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đã được cấp, tạo điều kiện để nông sản Gia Lai xuất khẩu chính ngạch sang nhiều thị trường như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand và châu Âu.
Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, tỉnh chú trọng thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông sản. Nhiều dự án nhà máy chế biến cà phê, rau củ quả, tinh bột sắn, phân bón hữu cơ được triển khai và đưa vào hoạt động, góp phần nâng cao giá trị gia tăng, giảm tỷ trọng xuất khẩu thô và tăng sức cạnh tranh cho nông sản địa phương trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Trong các ngành hàng xuất khẩu, cà phê tiếp tục giữ vai trò chủ lực. Theo thống kê, lần đầu tiên kim ngạch xuất khẩu cà phê Gia Lai cán mốc 1,5 tỷ USD, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành hàng nông sản chủ lực. Ông Nguyễn Tiến Định - Tổng Giám đốc Công ty CP VCU (xã Chư Prông) - nhận định: “Kết quả này không chỉ đến từ diễn biến giá thuận lợi trên thị trường thế giới, mà quan trọng hơn là sự chuyển dịch mạnh sang các sản phẩm cà phê chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao”.
Liên kết chuỗi nâng giá trị nông sản
Cùng với cà phê, nhóm ngành hàng trái cây tươi và trái cây chế biến cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Gia Lai hiện dẫn đầu cả nước về diện tích chanh dây với khoảng 5.650 ha, sản lượng ước đạt hơn 210 nghìn tấn/năm. Ngoài chanh dây, các loại cây ăn quả như chuối, xoài, sầu riêng, mít… đang được mở rộng diện tích theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn với thị trường xuất khẩu.
Nhiều DN đã tham gia liên kết với HTX và nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, thực hiện truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường khó tính. Ông Lưu Quốc Thạnh - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quicornac Gia Lai cho biết: “Điều kiện khí hậu Tây Nguyên rất phù hợp để phát triển cây chanh dây. Trong bối cảnh nhiều vùng trồng truyền thống trên thế giới chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu và dịch bệnh, chanh dây Gia Lai đang đứng trước nhiều cơ hội mở rộng thị phần xuất khẩu”.
Những năm qua, Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Hưng Sơn (phường An Phú) đã đầu tư nhiều giải pháp nông nghiệp công nghệ cao để phát triển vùng nguyên liệu chuối quy mô lớn. DN ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, sử dụng máy bay không người lái trong quản lý dịch bệnh, lắp đặt hệ thống cáp treo ròng rọc phục vụ thu hoạch và vận chuyển chuối về nhà máy chế biến, qua đó giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Nhờ đó, sản phẩm chuối của công ty từng bước khẳng định chất lượng và có mặt tại nhiều thị trường như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore và các nước khu vực Trung Đông… Hiện DN phát triển khoảng 400 ha chuối tại xã Adơk và Kon Gang, với sản lượng bình quân khoảng 23.000 tấn/năm, phục vụ xuất khẩu và tiêu thụ trong nước, doanh thu đạt gần 170 triệu USD. Đồng thời, đơn vị giải quyết việc làm cho gần 1.000 lao động địa phương, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, với mức lương 6,5 - 7 triệu đồng/người/tháng.
Ở cấp cơ sở, việc tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết cũng mang lại những thay đổi rõ nét cho nông dân. Ông Lê Văn Thanh - Giám đốc HTX Sản xuất, thương mại, dịch vụ, du lịch nông nghiệp Ia Mơ Nông (xã Ia Ly) - cho biết: “Trước đây, bà con sản xuất manh mún, đầu ra bấp bênh. Khi tham gia HTX, nông dân được hướng dẫn kỹ thuật, ký hợp đồng bao tiêu và sản xuất theo tiêu chuẩn, nhờ đó yên tâm đầu tư, nâng cao năng suất và thu nhập. Quan trọng nhất là tư duy sản xuất của bà con đã thay đổi, làm theo yêu cầu thị trường, không còn sản xuất theo thói quen cũ.
Bước sang năm 2026, Gia Lai tiếp tục xác định trồng trọt là lĩnh vực nền tảng của nông nghiệp. Trong đó, phát triển vùng nguyên liệu tập trung, đạt chuẩn được xem là giải pháp then chốt để mở rộng thị trường xuất khẩu. Tỉnh ưu tiên ổn định diện tích các cây trồng chủ lực, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua ứng dụng KHKT và sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế.
Theo ông Cao Thanh Thương, ngành Nông nghiệp tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, quy hoạch lại các vùng nguyên liệu gắn với nhu cầu thị trường và năng lực chế biến; đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, khuyến khích DN đầu tư vào chế biến sâu và bảo quản sau thu hoạch. Qua đó, tạo nền tảng để nông nghiệp phát triển bền vững, nâng cao thu nhập cho nông dân và từng bước khẳng định vị thế nông sản địa phương trên thị trường quốc tế.