Theo số liệu tổng hợp của Bộ Nội vụ, tổng số trụ sở công cấp tỉnh của 52 tỉnh, thành phố thực hiện sắp xếp là 38.182 trụ sở. Số lượng trụ sở công dự kiến tiếp tục sử dụng là 33.956 trụ sở. Số lượng trụ sở công dự kiến dôi dư là 4.226 trụ sở. Như vậy, nếu tính bình quân thì mỗi tỉnh, thành sẽ dôi dư hơn 80 trụ sở công cấp tỉnh. Đây là một con số không hề nhỏ, mà nếu không được quản lý và sử dụng hợp lý sẽ gây lãng phí lớn tài sản công. Đó là chưa tính đến số lượng trụ sở dôi dư ở cấp huyện, cấp xã sau sắp xếp, sáp nhập. Nhiều trụ sở còn nằm ở vị trí đắc địa, thậm chí là trên “đất vàng” của các địa phương.
Hướng dẫn của Bộ Tài chính về xử lý tài sản công trong sắp xếp đơn vị hành chính nhấn mạnh, trụ sở làm việc và cơ sở sự nghiệp là nhóm tài sản công quan trọng nhất khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính. Do đó, Bộ Tài chính chỉ đạo ưu tiên bố trí các trụ sở này cho đơn vị hành chính cấp cơ sở nơi có tài sản hoặc cho các cơ quan có nhu cầu thực tế. Ngoài ra, các trụ sở có thể được sử dụng chung bởi nhiều cơ quan theo mô hình liên thông, tiết kiệm chi phí vận hành. Trụ sở dư thừa phải được xử lý linh hoạt. Thực hiện hoán đổi (điều chuyển) trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp giữa các cơ quan, tổ chức, đơn vị cấp tỉnh, huyện, xã và cơ quan trung ương trên địa bàn có trụ sở dôi dư, thừa, thiếu diện tích so với tiêu chuẩn, định mức để bảo đảm tận dụng tối đa cơ sở vật chất sẵn có. Có thể chuyển đổi công năng sang các mục đích công như y tế, giáo dục, văn hóa hoặc giao cho tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, khai thác lâu dài.
Về vấn đề này, tại hội nghị tiếp xúc cử tri Hà Nội trước Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đã có chỉ đạo định hướng bố trí sử dụng trụ sở dôi dư cho ba lĩnh vực còn khó khăn về cơ sở hạ tầng. Thứ nhất là trường học, bởi hiện nay như ở Hà Nội, nhiều phường đang rất thiếu trường học. Thứ hai, có thể sử dụng làm cơ sở khám, chữa bệnh, trạm y tế phường. Thứ ba, có thể bố trí trụ sở, cơ quan dôi dư thành nơi hoạt động văn hóa, thể dục thể thao cho nhân dân. “Nếu làm tốt được như thế thì không có chỗ nào lãng phí cả… Chứ chỗ này, chỗ kia bán hết rồi, đấu thầu hết rồi thì không có chỗ phục vụ nhân dân”, Tổng Bí thư nói.
Như vậy, có thể hiểu, sau khi ưu tiên bố trí trụ sở làm việc cho các cơ quan có nhu cầu thực tế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận hành bộ máy đơn vị hành chính mới sau sắp xếp, thì tiếp theo đó, trụ sở dôi dư sẽ được xem xét chuyển đổi công năng cho giáo dục, y tế và văn hóa. Đúng như Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu, trong bối cảnh cơ sở hạ tầng cho giáo dục và y tế nhiều nơi còn thiếu trầm trọng, các thiết chế văn hóa, thể thao cũng ngày càng bị thu hẹp theo tốc độ đô thị hóa, đây là một cơ hội rất tốt, không thể bỏ lỡ để người dân được thụ hưởng. Cần quyết tâm, quyết liệt và làm một cách minh bạch vì mục đích phục vụ nhân dân.
Mới đây thôi, khi đề cập đến chủ trương triển khai dạy học 2 buổi/ngày từ năm học 2025 - 2026, nhiều địa phương đã “than” về tình trạng thiếu trường, thiếu lớp, cũng như đội ngũ giáo viên. Thực tế là ở nhiều nơi, nhất là tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, tình trạng cơ sở vật chất cho giáo dục tỷ lệ nghịch với sĩ số học sinh luôn là câu chuyện “muôn thuở”. Cuộc cạnh tranh vào các trường công luôn vô cùng khốc liệt, gây áp lực lớn cho học sinh và phụ huynh. Bây giờ, nếu một số trụ sở công dôi dư được chuyển đổi công năng để hỗ trợ phần nào cho ngành giáo dục thì tin chắc rằng đó là chủ trương rất hợp lòng dân.
Vấn đề hiện nay là cần phải giao trách nhiệm một cách cụ thể, minh bạch cho địa phương, đơn vị quản lý kiểm kê, phân loại và lập danh sách trụ sở dôi dư sau sắp xếp, từ đó xây dựng phương án phân bổ, chuyển đổi công năng phù hợp, để chủ trương nhân văn này có thể sớm trở thành hiện thực.
Bên cạnh đó, có lẽ cũng cần đặt ra một lộ trình nhất định để xử lý dứt điểm trụ sở dôi dư, tránh tình trạng nhiều trụ sở bị bỏ hoang nhiều năm trong tình trạng “cửa đóng then cài”, xuống cấp vô cùng lãng phí, mất mỹ quan đô thị và gây nhiều bức xúc cho nhân dân… như từng xảy ra ở quận Hà Đông sau khi tỉnh Hà Tây sáp nhập với Hà Nội, cũng như ở nhiều địa phương khác trên cả nước. Sau sắp xếp, số lượng cán bộ, công chức, viên chức được “khoanh” thời hạn 5 năm để cơ bản được bố trí theo đúng quy định, bảo đảm yêu cầu tinh giản biên chế gắn với cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Vậy thì với trụ sở dôi dư cũng tương tự, cần thiết có những mốc thời gian để hoàn thành bố trí sử dụng, chuyển đổi công năng hoặc nếu không dùng đến thì thu hồi, sung quỹ đất… Vì nếu “dây dưa” sẽ dễ dẫn đến thất thoát, lãng phí, nơi thừa vẫn thừa mà nơi thiếu vẫn thiếu, đồng nghĩa với việc “đóng băng” một nguồn lực lớn cho nhu cầu cấp thiết phát triển đất nước hiện nay.
Theo Trung Sơn (TTXVN)
