Lý do là mấy năm trước, mức giảm trừ gia cảnh lạc hậu nên dù lương tăng, thưởng tăng nhưng phần nghĩa vụ thuế cũng tăng khiến niềm vui của người lao động không được trọn vẹn. Năm nay có một điểm khác là mức giảm trừ gia cảnh (GTGC) mới sẽ được áp dụng từ năm 2026 nên thời điểm này, đa số người làm công ăn lương đã xôn xao ngóng xem lương thưởng có tăng không, đã áp dụng ngưỡng thuế mới chưa, nếu áp dụng thì họ lợi hơn như thế nào...? Thậm chí có những quy định đã áp dụng từ trước nhưng trong bối cảnh mới, nhiều người vẫn "hỏi lại cho chắc", như lương thưởng tháng 13 có bị khấu trừ thuế hay không.
Tâm trạng này phản ánh nhiều vấn đề. Thứ nhất, thu nhập của người làm công ăn lương nói riêng và người dân nói chung đã tăng lên, ngày càng có nhiều người có thu nhập tới ngưỡng chịu thuế. Vì thế, thuế và thưởng, thưởng và thuế ngày càng "gắn bó" mật thiết, sát sườn với họ. Họ thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ thuế và cũng mong chính sách thuế được thiết kế hợp lý, đặc biệt là kịp thời cập nhật những biến động liên quan đến mặt bằng thu nhập, giá cả thị trường. Điều đó lý giải vì sao, chính sách thuế thu nhập cá nhân (TNCN) được quan tâm hàng đầu trong nhiều năm qua. Thứ 2, kinh tế vẫn khó khăn nên các khoản thu chi đầu vào đầu ra dù nhiều dù ít cũng được quan tâm hơn. Chúng ta đều biết đa số người lao động làm việc cả năm chỉ mong ngóng đến cuối năm có thêm món tiền thưởng tết để trang trải cho dịp lễ lớn của dân tộc, có người thì coi đó là phần để dành, có người thì lên dự tính mua sắm mà không ảnh hưởng đến ngân sách chi tiêu trong kế hoạch... Trong khi đó, ngưỡng GTGC 11 triệu đồng với người nộp thuế và 4,4 triệu đồng cho người phụ thuộc quá lạc hậu hiện nay đã duy trì nhiều năm. Vậy nên tâm trạng chung dịp năm hết tết đến là "xót ruột" vì thuế "ăn" cả vào thưởng.
Tóm lại, thuế TNCN liên quan đến tiền lương, tiền công, lương tháng 13, tiền thưởng..., tất cả đều được kê khai, khấu trừ vào thời gian thực trả của doanh nghiệp (DN). Cách tính này khiến bậc thuế của người lao động bị "nhảy", khoản thuế tạm thu cũng cao hơn. Tất nhiên, hết năm quyết toán nếu nộp thừa thì được hoàn thuế. Tuy nhiên, dịp tết nhất là lúc cần chi nhiều mà khoản tạm thu cao và cả năm sau mới được hoàn thì cũng thiệt thòi cho họ. Vì thế, ở thời điểm giao thời giữa ngưỡng thuế cũ và mới, áp dụng cách nào có lợi nhất cho người lao động là việc nên làm. Cụ thể năm nay, mức GTGC với người nộp thuế tăng lên 15,5 triệu đồng và 6,2 triệu đồng cho người phụ thuộc. Nếu DN chi trả thưởng tết vào tháng 12 tới thì người lao động vẫn bị thu thuế như trước đây. Nhưng nếu DN chi tiền thưởng vào đầu năm 2026 (vì thông thường nghỉ Tết Nguyên đán là qua tháng 1, thậm chí tháng 2.2026) thì người lao động sẽ giảm bớt gánh nặng thuế do được áp dụng theo mức GTGC mới. Trong bối cảnh thiên tai, bão lũ hoành hành khắp nơi khiến chi phí cuộc sống của người dân vùng trực tiếp bị ảnh hưởng tăng mạnh, các vùng khác cũng bị tác động gián tiếp qua giá cả hàng hóa tăng theo, các DN cần lưu ý để làm sao có lợi nhất cho người lao động.
Quan trọng hơn, chính sách thuế cần được thiết kế hợp lý, thấu hiểu và chia sẻ với người lao động. Hiện ngoài mức GTGC đã điều chỉnh, còn khá nhiều quy định liên quan đến thuế TNCN chưa phù hợp với thực tiễn như ngưỡng khấu trừ thu nhập vãng lai (hiện là 2 triệu đồng, được đánh giá là quá thấp); ngưỡng thu nhập để được tính là người phụ thuộc (từ 1 triệu đồng trở lên) đã duy trì 12 năm chưa thay đổi... cần tiếp tục được sửa đổi cho phù hợp với thực tiễn đất nước.
Hãy để thuế và thưởng không còn là sự phập phồng của người lao động khi năm hết tết đến mà là niềm vui được thực hiện nghĩa vụ thuế với nhà nước sau khi cơ bản trang trải đủ cho các nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống.
Theo Nguyên Minh (TNO)
