Người dân trong vùng gọi Tiểu chủng viện Làng Sông là nhà thờ Làng Sông hoặc nhà thờ Lòng Sông. Tiểu chủng viện là nơi đào tạo các em nhỏ (tiểu học) thành người phục vụ lâu dài trong nhà thờ, khác với đại chủng viện (đào tạo người từ 18 tuổi trở lên).
Chủng viện Làng Sông do Đức Giám mục Stêphanô Cuénot Thể thành lập trong khoảng thời gian 1841-1850 để đào tạo linh mục cho các nhà thờ. Nhà in ở đây được thành lập vào năm 1864 và hoạt động đến 1935. Ấn phẩm của nhà in phục vụ nhu cầu tôn giáo, giáo dục, truyền thông, góp phần phát triển chữ quốc ngữ với nhiều thể loại.
Năm 1922, nhà in Làng Sông đã in 18.000 tờ báo định kỳ, 1.000 bản sách các loại, 32.000 ấn phẩm khác, riêng tờ Lời Thăm, mỗi tháng 2 số, mỗi số 1.500 bản và phát hành cả Đông Dương.
Hiện tại, theo tài liệu được trưng bày tại đây, có 239 đầu sách của nhà in còn sót lại được lưu trữ ở thư viện quốc gia. Có thể nói, đây là nguồn tài liệu vô cùng quý giá và ghi dấu Bình Định với lịch sử phát triển chữ quốc ngữ.
Làng Sông không chỉ có trầm tích và câu chuyện văn hóa mà còn là điểm tham quan thú vị cho du khách gần xa. Từ TP. Quy Nhơn, sau khi đi qua 7 chiếc cầu (từ Hà Thanh 1 đến Hà Thanh 7) thì đến Chủng viện Làng Sông. Nhà thờ nhiều lần được trùng tu nhưng vẫn còn lưu giữ mái đỏ ghi dấu thời gian.
Kiến trúc 2 tòa nhà hai bên, căn bếp đằng sau và nhà thờ lớn nằm ở chính giữa lối vào, trên nền cỏ xanh rì và lũ chim hòa ca trên những tàng sao cổ thụ. Với không gian xanh mát của cây cỏ hòa cùng nét cổ kính của một kiến trúc theo phong cách Gothic sẽ khiến cho ta ngỡ rằng mình đang ở nơi nào đó tại châu Âu hàng trăm năm trước.
Tôi chắp tay trước ngực để tỏ lòng kính trọng, biết ơn với các bậc tiền nhân, những người mở cõi, khai phá dân trí, gìn giữ văn hóa cho bao thế hệ người Việt. Tôi được một nữ tu hỏi thăm rồi đưa đi khắp khuôn viên rộng hơn 2.000 m2 của nhà thờ và kể về lịch sử phát triển của giáo phận Quy Nhơn. Và tôi đã vỡ vạc ra nhiều điều từ chuyến đi đầy xúc cảm này.
Trước khi ra về, tôi thêm vào danh sách những điểm cần đến mùa hè này cho con trai mình cái tên mới “Làng Sông”. Chắc chắn, rồi đây chúng tôi sẽ có những chiều hè yên ả, ngồi nghe tiếng gió thổi đến từ cánh đồng.
Tôi sẽ kể cho con nghe về hành trình của chữ quốc ngữ và dạy cho con lòng biết ơn đối với bao thế hệ kiến tạo, giữ gìn, để hôm nay, chúng ta hiểu sâu hơn về miền đất mà ta đã vô cùng yêu thương, gắn bó.
