(GLO)- Với tầm ảnh hưởng quốc tế, Giáo sư Tsuyoshi Nakaya (Đại học Kyoto, Nhật Bản) đóng vai trò cầu nối quan trọng trong việc hỗ trợ xây dựng Nhóm nghiên cứu Vật lý Neutrino tại Viện Khoa học và Giáo dục liên ngành (IFIRSE) thuộc Trung tâm Quốc tế khoa học và giáo dục liên ngành (ICISE).
Nhân chuyến công tác tại Hội nghị quốc tế Vật lý Neutrino 2025, diễn ra từ ngày 22 - 25.7 tại ICISE (phường Quy Nhơn Nam), GS Tsuyoshi Nakaya có cuộc trò chuyện cùng Báo Gia Lai, chia sẻ những kỳ vọng, tâm huyết và vai trò của mình trong hành trình đặt nền móng cho một lĩnh vực khoa học đầy tiềm năng tại Việt Nam.
Việt Nam - “mảnh đất màu mỡ” cho khoa học cơ bản phát triển
GS Tsuyoshi Nakaya (thứ ba từ trái sang) tham gia lễ khởi động Nhóm nghiên cứu Vật lý Neutrino tại IFIRSE. Ảnh: ICISE
- Tôi luôn tin rằng châu Á sẽ là trụ cột khoa học thứ ba của thế giới, bên cạnh Mỹ và châu Âu. Trong bức tranh chung đó, Việt Nam nổi bật lên với tốc độ phát triển ấn tượng, đặc biệt trong khoa học cơ bản.
Tôi thật sự bị thuyết phục bởi tinh thần tiên phong và niềm đam mê mãnh liệt của các nhà khoa học trẻ Việt Nam, tiêu biểu như TS Cao Văn Sơn và
TS Nguyễn Thị Hồng Vân. Cùng với đó là sự hỗ trợ tận tâm từ ICISE và bầu không khí học thuật đáng quý tại Quy Nhơn. Tất cả tạo nên môi trường lý tưởng để bắt đầu một chặng đường mới.
* Với nhóm nghiên cứu tại IFIRSE, ông đã có nhiều hỗ trợ tích cực…
- Tại đây, tôi tập trung vào 3 mảng chính: Thứ nhất, tôi kết nối và mời các chuyên gia hàng đầu Nhật Bản đến Việt Nam giảng dạy và đào tạo. Những người như GS Yuichi Oyama, GS Makoto Miura và GS Atsumu Suzuki đều là những cộng sự dày dạn kinh nghiệm trong lĩnh vực neutrino. Thứ hai, tôi tìm kiếm nguồn tài trợ từ Nhật Bản, cả về tài chính và thiết bị thực nghiệm. Thứ ba, tôi xây dựng mạng lưới quốc tế, mời các nhà khoa học quốc tế đến Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ các nhà nghiên cứu trẻ Việt Nam sang Nhật Bản thực tập, tham gia các nhóm nghiên cứu lớn.
Ghi nhận quốc tế dành cho nhóm nghiên cứu trẻ Việt Nam
* Đánh giá của GS về những đóng góp của nhóm Vật lý Neutrino tại IFIRSE cho các dự án quốc tế như T2K hay Super - Kamiokande?
- Rất ấn tượng. Nhóm đã phát triển một thiết bị giám sát chùm tia neutrino mới, một đóng góp có giá trị và mang tính độc đáo. Trong khi nhóm vận hành chùm tia trong T2K có quy mô tương đối nhỏ và ít cộng tác viên quốc tế, sự hiện diện của nhóm Việt Nam là rất nổi bật. Ngoài ra, họ còn tham gia vận hành chùm tia Neutrino T2K, hỗ trợ hiệu chuẩn máy dò Super - Kamiokande, những nhiệm vụ không hề dễ dàng, đòi hỏi độ chính xác và hiểu biết sâu sắc. Tôi đánh giá cao chất lượng và tinh thần hợp tác của họ.
*GS có định hướng nào để nhóm nghiên cứu phát triển trong tương lai?
GS Tsuyoshi Nakaya. Ảnh: Trọng Lợi
- Tôi có 3 đề xuất: Tiếp tục phát triển năng lực sản xuất và giám sát chùm neutrino, vốn là thế mạnh hiện tại; mở rộng sang mô phỏng tương tác neutrino - hạt nhân - công việc quan trọng và hoàn toàn có thể thực hiện từ xa từ Việt Nam; tăng cường nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ máy dò. Các công trình này không chỉ phục vụ vật lý hạt mà còn có thể ứng dụng trong các lĩnh vực khác như đo bức xạ, y học hình ảnh hay khoa học vật liệu.
Là nhà khoa học tiên phong trong lĩnh vực neutrino và vật lý hạt cơ bản, GS Tsuyoshi Nakaya từng giữ vai trò Người phát ngôn chính của thí nghiệm quốc tế T2K và hiện là Chủ tịch Ủy ban Chỉ đạo/Tài nguyên của dự án Hyper - Kamiokande, một trong những chương trình vật lý hạt lớn nhất thế giới.
* Trong quá trình đồng hành cùng nhóm nghiên cứu tại Việt Nam, đâu là thách thức lớn nhất mà GS và các cộng sự gặp phải?
- Thách thức lớn nhất là duy trì tính liên tục và ổn định trong đào tạo, đặc biệt là trong thời điểm đại dịch Covid-19. Việc tổ chức các khóa học, hội thảo, chương trình trao đổi mỗi năm là điều không hề đơn giản. Ngoài ra, hạn chế về ngân sách nghiên cứu cũng là
rào cản. Nhưng nhờ tinh thần kiên trì, tinh thần cộng tác và đam mê của các nhà nghiên cứu - đặc biệt là TS Cao Văn Sơn và GS Yuichi Oyama, chúng tôi đã vượt qua được những khó khăn ban đầu.
Cơ hội bứt phá từ khoa học neutrino
* GS có tin tưởng Nhóm nghiên cứu Vật lý Neutrino sẽ góp mặt trong những dự án quốc tế lớn như Hyper - Kamiokande hay DUNE trong tương lai?
- Tôi hoàn toàn tin tưởng. Nhóm có thể góp phần thực chất vào các dự án lớn như Hyper - Kamiokande (Nhật Bản) và DUNE (Hoa Kỳ), đặc biệt ở các mảng như phân tích dữ liệu, mô phỏng và phát triển máy dò. Sự kết nối hiện tại với T2K chính là bệ phóng cho những bước hợp tác xa hơn.
* Ngoài neutrino, GS kỳ vọng IFIRSE sẽ mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực nào khác?
- Cá nhân tôi rất quan tâm đến vật chất tối, vật lý thiên văn và vũ trụ học. Tôi hy vọng ICISE sẽ tiếp tục mở rộng sang các lĩnh vực này, cũng như các ngành khoa học cơ bản khác như toán học, sinh học, trí tuệ nhân tạo... Sự đa ngành, liên lĩnh vực chính là chìa khóa thúc đẩy tiến bộ khoa học hiện đại.
Nhóm nghiên cứu Vật lý Neutrino tại IFIRSE làm việc với đồng nghiệp ở KEK (Nhật Bản) ở khu vực dẫn đường chùm tia proton năng lượng cao với các hệ nam châm siêu dẫn chuyên dụng. Ảnh: Cao Sơn
GS có lời khuyên nào với sinh viên Việt Nam không, nhất là với vật lý hạt, lĩnh vực vốn được coi là khó và ít ứng dụng?
- Tôi hiểu rằng nhiều người e ngại vật lý hạt vì nó trừu tượng và khó ứng dụng trực tiếp. Tuy nhiên, chính vì vậy mà lĩnh vực này thử thách trí tuệ và nuôi dưỡng đam mê khám phá. Ở Nhật Bản, chúng tôi thậm chí đã sử dụng manga (truyện tranh) để giới thiệu vật lý neutrino tới học sinh, giúp họ dễ tiếp cận và hứng thú hơn. Tôi cũng khuyến khích các sinh viên Việt Nam nên tham gia các chương trình trao đổi, trại hè nghiên cứu tại Nhật Bản, để học hỏi, giao lưu với bạn bè quốc tế và nuôi dưỡng ước mơ khoa học.
* Theo GS, yếu tố cốt lõi để Việt Nam hội nhập sâu hơn vào cộng đồng khoa học toàn cầu là gì?
- Việt Nam cần đầu tư mạnh hơn cho khoa học cơ bản và đào tạo sau đại học, đặc biệt là bậc tiến sĩ và sau tiến sĩ. Ngoài ra, cần có chiến lược hỗ trợ lâu dài cho các nhóm nghiên cứu, không chỉ trong lĩnh vực neutrino mà cả các ngành như trí tuệ nhân tạo, vũ trụ học, công nghệ lượng tử... Chỉ khi xây dựng được hạ tầng nhân lực và học thuật bền vững, Việt Nam mới có thể đóng góp tích cực và hiệu quả vào các chương trình quốc tế.
* Cuối cùng, GS muốn gửi gắm điều gì đến thế hệ các nhà khoa học trẻ Việt Nam nói chung và các bạn trẻ yêu khoa học ở tỉnh Gia Lai nói riêng?
- Tôi tin tưởng sâu sắc vào tiềm năng của Việt Nam trong lĩnh vực neutrino và khoa học cơ bản. Tôi thấy các bạn trẻ tại đây có tinh thần học hỏi, động lực lớn và khả năng thích ứng rất tốt. Nghiên cứu neutrino là hành trình dài, không có con đường tắt. Nhưng nếu bạn có đam mê bền bỉ, tư duy hợp tác quốc tế thì chắc chắn sẽ tiến rất xa. Tôi hy vọng thế hệ trẻ Việt Nam, trong đó có tỉnh Gia Lai sẽ dấn thân mạnh mẽ hơn nữa vào khoa học cơ bản, dẫn đầu trong việc khám phá những bí ẩn sâu nhất của vũ trụ.
* Xin trân trọng cảm ơn GS!
Sáng 17.7.2017, lễ ký kết và khởi động Nhóm nghiên cứu Vật lý Neutrino Việt Nam (IFIRSE - ICISE) đã diễn ra. Đây là nhóm nghiên cứu thực nghiệm đầu tiên tại Việt Nam về Vật lý Neutrino, dưới sự hỗ trợ của các nhà khoa học Nhật Bản, do GS Tsuyoshi Nakaya - phát ngôn viên thí nghiệm T2K làm trưởng nhóm.
Từ năm 2017, nhóm chính thức tham gia thí nghiệm quốc tế T2K và từ 2021 là thành viên của Super-Kamiokande - hai dự án nổi bật trong lĩnh vực neutrino, từng đoạt giải Nobel (năm 2015) và giải Đột phá (năm 2016). Việc gia nhập hai thí nghiệm này là một vinh dự lớn cho khoa học Việt Nam.
Hiện nay, nhóm nghiên cứu tham gia vận hành thí nghiệm T2K và Super-Kamiokande. Nhóm phụ trách vận hành và xử lý số liệu hệ thống máy dò liên quan đến an toàn hạt nhân cho hệ thống máy ở trung tâm máy gia tốc J-PARC dùng để tạo ra chùm tia neutrino. Nhóm cũng phát triển phòng thí nghiệm neutrino tập trung vào các loại cảm ứng sensor cực nhạy có khả năng phát hiện ánh sáng cực yếu. Các ứng dụng của các loại cảm ứng này cho vật lý hạt, lượng tử và các ứng dụng thực tế khác đang được triển khai.
Đáng chú ý, với hỗ trợ của các GS hàng đầu Nhật Bản, nhóm đã tổ chức thành công 9 lớp học quốc tế neutrino từ năm 2017 và bốn trại huấn luyện phần cứng từ năm 2022; tổ chức thành công các hội nghị và hội thảo về neutrino quốc tế ngay tại ICISE…
(GLO)- Từ việc đào tạo sinh viên các lĩnh vực bán dẫn, AI, an toàn và an ninh mạng đến chuẩn bị nguồn nhân lực cho công nghệ lượng tử, Gia Lai đang đẩy mạnh liên kết giữa cơ sở đào tạo, nghiên cứu và doanh nghiệp, từng bước hình thành nguồn nhân lực cho các ngành công nghệ chiến lược.
(GLO)- Một số phiên livestream “PK TikTok” đang thu hút sự chú ý khi người tham gia chấp nhận thực hiện những thử thách nguy hiểm để đổi lấy lượt xem, tương tác và quà tặng từ khán giả. Vụ việc mới đây tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy mặt trái của hình thức tương tác này.
(GLO)- Viettel Tammi đã vượt mốc 5 triệu người dùng. Sự tăng trưởng ấn tượng này đến từ khả năng đáp ứng sát nhu cầu thực tế của người Việt, với các tính năng liên lạc liền mạch như gọi điện, nhắn tin không tốn data, video call chất lượng cao, cùng công nghệ AI và tính năng Phone to App.
(GLO)- Chiều 20-8, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Lâm Hải Giang đã đến kiểm tra công tác chuẩn bị cho vòng chung kết toàn quốc ROBOTACON WRO 2026 tại Trường Đại học Quy Nhơn.
(GLO)- Ngày 18-8, Meta bước vào một trong những cuộc chiến pháp lý lớn nhất từ trước đến nay, liên quan đến tác động của mạng xã hội đối với trẻ em, khi phiên tòa xét xử vụ kiện của 29 bang tại Mỹ chính thức bắt đầu tại Tòa án Liên bang ở Oakland (bang California).
(GLO)- Google bắt đầu mở rộng Gemini trong Google Classroom cho học sinh phổ thông, kể cả người dưới 18 tuổi. Học sinh có thể dùng AI để ôn tập, tạo câu hỏi, thẻ ghi nhớ từ tài liệu trên lớp, song quyền truy cập vẫn do nhà trường quản lý.
(GLO)- Ngày 18-8, OpenAI giới thiệu phiên bản ChatGPT for Teens, dành cho người dùng từ 13-17 tuổi, với các biện pháp bảo vệ và giám sát được tăng cường nhằm hạn chế những rủi ro khi thanh thiếu niên sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
(GLO)- Trung Quốc đang đẩy nhanh quá trình giảm sử dụng Windows 10 phiên bản dành riêng cho các cơ quan chính phủ, trong bối cảnh Bắc Kinh tiếp tục thúc đẩy thay thế công nghệ nước ngoài bằng các sản phẩm trong nước.
(GLO)- Từ ngày 25-9-2026, Nghị định số 314/2026/NĐ-CP của Chính phủ về hoạt động của sàn dữ liệu chính thức có hiệu lực, tạo hành lang pháp lý cho giao dịch dữ liệu, sản phẩm và dịch vụ về dữ liệu trên môi trường số. Tuy nhiên, không phải mọi loại dữ liệu đều được phép đưa lên sàn để mua bán.
Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia đề nghị người dân cài đặt ứng dụng "Hướng dẫn phòng, chống thiên tai” để theo dõi thông tin dự báo, cảnh báo thiên tai và kỹ năng ứng phó, bảo vệ bản thân, gia đình.
(GLO)- Google sẽ bắt đầu chấm dứt Google Assistant trên điện thoại Android và một số thiết bị liên quan từ ngày 4-9, dùng Gemini làm trợ lý AI thay thế.
(GLO)- Không phải sinh viên nào cũng cần một chiếc laptop cấu hình cao. Việc lựa chọn máy phù hợp nên bắt đầu từ ngành học, phần mềm thường xuyên sử dụng và mức độ xử lý công việc, thay vì chạy theo những thông số đắt tiền.
(GLO)- Chiều 13-8, Hội Cựu chiến binh phường Quy Nhơn Nam (tỉnh Gia Lai) và Đoàn Thanh niên phường tổ chức ra mắt mô hình “Hai thế hệ đồng hành chuyển đổi số”.
(GLO)- Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06, Bộ Công an) vừa bổ sung chức năng tích hợp tài khoản thanh toán trên ứng dụng VNeID, giúp người dân thuận tiện lựa chọn tài khoản nhận các khoản an sinh xã hội.
(GLO)- Sáng 12-8, tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai) đã diễn ra Hội nghị Quốc tế về Vi sinh vật và Một sức khỏe lần thứ 3 (MOH-VN 2026).
(GLO)- Thông tin lan truyền trên mạng xã hội cho rằng, hôm nay (12-8), Trái Đất sẽ mất trọng lực trong 7 giây, khiến hàng chục triệu người thương vong. Tuy nhiên, NASA và các chuyên gia khẳng định đây là tin đồn vô căn cứ, không có cơ sở khoa học.
(GLO)- Chiều 8-8, tại Trung tâm Khám phá Khoa học và Đổi mới sáng tạo (phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai), Ban Tổ chức cuộc thi Tài năng Robot ROBOTACON WRO - 2026 tổ chức bế mạc và trao giải cuộc thi. Dự lễ có đồng chí Lâm Hải Giang - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh.
(GLO)- Chiều 7- 8, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Gia Lai tổ chức Hội thảo khoa học về tình hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thực hiện nhiệm vụ công tác hội tại tỉnh.
(GLO)- Trong đời sống số, chiếc smartphone của mỗi người đang rơi vào tình trạng "quá tải" khi phải cài đặt hàng loạt ứng dụng riêng lẻ. Muốn theo dõi camera an ninh tại nhà phải mở một ứng dụng, kiểm tra hành trình đơn hàng chuyển phát nhanh phải cài một ứng dụng khác.
Theo kế hoạch dự kiến của OpenAI, trong tuần tới, người dùng sẽ có quyền truy cập vào tính năng trò chuyện văn bản không giới hạn và nút "Think" mới để xử lý các câu hỏi khó hơn.
(GLO)- Chiều 6-8, đồng chí Thái Đại Ngọc - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Gia Lai chủ trì họp phiên thứ hai của Ban Chỉ đạo.
