Việc nhiều trường đại học đào tạo lĩnh vực khoa học xã hội hàng đầu cả nước thông báo giảm hoặc không xét tuyển tổ hợp C00 (Ngữ văn - Lịch sử - Địa lý) trong đề án tuyển sinh năm 2025; hay quy định quy đổi điểm của các kỳ thi riêng về thang điểm 30 khi xét tuyển của Bộ GD-ĐT gây sự băn khoăn, khó hiểu. Kỳ tuyển sinh đại học năm đầu tiên áp dụng theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 mới vào giai đoạn nước rút đã xuất hiện những rắc rối.
Ngày 4-6, Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội) công bố chỉ xét 9/28 ngành cho tổ hợp C00. Như vậy, so với năm 2024, trường đã không dùng tổ hợp C00 để xét cho 17 ngành (Báo chí, Công tác xã hội, Tâm lý học, Văn hóa học, Việt Nam học, Xã hội học...).
Trước đó, các trường khác như Trường ĐH Mở Hà Nội, Trường ĐH Luật (ĐHQG Hà Nội), Trường ĐH Thủ đô Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cũng thông báo bỏ xét tuyển tổ hợp C00 ở nhiều ngành so với năm 2024 trở về trước. Những thông tin này khiến nhiều thí sinh dự tính dùng C00 để xét tuyển trở tay không kịp khi không thể đăng ký lại môn thi phù hợp.
Nhìn vào số liệu đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2025 có thể thấy, 3 môn trong tổ hợp C00 dẫn đầu về lượng thí sinh đăng ký. Trong đó, môn Ngữ văn có 1.151.687 thí sinh đăng ký, môn Lịch sử có với 499.357 thí sinh, môn Địa lý với 494.081 thí sinh lựa chọn. Như vậy, có gần 50% thí sinh chọn thi Lịch sử, Địa lý - là 2 môn tự chọn. Trong khi đó, thống kê hàng năm có khoảng 70% thí sinh đăng ký thi tốt nghiệp đồng thời đăng ký xét tuyển đại học. Do đó, việc các trường đại học đột ngột bỏ xét tuyển tổ hợp C00 trong năm 2025 sẽ ảnh hưởng rất lớn đến quyền lợi của thí sinh.
Về lý, các trường không sai. Theo Luật Giáo dục đại học, các trường đại học được tự chủ trong tuyển sinh, tức có quyền thay đổi, điều chỉnh, bỏ hoặc thêm bớt các tổ hợp môn trong tuyển sinh. Tương tự, các trường cũng không vi phạm Quy chế tuyển sinh đại học năm 2025 của Bộ GD-ĐT bởi quy chế đã “bỏ yêu cầu chương trình đào tạo, mỗi ngành, mỗi chương trình có tối đa 4 tổ hợp xét tuyển; không giới hạn số tổ hợp xét tuyển”. Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên môn và học thuật, việc một số trường xóa sổ hoặc xem nhẹ tổ hợp C00 khi xét tuyển đại học là điều đáng quan ngại.
Không thể phủ nhận việc trang bị ngoại ngữ (thường là tiếng Anh) và kỹ năng phân tích định lượng (thông qua môn Toán) là cần thiết. Các lập luận rằng báo chí cần tiếp cận nguồn tin quốc tế hay tâm lý học phải tham khảo nghiên cứu toàn cầu bằng tiếng Anh, đều có phần xác đáng. Tuy nhiên, việc tuyệt đối hóa vai trò của tổ hợp D00 (Toán - Ngữ văn - Tiếng Anh) và xem nhẹ, thậm chí loại bỏ tổ hợp C00 sẽ là quá vội vàng, khiến nhiều người tâm huyết với giáo dục nhân văn cảm thấy day dứt khi lo lắng về những hệ lụy tiềm ẩn sau này. Đóng dần cánh cửa tổ hợp C00 không chỉ tước đi cơ hội của những học sinh có tố chất và đam mê đặc biệt với các môn khoa học xã hội thuần túy mà còn là một đòn giáng mạnh vào nỗ lực thu hẹp bất bình đẳng, tạo ra một cuộc chơi mà ở đó, lợi thế lại chỉ thuộc về những học sinh có điều kiện kinh tế tốt hơn thay vì thực sự tìm kiếm những tài năng đa dạng cho đất nước.
Xã hội trông mong các nhà quản lý giáo dục và các trường đại học có cách nhìn thấu đáo và cân bằng hơn. Cần có những chiến lược thực sự để trân trọng và phát huy thế mạnh của mọi khối thi, đảm bảo rằng cánh cửa đại học luôn rộng mở cho những tài năng đa dạng từ mọi miền đất nước và các ngành khoa học xã hội và nhân văn không đánh mất đi sự phong phú, đa chiều trong tư duy.
Câu chuyện đổi mới, cải cách nói chung và với một ngành được xem là “quốc sách hàng đầu” luôn cần thiết. Tuy nhiên, ngoài mục tiêu chung phải cần có sự tính toán đến quyền lợi các đối tượng liên quan. Hơn bao giờ hết, thủ lĩnh ngành giáo dục, các nhà quản lý, các trường đại học nên có một cuộc rà soát để giảm thiểu các rủi ro, đảm bảo sự công bằng khi có sự thay đổi, điều chỉnh trong hoạt động tuyển sinh đại học.
Theo THANH HÙNG (SGGPO)
