Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, thói quen đọc sách của độc giả trẻ có xu hướng chuyển từ hình thức truyền thống sang các nền tảng số như sách điện tử và sách nói.
Theo thống kê từ Cục Xuất bản, In và Phát hành (nay thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), trong năm 2024, cả nước đã xuất bản 51.443 đầu sách, số đầu xuất bản phẩm điện tử ước đạt 4.050 đầu sách (tăng 120,7% so với cùng kỳ năm 2023).
Trong tổng số 597 triệu bản sách được phát hành năm 2024, có hơn 20 triệu bản sách điện tử. Số lượt nghe sách nói trong năm cũng đạt hơn 27,5 triệu lượt, tăng 19,7% so với năm 2023. Nhiều đầu sách tích hợp mã QR, cho phép độc giả đọc và tra cứu trực tuyến miễn phí.
Vốn yêu sách từ nhỏ, song sau khi trở thành nhân viên văn phòng với lịch làm việc dày đặc, anh Nguyễn Thế Viễn (25 tuổi, phường Pleiku) buộc phải thay đổi thói quen đọc sách. Từ năm 2020, anh thường xuyên sử dụng sách điện tử và sách nói. Trung bình mỗi tuần, anh dành 6-8 giờ cho sách điện tử và 3-4 giờ cho sách nói.
Anh Viễn thường nghe sách nói khi đi bộ, tập thể dục hoặc làm việc nhà và đọc sách điện tử vào buổi tối. Các đầu sách anh lựa chọn chủ yếu xoay quanh chủ đề về công nghệ thông tin, lập trình, trí tuệ nhân tạo và kỹ năng mềm. "Sách điện tử giúp mình dễ dàng tìm kiếm thông tin, đánh dấu những đoạn quan trọng và lưu trữ. Còn sách nói lại mang đến sự linh hoạt, giúp mình tận dụng những khoảng thời gian rảnh trong ngày để lắng nghe và tiếp nhận thêm kiến thức", anh Viễn chia sẻ.
Còn anh Phan Gia Khanh, sinh viên năm 4 ngành Kiến trúc (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, trú tại phường Hội Phú) thì cho hay: Anh bắt đầu làm quen với sách nói từ những năm đầu đại học. Nếu trước kia anh chỉ quen nghe podcast, thì từ khi tiếp cận với sách nói, anh nhanh chóng nhận ra những ưu điểm của loại sách này như giọng đọc truyền cảm giúp nội dung trở nên sinh động, dễ tiếp nhận và giảm áp lực cho đôi mắt.
Ảnh: Minh Thư
"Trước đây, tôi phải mất cả tuần để đọc xong một cuốn sách. Còn với sách nói, tôi chỉ cần khoảng hơn 8 giờ đồng hồ là có thể nghe xong. Trung bình mỗi tháng tôi nghe 5-6 cuốn sách. Sách nói không chỉ giúp tôi tiết kiệm thời gian, có thể nghe mọi lúc mọi nơi, mà còn trở thành một liệu pháp thư giãn hiệu quả sau những giờ học căng thẳng", anh Khanh bộc bạch.
Hiện nay, sách nói ngày càng được nâng cấp về kỹ thuật nhằm thu hút độc giả. Bên cạnh giọng đọc truyền cảm, nhiều đơn vị sản xuất còn khéo léo lồng ghép nhạc nền và hiệu ứng âm thanh phù hợp với diễn biến nội dung. Ở nhiều xã vùng sâu của tỉnh, nhà sách hầu như vắng bóng, nguồn sách mới cũng rất hạn chế. Trong điều kiện đó, sách nói và sách điện tử trở thành giải pháp giúp người dân, đặc biệt là học sinh, tiếp cận tri thức nhanh chóng và thuận tiện. Chỉ cần một chiếc điện thoại có kết nối internet, người đọc có thể tải về hoặc nghe ngay hàng trăm đầu sách.
Em Rcom H’Nguyệt, học sinh Trường THPT Lý Thường Kiệt (phường AyunPa) cho hay: Tại nơi em sinh sống chỉ có vài hiệu sách nhỏ, lẻ, các thể loại sách ít. Muốn tìm sách mới thì phải đến phường Pleiku, cách nhà hơn 90 km, vừa tốn thời gian vừa tốn chi phí.
H'Nguyệt bày tỏ: "Sách điện tử thì chỉ cần lên mạng là có ngay, nhiều cuốn còn miễn phí hoặc giá chỉ 50.000 - 100.000 đồng. Em thường tìm đọc sách tham khảo để phục vụ việc học, rồi tải về điện thoại để đọc". Dù vậy, H’Nguyệt vẫn thích cảm giác cầm trên tay một cuốn sách giấy, lật từng trang và ngửi mùi giấy mới. "Sách điện tử tiện lợi nhưng sách giấy lại cho em cảm giác gần gũi, tập trung hơn khi đọc", H'Nguyệt nói.
Dù có nhiều ưu điểm, song người dùng cần sử dụng sách nói và sách điện tử một cách hợp lý. Thạc sĩ Phạm Thị Ngọc Anh, Trường Đại học Văn Lang, lưu ý: "Đọc sách trong thời đại số không chỉ là lựa chọn giữa giấy hay điện tử, mà quan trọng là rèn kỹ năng đọc phù hợp với từng ngữ cảnh. Ebook tiện lợi cho việc tra cứu nhanh, audiobook giúp tranh thủ thời gian di chuyển, còn sách giấy lại nuôi dưỡng khả năng tập trung và cảm thụ sâu. Người trẻ có thể linh hoạt các kỹ năng nghe-đọc nhanh khi bận rộn, rồi dành những khoảng lặng để đọc chậm, ghi chú và suy ngẫm".
Cũng theo thạc sĩ Phạm Thị Ngọc Anh, để xây dựng văn hoá đọc bền vững, cần kết hợp nhiều giải pháp. Trong đó, thư viện trường học, thư viện công cộng nên mở rộng kho sách điện tử, kết nối với nền tảng audiobook và cung cấp tài khoản ưu đãi cho học sinh, sinh viên. Bên cạnh đó, các cơ quan giáo dục có thể đầu tư gói ebook/audiobook cho cộng đồng học tập để tăng số lượng sách tiếp cận được. Ngoài ra, các câu lạc bộ đọc, ngày hội sách cần kết hợp cả sách giấy và sách số, hay workshop sản xuất audiobook từ tác phẩm địa phương.
