Đặc biệt anh và cộng sự đang nỗ lực xây dựng một “lá chắn số” vững vàng, giúp cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên, tự tin và an toàn hơn khi bước vào thế giới trực tuyến.
Lan tỏa giá trị từ những điều đã qua
Dù trải qua biến cố lớn khi còn rất trẻ, Hiếu PC không thu mình lại lặng lẽ. Anh chọn cách kể lại câu chuyện của mình chân thành với mong muốn giúp người khác - đặc biệt là giới trẻ - tránh lặp lại những sai lầm tương tự. Hiện, anh là một trong những gương mặt tiêu biểu của lĩnh vực an ninh mạng Việt Nam với nhiều sáng kiến cộng đồng hướng tới xây dựng một môi trường trực tuyến an toàn và nhân văn.
* Điều gì khiến anh quyết định chọn hướng lan tỏa, thay vì lặng lẽ hơn sau khi trở về Việt Nam?
- Tôi nghĩ đơn giản rằng nếu câu chuyện của mình có thể giúp người khác tránh sai lầm thì nên kể ra. Bởi vì tôi từng “trả giá” cho việc thiếu hiểu biết và thiếu định hướng. Giờ khi có cơ hội, tôi muốn góp phần giúp giới trẻ hiểu rằng internet có thể thay đổi cuộc đời theo hướng tích cực - nhưng chỉ khi chúng ta biết cách bảo vệ mình trước những mặt tối và cạm bẫy trên không gian mạng.
* Vậy, anh đang tham gia những hoạt động nào liên quan đến tuyên truyền, giáo dục an toàn mạng?
- Tôi đang đồng hành cùng Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia (NCSC) trong nhiều chương trình tập huấn, tuyên truyền tại các trường đại học và phổ thông trên cả nước. Bên cạnh đó, tôi thường xuyên phối hợp với các DN công nghệ để triển khai chiến dịch truyền thông cảnh báo lừa đảo, nhận diện tin giả, đồng thời hướng dẫn người dùng bảo mật thông tin cá nhân trên mạng xã hội.
* Dự án “Chống lừa đảo” do anh đồng sáng lập vào cuối năm 2020 đã được cộng đồng đánh giá cao. Anh có thể chia sẻ thêm về hoạt động của dự án?
- “Chống lừa đảo” là DN xã hội quy tụ nhiều chuyên gia công nghệ, sử dụng AI và sức mạnh cộng đồng để hỗ trợ người dân nhận diện các chiêu trò lừa đảo. Người dùng chỉ cần truy cập website “Chống lừa đảo”, nhập đường link nghi ngờ để kiểm tra mức độ an toàn, hệ thống sẽ trả kết quả dựa trên cơ sở dữ liệu nội bộ và nhiều nguồn phân tích khác. Website cũng tích hợp chatbot hỗ trợ nạn nhân phản ánh, tra cứu, đồng thời cung cấp các mẹo nhận diện rủi ro và tự bảo vệ khỏi kẻ gian trên không gian mạng.
Qua đó, dự án không chỉ dừng lại ở việc cung cấp cảnh báo sớm, mà còn đồng hành cùng các cơ quan chức năng trong điều tra, truy vết tội phạm mạng, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng. Hy vọng thời gian tới, dự án sẽ lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa, giúp các bạn trẻ hiểu rõ giá trị thông tin cá nhân của mình và nhận ra rằng trên không gian mạng, chúng ta không hề đơn độc. Bên cạnh mỗi người luôn có cơ quan chức năng, có dự án “Chống lừa đảo”, có Hiếu sẵn sàng hỗ trợ để mọi nỗi lo lắng đều có thể được gỡ bỏ!
* Trong quá trình tiếp xúc, anh nhận thấy giới trẻ hiện nay đang dễ tổn thương nhất ở điểm nào trên không gian mạng?
- Các bạn có kiến thức công nghệ tốt, nhưng thiếu kỹ năng nhận biết rủi ro. Mạng xã hội trở thành nơi thể hiện bản thân, nên nhiều người sẵn sàng chia sẻ mọi thứ - từ thông tin cá nhân, hình ảnh, cho đến cảm xúc riêng tư. Chính điều này khiến kẻ xấu dễ dàng khai thác, tấn công hoặc thao túng.
Do vậy, điều đầu tiên các bạn cần làm là bảo mật thông tin cá nhân: Từ địa chỉ, số điện thoại, email đến danh sách bạn bè, bài viết, lượt thích hay bình luận. Hãy đặt chế độ riêng tư chỉ hiển thị với bạn bè để tránh bị kẻ xấu theo dõi, khai thác hành vi và mối quan hệ của mình.
"Vắc xin số" cho giới trẻ
Không chỉ tập trung vào công việc kỹ thuật, Hiếu PC còn chủ động đến với học sinh, sinh viên trên khắp các tỉnh, thành để nói về “vắc xin số”. Theo anh, đó không chỉ là những kỹ năng cơ bản mà còn là bản lĩnh để nhận diện rủi ro, tự bảo vệ mình trong môi trường trực tuyến.
* Dư luận gần đây nói nhiều về “bắt cóc trực tuyến” - một thủ đoạn mới, tinh vi và đặc biệt nguy hiểm. Anh có thể chia sẻ cách các đối tượng thao túng tâm lý nạn nhân, nhất là trẻ vị thành niên?
- Gần đây, các vụ việc liên quan đến “bắt cóc sinh viên” hay “bắt cóc qua mạng” có xu hướng gia tăng với phương thức ngày càng tinh vi. Bên cạnh những vụ bắt cóc vật lý truyền thống, tội phạm mạng đã lợi dụng không gian số để tiếp cận, nuôi dưỡng lòng tin với nạn nhân trong thời gian dài trước khi ra tay. Chúng thường giả danh cơ quan chức năng, trường học danh tiếng hoặc tổ chức quốc tế, đánh vào tâm lý sợ hãi và hiếu thắng của giới trẻ.
Khi nạn nhân đã tin tưởng, các đối tượng dụ dỗ cài ứng dụng giả mạo, tham gia cuộc họp trực tuyến rồi đe dọa, ép buộc quay video, chụp ảnh, sau đó dùng hình ảnh được cắt ghép bằng AI để tống tiền, uy hiếp gia đình qua Zalo, Telegram hoặc các nền tảng nhắn tin khác.
Điều đáng lo ngại là nhiều phụ huynh và sinh viên vẫn chưa nhận thức đầy đủ về dạng tội phạm mới này. Khoảng cách giữa hiểu biết công nghệ và kỹ năng tự bảo vệ trên mạng đang ngày càng lớn, khiến việc giáo dục kỹ năng số và an toàn trực tuyến trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
* Theo anh, gia đình và nhà trường nên đồng hành với con em như thế nào trong việc bảo vệ an toàn trực tuyến?
- Không gian mạng giờ cũng là một “xã hội online” - không biên giới và đầy rủi ro. Vì thế, nhà trường cần đưa kiến thức về an toàn mạng, kỹ năng số vào giảng dạy thường xuyên, như một “vắc xin số” giúp học sinh tự bảo vệ mình. Gia đình cũng cần quan tâm, chia sẻ và lắng nghe con, giúp các em nâng cao nhận thức, tránh bị cô lập khi gặp sự cố.
* Và cuối cùng, từ người từng đối diện với “mặt tối” của internet, nay trở thành người lan tỏa giá trị tích cực, anh nghĩ điều gì giúp giới trẻ có “kháng thể số”?
- Điều tôi luôn muốn gửi gắm đến các bạn trẻ là: Chúng ta không bao giờ một mình trên không gian mạng. Hãy giữ sự bình tĩnh, đừng sợ hãi hay vội vã trước bất kỳ tình huống bất thường nào. Khi làm được điều đó, các bạn sẽ đủ vững vàng để không bị lung lay bởi những cuộc gọi video, lời đe dọa hay yêu cầu phi lý từ kẻ xấu.
Đằng sau mỗi bạn luôn có cơ quan chức năng thật, có gia đình và bạn bè sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ. Khi biết mình có điểm tựa, chúng ta sẽ bớt hoang mang và khó bị thao túng hơn.
Các bạn hãy luôn chậm lại trước mỗi cú nhấp chuột, khi nhập thông tin, khi chuyển tiền hay khi tương tác với người lạ - hãy dừng vài giây để kiểm chứng. Và nếu chẳng may gặp sự cố, hãy báo ngay cho cơ quan chức năng hoặc chia sẻ với người thân. Càng báo sớm, cơ hội được hỗ trợ và ngăn chặn càng cao.
* Xin cảm ơn anh!
Hiếu PC (tên thật Ngô Minh Hiếu, SN 1989, quê ở Gia Lai), hiện là chuyên gia an ninh mạng tại NCSC, sáng lập và điều hành dự án “Chống lừa đảo”. Năm 2013, anh bị bắt tại Mỹ vì tội danh đánh cắp thông tin cá nhân, sau đó chấp hành án và trở về Việt Nam cuối năm 2020. Từ đó đến nay, Hiếu PC tích cực tham gia tuyên truyền, đào tạo về an toàn mạng, góp phần xây dựng “vắc xin số” cho cộng đồng và giới trẻ.
