Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19-3-2026 về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Đây là chỉ đạo rất kịp thời trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay.
Năng lượng là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế mỗi quốc gia. Việt Nam đang trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa và đứng trước một bài toán lớn: làm thế nào để vừa bảo đảm an ninh năng lượng vừa giảm thiểu tác động môi trường và thích ứng với xu thế phát triển toàn cầu. Giải quyết bài toán này đòi hỏi một chiến lược toàn diện với các giải pháp đồng bộ.
Trước hết, Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn cung năng lượng nhằm giảm phụ thuộc vào các nguồn truyền thống như than đá và thủy điện. Trong nhiều năm qua, nhiệt điện than đã đóng góp quan trọng nhưng cũng gây tác động tiêu cực đến môi trường và làm gia tăng phát thải khí nhà kính. Vì vậy, xu hướng tất yếu là đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và sinh khối.
Với đặc tính phân tán của năng lượng tái tạo, hệ thống truyền tải giữ vai trò then chốt. Cần đầu tư nâng cấp lưới điện, đặc biệt là hệ thống truyền tải liên vùng và lưới điện thông minh, nhằm tối ưu hóa vận hành và tạo điều kiện tích hợp hiệu quả các nguồn năng lượng có tính biến động cao.
Bên cạnh đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp mang tính chiến lược lâu dài. Việc thực hiện nghiêm Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sẽ góp phần giảm áp lực lên hệ thống cung ứng. Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, tiết kiệm năng lượng chính là giải pháp ít tốn kém nhất để nâng cao hiệu quả sử dụng. Điều này đòi hỏi sự tham gia của cả doanh nghiệp và người dân, thông qua việc áp dụng công nghệ tiết kiệm điện (như sử dụng đèn LED thay cho đèn huỳnh quang, đèn sợi đốt), thay đổi thói quen tiêu dùng và tối ưu quy trình sản xuất.
Việc sử dụng hydrogen xanh và các giải pháp lưu trữ năng lượng đang trở thành xu hướng trong chuyển dịch năng lượng. Việt Nam cần chủ động nghiên cứu, tiếp cận và từng bước ứng dụng các công nghệ này nhằm nâng cao tính tự chủ và tính bền vững của hệ thống năng lượng. Đồng thời, việc xem xét phát triển điện hạt nhân trong dài hạn, với tiêu chuẩn an toàn cao, cũng là một lựa chọn cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Đặc biệt, các giải pháp năng lượng cần gắn với mục tiêu bảo vệ môi trường và các cam kết quốc tế. Tại COP26, Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Ngành năng lượng, với vai trò là lĩnh vực phát thải lớn, cần tiên phong trong lộ trình này bằng việc gia tăng tỉ trọng năng lượng sạch.
Cuối cùng, yếu tố con người và khoa học - công nghệ giữ vai trò quyết định đối với thành công của quá trình chuyển dịch năng lượng. Chỉ khi làm chủ công nghệ, Việt Nam mới có thể phát triển hệ thống năng lượng độc lập, hiệu quả và bền vững.
Tóm lại, giải quyết bài toán năng lượng cho phát triển kinh tế - xã hội là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Với định hướng đúng đắn và giải pháp phù hợp, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, an toàn và thân thiện với môi trường, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững trong tương lai.
TS Nguyễn Quang Nam, Trưởng Khoa Điện - Điện tử,
Trường ĐH Bách khoa (ĐHQG TP HCM)
(Dẫn theo NLĐO)
