Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, phát biểu tại hội trường chiều 5-11 về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu (ĐB) Trần Kim Kha bày tỏ tán thành chủ trương hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, hướng đến nguyên tắc “một đồng vốn, một quy trình, một hệ thống trách nhiệm”.
Qua nghiên cứu dự thảo luật, đại biểu tập trung góp ý 4 nhóm vấn đề liên quan đến chế độ báo cáo ngân sách, trách nhiệm bù đắp hụt thu, quyết toán kinh phí hỗ trợ và cơ chế bố trí ngân sách cho dịch vụ công nghệ số.
Không để địa phương gánh hụt thu khi Trung ương giảm thuế
Đối với chế độ báo cáo tình hình chấp hành ngân sách quy định tại Điều 70 dự thảo luật, ĐB Trần Kim Kha cho rằng quy định hiện hành thiết kế nhiều luồng báo cáo định kỳ từ cơ quan thuế, hải quan, Kho bạc, đơn vị dự toán, cơ quan tài chính đến UBND các cấp, Bộ Tài chính và Chính phủ.
Trong khi đó, phần lớn số liệu thu, chi đã được cập nhật trên hệ thống của Kho bạc Nhà nước. Việc yêu cầu lập lại cùng một số liệu qua nhiều cấp không chỉ làm tăng khối lượng công việc mà còn tạo độ trễ và nguy cơ sai lệch thông tin. Điều này càng gây áp lực cho cấp xã, nơi bộ phận tài chính thường chỉ có 1-2 người.
Theo đại biểu, chuyển đổi số không đơn thuần là số hóa báo cáo giấy rồi gửi qua thư điện tử. Khi đã có hệ thống thông tin thống nhất trên phạm vi cả nước, cần thay đổi phương thức quản lý, khai thác dữ liệu trực tiếp để phục vụ điều hành.
ĐB Kha đề nghị quy định nguyên tắc không yêu cầu báo cáo lại đối với những số liệu đã có trên hệ thống; đồng thời xây dựng lộ trình chuyển nhiệm vụ “làm báo cáo” của cán bộ, công chức, viên chức thành nhiệm vụ “nhập dữ liệu”. Đây là giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu điều hành ngân sách bằng dữ liệu, giảm thủ tục và dành thêm thời gian cho công tác quản lý.
Một nội dung được ĐB Kha đặc biệt quan tâm là trách nhiệm bù đắp hụt thu cho ngân sách địa phương khi Trung ương ban hành chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí tại Điều 10 dự thảo luật.
Theo đại biểu, dự thảo đã có quy định bảo đảm nguồn thu ngân sách Trung ương trong trường hợp thực hiện điều ước quốc tế dẫn đến giảm nguồn thu. Tuy nhiên, chiều ngược lại, trách nhiệm hỗ trợ ngân sách địa phương khi chính sách của Trung ương làm giảm thu chưa được quy định tương xứng.
Thực tế, khi Trung ương ban hành chính sách miễn, giảm hoặc gia hạn thuế, phí sau khi HĐND đã quyết định dự toán ngân sách, địa phương có thể bị hụt thu ngay trong năm. Trong khi đó, quy định tại khoản 5 Điều 69 chỉ cho phép ngân sách cấp trên hỗ trợ theo khả năng và sau khi địa phương đã cắt giảm nhiệm vụ chi.
ĐB Kha cho rằng, chính sách giảm thuế là cần thiết, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, nhưng không nên để ngân sách xã, phường phải tự gánh chịu hệ quả bằng việc dừng công trình hoặc hoãn các khoản chi phục vụ người dân.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định rõ trách nhiệm bù đắp nguồn thu bị giảm theo nguyên tắc: “Cấp nào ban hành chính sách giảm thu, cấp đó bù đắp”. Theo đại biểu, nguyên tắc này cần được xem xét tương tự quy định đối với chính sách làm tăng chi ngân sách, nhằm bảo đảm tính công bằng, chủ động và ổn định trong điều hành ngân sách địa phương.
Đổi mới cơ chế hỗ trợ, bố trí ngân sách cho dịch vụ số
Góp ý về nghĩa vụ quyết toán của tổ chức, doanh nghiệp được Nhà nước hỗ trợ tại điểm b khoản 1 Điều 35, ĐB Trần Kim Kha cho rằng, yêu cầu các tổ chức, cá nhân nhận hỗ trợ phải quyết toán với cơ quan tài chính theo cách thức tương tự cơ quan hành chính có thể tạo thêm rào cản cho đối tượng thụ hưởng.
Từ thực tiễn quản lý khoa học và công nghệ tại địa phương, đại biểu dẫn chứng, doanh nghiệp nhỏ đổi mới công nghệ hay nhà khoa học trẻ khởi nghiệp có thể gặp khó khăn khi phải thực hiện thủ tục quyết toán phức tạp. Nếu quy trình quá nặng về hồ sơ, chứng từ và định mức chi, các đối tượng này có thể từ chối tiếp nhận hỗ trợ, khiến nguồn lực không được giải ngân và mục tiêu chính sách không đạt được.
ĐB Kha đề nghị sửa quy định theo hướng quản lý kinh phí hỗ trợ dựa trên kết quả, sản phẩm đầu ra hoặc mức khoán. Người nhận hỗ trợ có trách nhiệm báo cáo kết quả thực hiện, thay vì phải áp dụng đầy đủ chế độ kế toán và định mức chi như cơ quan nhà nước. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm trách nhiệm giải trình, vừa tạo điều kiện để nguồn lực ngân sách đến đúng đối tượng, phát huy hiệu quả.
Đối với cơ chế ngân sách cho thuê dịch vụ công nghệ số tại khoản 3 Điều 8 và Điều 40, đại biểu cho rằng quy định hiện nay chưa theo kịp sự thay đổi của công nghệ. Theo dự thảo, vốn vay chỉ được sử dụng cho đầu tư phát triển, trong khi kinh phí thuê dịch vụ chủ yếu được bố trí theo dự toán từng năm.
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, nhiều nền tảng như điện toán đám mây, nền tảng số dùng chung và trí tuệ nhân tạo được cung cấp theo phương thức thuê, trả phí theo mức độ sử dụng. Chi phí lớn của các hệ thống này không chỉ nằm ở đầu tư ban đầu mà còn ở vận hành, cập nhật và bảo đảm an toàn thông tin.
ĐB Kha nhận định, cơ chế ngân sách hiện nay có xu hướng thuận lợi hơn cho việc mua sắm, sở hữu máy chủ, thiết bị, trong khi chưa tạo điều kiện tương xứng cho thuê dịch vụ công nghệ số do kinh phí chỉ được bố trí từng năm, khó cam kết sử dụng trong thời gian dài. Điều này có thể dẫn đến tình trạng đầu tư hạ tầng nhưng thiếu nguồn lực vận hành, cập nhật và khai thác hiệu quả.
Nhấn mạnh yêu cầu thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu cho rằng, cơ chế tài khóa cần được điều chỉnh phù hợp với xu thế mới. Hiệu quả chuyển đổi số phải được đánh giá bằng mức độ ứng dụng các nền tảng số, không phải số lượng máy chủ hay thiết bị được đầu tư.
Vì vậy, ĐB Trần Kim Kha đề nghị cho phép cam kết chi nhiều năm đối với dịch vụ công nghệ số; lựa chọn phương án trên cơ sở chi phí vòng đời và bắt buộc bố trí kinh phí vận hành sau đầu tư. Qua đó, tạo điều kiện để cơ quan nhà nước tiếp cận công nghệ hiện đại, sử dụng ngân sách hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải và lãng phí.
