Tin thế giới tối 20-10: Nga và Iran thúc đẩy hợp tác kinh tế, năng lượng và hạt nhân

Nga triển khai radar tầm xa tại Kaliningrad, bao phủ phần lớn châu Âu

Ảnh vệ tinh thương mại được báo The Times của Anh phân tích ngày 19-10 cho thấy Nga có thể đang bố trí tổ hợp radar vượt đường chân trời 29B6 Konteiner tại thị trấn Gvardeysk, thuộc vùng lãnh thổ hải ngoại Kaliningrad.

Cấu trúc nghi là radar có ba nhánh ăng-ten tỏa ra ba hướng, mỗi nhánh dài khoảng 500 m. Vị trí này cách biên giới Ba Lan khoảng 32 km và Litva khoảng 65 km.

Theo thông tin được cung cấp, radar 29B6 Konteiner có khả năng phát hiện tên lửa đạn đạo, chiến hạm và máy bay ở khoảng cách tối đa 3.200 km, độ cao 100 km. Phạm vi này đủ bao phủ phần lớn khu vực phía bắc, phía tây châu Âu và toàn bộ nước Anh. Ngoài Kaliningrad, Nga đã triển khai ít nhất hai tổ hợp tương tự tại Cộng hòa Mordovia và tỉnh Amur.

Radar vượt đường chân trời sử dụng tầng điện ly làm tầng phản xạ sóng vô tuyến, giúp phát hiện mục tiêu vượt xa giới hạn do độ cong Trái Đất gây ra. Tuy nhiên, loại radar này có độ phân giải thấp, không đủ độ chính xác để trực tiếp cung cấp dữ liệu dẫn bắn cho tên lửa đánh chặn. Kích thước lớn cũng khiến các tổ hợp dễ bị vệ tinh phát hiện.

Bên cạnh 29B6 Konteiner, Nga còn vận hành mạng lưới 10 đài radar Voronezh-DM, mỗi đài có thể phát hiện đồng thời 500 mục tiêu ở khoảng cách 6.000–10.000 km. Các nước NATO cũng có những hệ thống tương tự, trong đó có trạm Pluto I và II của Anh tại Cyprus và tổ hợp Nostradamus của Pháp.

Kaliningrad nằm ven biển Baltic, được bao quanh bởi các quốc gia NATO như Ba Lan, Litva và Thụy Điển. Trong 4 năm qua, khu vực này còn bị nghi là nguồn gây nhiễu tín hiệu định vị GPS, ảnh hưởng đến hoạt động dẫn đường của tàu thuyền và máy bay ở đông bắc châu Âu.

Nga và Iran thúc đẩy hợp tác kinh tế, năng lượng và hạt nhân

Ngày 19-10, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và người đồng cấp Nga Sergey Lavrov hội đàm tại Tehran, tập trung thảo luận việc mở rộng hợp tác song phương và trao đổi về tình hình quốc tế, khu vực.

Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, ông Araghchi khẳng định quan hệ hợp tác Nga – Iran đang chặt chẽ hơn bao giờ hết. Hai bên trao đổi về hợp tác kinh tế, hạt nhân và các vấn đề liên quan đến Ukraine, Palestine, Liban, Yemen.

Tại cuộc họp báo chung, Ngoại trưởng Lavrov khẳng định Moskva không có ý định từ bỏ các thỏa thuận kinh tế và đầu tư với Tehran, bất chấp tình hình phức tạp. Theo hãng tin TASS, các chuyên gia Nga đang dẫn trở lại Nhà máy điện hạt nhân Bushehr. Hai nước cũng nhận thấy triển vọng hợp tác trong khai thác và vận chuyển dầu khí.

Về giao thông, nhà thầu Nga sẽ tiếp tục khảo sát kỹ thuật tuyến đường sắt Rasht–Astara và khởi công sau khi Iran hoàn tất các thủ tục cần thiết. Tuyến đường được kỳ vọng tăng cường kết nối vận tải giữa hai nước.

Ngoại trưởng hai nước đánh giá Hiệp ước Đối tác chiến lược toàn diện là nền tảng thúc đẩy quan hệ song phương. Hai bên đồng thời trao đổi về tình hình Vùng Vịnh, Kavkaz, châu Âu và xung đột tại Ukraine, Palestine, Yemen.

Ông Araghchi nhấn mạnh các vấn đề khu vực cần được giải quyết bằng biện pháp chính trị thay vì quân sự. Trong khi đó, ông Lavrov khẳng định Nga sẵn sàng hỗ trợ tìm kiếm giải pháp thông qua đàm phán, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khôi phục tự do hàng hải tại Vùng Vịnh và eo biển Hormuz.

Hai nước nhất trí tăng cường phối hợp tại Liên hợp quốc, Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS) và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO).

Ông Lavrov đến Tehran ngày 19-10, sau khi tham dự Hội nghị Bộ trưởng chung Nga – Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh lần thứ 9 về Đối thoại chiến lược tại Bahrain.

Yemen cáo buộc Houthi tấn công trại huấn luyện, 58 người thiệt mạng

Chính quyền Yemen cho biết 58 người thiệt mạng, 200 người bị thương và 14 người mất tích trong cuộc tấn công mà lực lượng Houthi bị cáo buộc thực hiện ngày 19-10 nhằm vào trại huấn luyện Al-Alam, thuộc tỉnh Shabwa.

Thống đốc tỉnh Shabwa, ông Awad al-Wazir, cho biết thương vong xảy ra trong cuộc pháo kích nhằm vào nơi huấn luyện lực lượng an ninh chính phủ. Theo The Guardian, đây là vụ tấn công gây thương vong nghiêm trọng nhất giữa hai bên kể từ khi xung đột bùng phát trở lại vào tháng 9.

Các nguồn tin chính quyền địa phương cho biết Houthi đã phóng ba tên lửa đạn đạo nhằm vào lực lượng an ninh trong một cuộc diễn tập. Chính quyền Yemen đang điều tra nguyên nhân nhiều người tập trung tại cùng một địa điểm nằm trong tầm tấn công của lực lượng này.

Lãnh đạo chính phủ Yemen Rashad al-Alimi cho biết những người thiệt mạng là các tân binh và cam kết đáp trả. Trong khi đó, người phát ngôn quân sự của Houthi, Yahya Saree, tuyên bố trên mạng xã hội X rằng lực lượng này nhắm mục tiêu vào một trại huấn luyện mà họ cho là do quân đội Saudi Arabia điều hành. Chính quyền Saudi Arabia chưa bình luận về thông tin này.

Một người phát ngôn chính phủ Yemen khẳng định địa điểm bị tấn công không phải mục tiêu quân sự liên quan đến giao tranh hiện nay, mà là trung tâm đào tạo tân binh thuộc lực lượng an ninh nội địa tỉnh Shabwa.

Diễn biến trên xảy ra trong bối cảnh giao tranh giữa Houthi và chính phủ Yemen do Saudi Arabia hậu thuẫn tiếp tục gia tăng. Trong tháng này, lực lượng chính phủ Yemen mở chiến dịch giành lại các khu vực do Houthi kiểm soát và tái chiếm một số địa bàn gần eo biển Bab el-Mandeb. Trong khi đó, Houthi đang bao vây Taiz, thành trì đô thị lớn cuối cùng của các lực lượng chống Houthi tại cao nguyên phía nam Yemen.

Xung đột Yemen bắt đầu năm 2014, khi Houthi giành quyền kiểm soát thủ đô Sanaa. Chiến dịch can thiệp quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu từ năm 2015 khiến xung đột kéo dài, trước khi các bên đạt thỏa thuận ngừng bắn năm 2022. Tình hình an ninh bất ổn tiếp tục làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhân đạo tại quốc gia này.

Mỹ chuẩn bị đấu giá quyền khai thác khoáng sản dưới đáy biển

Chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 19-10 thông báo hoàn tất công tác chuẩn bị cho cuộc đấu giá quyền khai thác khoáng sản dưới đáy biển ngoài khơi American Samoa. Đây là cuộc đấu giá đầu tiên thuộc loại hình này trong lịch sử Mỹ, song đang vấp phải sự phản đối của người dân địa phương và các tổ chức bảo vệ môi trường.

Theo kế hoạch, phiên đấu giá dự kiến diễn ra ngày 19-11, với các gói quyền khai thác bao phủ khoảng 12,5 triệu ha tại hai khu vực ngoài khơi quần đảo thuộc Mỹ ở Thái Bình Dương.

Ông Mike Olsen, quyền Giám đốc Cơ quan Quản lý Khoáng sản Biển (MMA), thuộc Bộ Nội vụ Mỹ, cho rằng khoáng sản thiết yếu là tài sản chiến lược, đóng vai trò quan trọng đối với mục tiêu nâng cao hiệu quả năng lượng, củng cố quốc phòng và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng trong nước.

Ông Olsen đồng thời thừa nhận đáy biển quanh American Samoa có ý nghĩa quan trọng về văn hóa, kinh tế và môi trường, đồng thời khẳng định việc thực hiện các mục tiêu an ninh quốc gia cần đi đôi với trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Động thái này được triển khai sau sắc lệnh hành pháp ban hành tháng 4-2025, trong đó Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh vai trò của khoa học và công nghệ khai thác đáy biển đối với an ninh quốc gia và kinh tế Mỹ.

Năm 2024, American Samoa ban hành lệnh cấm khai thác dưới đáy biển trong vùng lãnh hải của mình. Tuy nhiên, cuộc đấu giá lần này nhắm đến khu vực thềm lục địa bên ngoài phạm vi đó, thuộc quyền kiểm soát của chính phủ liên bang Mỹ.

Những người phản đối cảnh báo hoạt động khai thác có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển. Chất thải từ quá trình khai thác có nguy cơ vùi lấp sinh vật biển, trong khi tiếng ồn của máy móc hạng nặng có thể ảnh hưởng đến các tuyến di cư của nhiều loài.

Phiên đấu giá dự kiến trở thành bước đi đáng chú ý trong chính sách khai thác tài nguyên biển sâu của Mỹ, đồng thời đặt ra tranh luận về việc cân bằng giữa lợi ích kinh tế, an ninh và bảo tồn môi trường.