Đập dâng Uar được xây dựng từ năm 1998, có sức chứa khoảng 250 nghìn mét khối nước, phục vụ tưới cho 300 ha đất sản xuất. Tuy nhiên, sau gần 30 năm chưa được nạo vét, lòng hồ đã bị bồi lắng khoảng 2 m, khiến cống xả nước bị che lấp, không thể xả đáy. Dung tích chứa của công trình bị suy giảm đáng kể. Trong khi đó, diện tích sản xuất của xã đã tăng lên 590 ha, gần gấp đôi so với năng lực thiết kế của công trình.
Do thiếu hụt nguồn nước tưới, những thửa ruộng cách đập dâng khoảng 7 km tại buôn Ngôl gần như nằm ngoài “vùng phủ sóng” của hệ thống thủy lợi. Anh Ksor La (buôn Ngôl) cho biết: Gia đình anh đang canh tác 3 sào thuốc lá. Để có nước tưới cho cây trồng, anh phải đào ao ngay giữa ruộng. Nhưng vào mùa khô, ao cũng dần cạn khiến cây thuốc lá héo úa. Những luống thuốc lá trồng muộn đang chết dần vì không đủ nước tưới.
Gia đình anh Rah Lan Lúy (buôn Ngôl) cũng đang canh tác 1,8 ha lúa. Do thiếu nước từ hệ thống kênh mương thủy lợi, cách đây 2 năm, anh buộc phải khoan giếng sâu 80 m ở góc ruộng với chi phí 40 triệu đồng. Với thời tiết nắng nóng như hiện nay, khoảng 15 ngày, anh phải bơm nước tưới cho ruộng lúa một lần. Điện phải kéo nhờ từ nhà dân, chi phí mỗi tháng từ 500 nghìn đồng đến 1 triệu đồng.
Anh Lúy cho biết: “Do thiếu nước, mỗi năm, gia đình tôi chỉ canh tác 2 vụ lúa, không dám chuyển đổi sang cây trồng khác. Sau khi trừ chi phí đầu tư, lợi nhuận còn lại rất ít”.
Buôn Ngôl hiện có khoảng 100 ha đất sản xuất nằm trong vùng tưới của công trình thủy lợi đập dâng Uar. Tuy nhiên, do diện tích này nằm ở cuối nguồn, lượng nước khan hiếm nên bà con buộc phải khoan giếng hoặc đào hồ chứa nước phục vụ sản xuất. Chi phí đầu tư tăng cao, trong khi giá nông sản bấp bênh nên lợi nhuận không đáng kể.
Ông Ksor Mrok - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Ngôl - đề nghị: “Mong mỏi của người dân là được chính quyền quan tâm đầu tư nâng cấp đập dâng Uar để tăng khả năng tưới, giúp bà con yên tâm phát triển sản xuất. Khi có nguồn nước ổn định, người dân có thể mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị diện tích. Đó là hướng đi bền vững để nâng cao thu nhập, giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới tại địa phương”.
Ngoài lý do công trình thủy lợi đập dâng Uar quá tải, tình trạng thiếu nước tưới còn bởi hệ thống kênh mương nội đồng bị hư hỏng. Bà Nguyễn Thị Miền - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Thanh Bình - cho biết: Sau thời gian dài sử dụng và chịu ảnh hưởng của bão lũ, hệ thống kênh mương trên cánh đồng đã xuống cấp nghiêm trọng. Hiện có khoảng 500 m kênh bị thủng đáy, sạt lở. Người dân khắc phục tạm thời bằng cách đắp mương đất thay thế. Tuy nhiên, về lâu dài, người dân mong tỉnh quan tâm, sớm bố trí kinh phí sửa chữa hệ thống kênh mương để giảm thất thoát nước, ổn định sản xuất.
Ông Nguyễn Thanh Vân - Phó Chủ tịch UBND xã Uar - cho hay: Sau hai trận lũ lớn cuối năm 2025, khoảng 1,5 km kênh mương trên địa bàn xã bị sạt lở, hư hỏng. Thời gian qua, tỉnh mới hỗ trợ 200 triệu đồng để sửa chữa khoảng 200 m. Đối với phần còn lại, chính quyền xã vận động người dân đắp tạm mương đất thay thế. Tuy nhiên, nước thất thoát trên đường dẫn khiến khu vực hạ nguồn càng thêm thiếu nước.
“Xã đã có tờ trình kiến nghị đơn vị quản lý đập dâng là Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Gia Lai tiến hành nạo vét lòng hồ, nâng cao thân đập khoảng 1 m để tăng dung tích chứa, đồng thời bố trí kinh phí sửa chữa hệ thống kênh mương, đảm bảo nước tưới cho toàn bộ diện tích sản xuất. Đây là yêu cầu mang tính cấp thiết đối với một địa phương thuần nông như xã Uar” - ông Nguyễn Thanh Vân nhấn mạnh.