Một trận đánh không tiếng súng trước Hiệp định Genève

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Gần 70 năm trước, ngay tại trung tâm huyện Đức Cơ (tỉnh Gia Lai) ngày nay diễn ra một trận đánh, quân ta giành thắng lợi lớn nhưng không hề có bất kỳ tiếng súng nào. Mặc dù còn một vài chi tiết chưa thống nhất trong ghi chép, song sự kiện này từ lâu đã đi vào nhiều sách lịch sử địa phương như một niềm tự hào.

 Ông Ngô Thành trò chuyện cùng tác giả bài viết (ảnh chụp trước tháng 4-2021). Ảnh: Nguyễn Hoa
Ông Ngô Thành trò chuyện cùng tác giả bài viết (ảnh chụp trước tháng 4-2021). Ảnh: Nguyễn Hoa

Cuốn sách được nhắc đến ở đây là Địa chí Gia Lai, xuất bản năm 1999; Lịch sử Đảng bộ tỉnh Gia Lai (1945-2005), in năm 2009; Lịch sử Đảng bộ huyện Chư Prông (1945-2010), Lịch sử Đảng bộ huyện Đức Cơ (1945-2015) lần lượt phát hành trong các năm 2010 và 2015.

Theo đó, vào khoảng nửa đầu tháng 7-1954, trước sự bất lợi về chính trị, quân sự, lực lượng địch ở khắp nơi đều hoang mang, lo sợ. Tại Chư Ty (Đức Cơ), một số cán bộ cách mạng đã chớp thời cơ, lãnh đạo quần chúng bao vây, uy hiếp, gọi hàng toàn bộ đồn lính đóng ở địa phương. Kết quả, tên đồn trưởng người Jrai đã dẫn hơn 40 binh sĩ ra đầu hàng cùng toàn bộ vũ khí, đạn dược, quân trang, quân dụng.

Trong phần lớn các tài liệu lịch sử đã dẫn, những người lãnh đạo trận đánh này không được nêu cụ thể mà chỉ viết chung chung, đó là các cán bộ của Đoàn (hoặc Đội) vũ trang xây dựng 118. Trong khi đó, Lịch sử Đảng bộ huyện Đức Cơ (1945-2015) viết, họ là “4 cán bộ của Đoàn 118 do đồng chí Trịnh Quang Ngọc (Tường) và Ngô Thành chỉ huy”.

Theo ông Ngô Thành-nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy, chi tiết vừa nêu đúng nhưng chưa đủ. Ông Ngô Thành phân tích: Tham gia sự kiện này không chỉ có 2 người lãnh đạo là ông Trịnh Quang Ngọc (đã mất) và ông. Trên thực tế, khi đó, Đoàn vũ trang xây dựng 118 đã phân cho 3 người phụ trách khu vực phía Nam Chư Ty, gồm: Trịnh Quang Ngọc (Tường)-đoàn phó, Nguyễn Thành (Ui)-cán bộ trung đội và Huỳnh Đắc Dụng-y tá (ông Dụng hiện sống tại Đà Nẵng).

Vào thời điểm sự kiện sắp xảy ra, ông Ngô Thành (lúc này là Chính trị viên phó đại đội, phụ trách khu vực phía Đông Chư Ty của Đoàn 118) về báo cáo tình hình công tác với ông Trịnh Quang Ngọc. Liền sau đó, ông Ngọc thông tin cho ông Thành biết tình trạng dao động của binh lính trong đồn Chư Ty và ý định ta muốn tấn công chính trị, binh vận buộc chúng đầu hàng, giải phóng Chư Ty. Tuy nhiên, lúc này, lực lượng ta đang thiếu cán bộ, nhất là những người thạo tiếng Jrai. Vì lẽ đó, ông Ngọc yêu cầu ông Thành ở lại trợ lực. Ông Thành vui vẻ đồng ý và ở lại đây gần 1 tuần để tham gia sự kiện này. Như vậy, có 4 người tham gia lãnh đạo sự kiện này với họ tên, chức danh đầy đủ.

Một góc đồn Chư Ti xưa (nay thuộc sự quản lý của Trung tâm VHTT huyện Đức Cơ). Ảnh: Nguyễn Quang Tuệ
Một góc đồn Chư Ty xưa (nay thuộc sự quản lý của Trung tâm Văn hóa-Thông tin huyện Đức Cơ). Ảnh: Nguyễn Quang Tuệ


Về cách thức ta lấy đồn Chư Ty khi ấy, các sách viết gần giống nhau về nội dung, tuy có khác nhau chút ít về diễn đạt. Theo nhân chứng Ngô Thành, sách lịch sử Đảng bộ các huyện Chư Prông và Đức Cơ diễn đạt rằng: Ta bao vây, đưa tối hậu thư buộc tên Đồn trưởng Bleng (người Jrai) cùng với 42 lính đầu hàng. Điều này có thể dẫn đến một cách hiểu khác. Thực tế, không có bất kỳ lá thư nào được đưa vào đồn giặc trong trường hợp này. Nói một cách ngắn gọn, nhân lúc địch hoang mang, ta bao vây, kêu gọi, thậm chí hăm dọa khiến chúng phải giao nộp vũ khí, đầu hàng. Tất nhiên, sự việc không hoàn toàn dễ dàng như vậy. Do địch đông, lại được trang bị vũ khí đầy đủ nên ta đã khôn khéo cử Phó tổng Nhàn và 2 chủ làng là cơ sở của ta vào đồn phân tích, tuyên truyền, vận động, thuyết phục chúng.

Về thời điểm diễn ra sự kiện, các tài liệu lịch sử địa phương nêu trên chưa thống nhất. Cụ thể, trong khi Địa chí Gia Lai, Lịch sử Đảng bộ tỉnh Gia Lai (1945-2005) và Lịch sử Đảng bộ huyện Chư Prông (1945-2010) xác định đó là ngày 15-7-1954 thì riêng sách Lịch sử Đảng bộ huyện Đức Cơ (1945-2015) lại cho rằng thời điểm ta lấy đồn Chư Ty là 12-7-1954.

Một số sách lịch sử viết về chiến thắng Chư Ti. Ảnh: Nguyễn Quang Tuệ
Một số sách lịch sử viết về chiến thắng Chư Ty. Ảnh: Nguyễn Quang Tuệ


Ngày 12 hay 15-7 là đúng? Trả lời câu hỏi của chúng tôi, ông Ngô Thành xác nhận: Đó thực chất là một ngày ước định. Vì khi ấy, tình hình rất khẩn trương, công việc cách mạng dồn dập, vả lại cũng không ai có ý thức ghi chép sự kiện vừa xảy ra. Sau này, trong một số hội thảo, mọi người chỉ áng chừng rằng nó đã xảy ra trước khi Hiệp định Genève được ký kết (ngày 20-7-1954) độ 1 tuần, tức là khoảng từ ngày 12 đến 15-7 năm đó. Khi làm sử địa phương, phần lớn tác giả chọn ngày 15-7 là ngày chiến thắng đồn Chư Ty như đã biết. “Cần nhắc lại rằng, 15-7 là ngày chính quyền cách mạng tổ chức mít tinh mừng huyện Chư Ty được giải phóng”-ông Ngô Thành giải thích thêm.

Chiến thắng Chư Ty năm 1954 là một sự kiện quan trọng vì đã nhổ được đồn Chư Ty không tốn một viên đạn, đồng nghĩa với việc ta giải phóng được cả một vùng đất rộng lớn ở phía Tây của tỉnh. Gần 70 năm đã trôi qua, trận đánh đặc biệt này đã đi vào sử sách địa phương. Năm 2008, địa điểm từng là đồn Chư Ty thời Pháp thuộc đã được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Hiện tại, Đức Cơ đã khởi động một kế hoạch đầu tư, tôn tạo di tích này.

 

 NGUYỄN QUANG TUỆ

Có thể bạn quan tâm

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng

(GLO)- Một ngôi làng Bahnar không người ở, bị "bỏ quên" giữa núi rừng Tây Nguyên nhưng vẫn hấp dẫn nhiều du khách ghé thăm nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và kiến trúc nhà truyền thống. Đó là làng Kon Sơ Lăl cũ (xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai).

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Vân Anh năm nay 40 tuổi, sống cách Hoàn Kiếm của Hà Nội chỉ hơn chục cây số. Chị từng là giám đốc điều hành của một công ty có hàng trăm nhân viên, quen với áp lực, nhịp sống gấp gáp và những quyết định lớn nhỏ mỗi ngày.

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

(GLO)- Sáng nào cũng vậy, khi mặt trời vừa lên khỏi dãy núi Chư A Thai, ông Nguyễn Kim Tống (thôn Thanh Thượng, xã Chư A Thai) lại tự lái ô tô vượt quãng đường gần 40 km sang xã Pờ Tó để kiểm tra từng khu chuồng trại, từng đàn bò.

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Từng đoàn khách dập dìu men theo con đường nhỏ dẫn vào làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng). Ngôi làng nhỏ gần 500 năm tuổi bên dòng Thu Bồn, nơi các thế hệ truyền nhau gìn giữ làng nghề nổi danh xứ Quảng.

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

(GLO)- Trên vùng đất cát trắng bạc màu, “khỉ ho cò gáy”, nông dân Nguyễn Xuân Ánh (SN 1972, thôn Thuận Phong, xã Hội Sơn) đã bền bỉ dựng nên một trang trại tổng hợp gần 10 ha, bình quân lợi nhuận 500 - 700 triệu đồng/năm.

Bình yên sau những ngày lạc lối

Trở về con đường sáng sau những ngày lạc lối

(GLO)- Thời gian qua, lực lượng Công an tỉnh Gia Lai đã kiên trì bám cơ sở, cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, người có uy tín cảm hóa, thức tỉnh những đối tượng từng nghe theo tổ chức phản động FULRO. Nhờ đó, nhiều người đã từ bỏ những việc làm sai trái, quay về với con đường sáng và vòng tay yêu thương của buôn làng.

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

(GLO)- Càng gần đến Tết Nguyên đán, những căn nhà mới của người dân vùng bão lũ càng hiện rõ hình hài. Khi những mái ấm được dựng lên từ mồ hôi, công sức của bộ đội và sự chung tay của cộng đồng, mùa xuân cũng kịp về sớm hơn với những gia đình lam lũ từng chịu nhiều mất mát do thiên tai.

Bo bo vào mùa đẫy hạt

Bo bo vào mùa đẫy hạt

(GLO)- Cuối năm, trên những nương rẫy vùng cao xã Krong (tỉnh Gia Lai), bo bo (còn có tên gọi khác là cao lương, lúa miến, mộc mạch) bước vào thời điểm chín rộ, hạt căng tròn, báo hiệu mùa thu hoạch đã đến.

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

(GLO)- Ở khu vực phía Tây tỉnh, trên vùng đất Chư A Thai, truyền thuyết về Pơtao Apui - Vua Lửa của người Jrai đến nay vẫn còn vang vọng. Điều này không chỉ lưu giữ một di sản độc đáo của Tây Nguyên, mà đang trở thành không gian văn hóa - du lịch.

Ký ức lúa nương thiêng

Ký ức lúa nương thiêng

(GLO)- Trên những triền núi ở xã Vân Canh (tỉnh Gia Lai), đồng bào người Chăm H’roi và Bahnar vẫn gieo trồng lúa nương. Với họ, đây không chỉ là vụ mùa mà quan trọng hơn là cách gìn giữ ký ức của cha ông, hương vị thiêng quý của núi rừng.

Tìm lại mình từ bóng tối

Tìm lại mình từ bóng tối

Những cơn “phê” chớp nhoáng, những phút ngông cuồng tuổi trẻ, nông nổi đã đẩy nhiều thanh niên ở Quảng Ngãi lao vào vòng xoáy ma túy. Khi tỉnh lại, trước mắt họ chỉ còn là gia đình tan tác, sức khỏe tàn phá và tương lai bị bóng tối nghiện ngập nuốt chửng.

Vào rốn lũ cứu người

Vào rốn lũ cứu người

Giữa lúc thiên nhiên thử thách, họ đã chọn hành động; giữa hiểm nguy, họ chọn dấn thân và giữa bao nỗi lo, họ mang đến hy vọng. Những chàng trai từ Đà Lạt, Phan Thiết đã vượt hàng trăm kilomet giữa mưa lũ, sạt lở để đến với người dân vùng lũ Khánh Hòa, Phú Yên (cũ).

Trở về nẻo thiện

Trở về nẻo thiện

Hiểu được không nơi nào bằng, yên bình như buôn làng, những già làng, người có uy tín ở Gia Lai kiên trì đêm ngày vận động, giải thích cho người dân không nghe theo lời dụ dỗ của “Tin lành Đê Ga”.

null