Nghệ nhân Gưn: Truyền lửa sử thi, giữ hồn cồng chiêng

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Có ngoại hình như một tráng sĩ vừa bước ra từ sử thi, lại vừa mang dáng dấp một già làng, nghệ nhân Gưn (xã Đak Đoa, tỉnh Gia Lai) luôn trở thành nhân vật “đắt giá” mỗi khi cần khắc họa hình tượng con người Tây Nguyên.

Nguồn cảm hứng sáng tạo cho các nghệ sĩ

Lần đầu gặp nghệ nhân Gưn, họa sĩ Đinh Nhật Tân vô cùng ấn tượng trước thần thái đặc biệt từ người đàn ông sinh năm 1960. “Ông như phiên bản của những người đàn ông Tây Nguyên trăm năm trước hiện về. Vóc dáng vạm vỡ, da nâu, mắt sáng, cử chỉ dứt khoát, giọng to nhưng tông trầm đầy uy lực. Ông có bề ngoài như một già làng, tính cách rất hào sảng”-họa sĩ Đinh Nhật Tân nhận xét.

Và cũng chính bởi ngoại hình “rất Tây Nguyên” ấy đã khiến họa sĩ Tân có cảm hứng điêu khắc gỗ bức chân dung “lão Gưn” tặng nghệ nhân.

truyen-lua-su-thi.jpg
Nghệ nhân Gưn tham gia tái hiện các nghi lễ truyền thống. Ảnh: Hoàng Ngọc

Trong các sự kiện văn hóa, nghệ nhân Gưn luôn trở thành tâm điểm của ống kính nhiếp ảnh. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Linh Vinh Quốc nhận xét: “Ông có sự hào sảng đúng chất Tây Nguyên, rất nghệ sĩ, phóng khoáng, lại còn am hiểu sâu về văn hóa, phong tục tập quán của người Bahnar. Khi trò chuyện, chúng ta cảm nhận rõ sự gần gũi, mộc mạc và hiếu khách nơi ông”.

Bản thân ông Gưn cũng có nhiều kỷ niệm vui gắn với ngoại hình đặc biệt của mình. Dịp khánh thành nhà rông ở Công viên Lênin (Hà Nội), ông cùng 3 người đàn ông Bahnar khác được chọn đóng vai tráng sĩ đứng 4 góc, bảo vệ già làng Núp trong nghi lễ cúng Yàng. Hình ảnh những tráng sĩ tay cầm khiên, lao, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ buôn làng như bước ra từ sử thi, khiến người xem vô cùng ấn tượng.

ong-gun-anh-quoc-nguyen.jpg
Ngoại hình "rất Tây Nguyên" của nghệ nhân Gưn. Ảnh: Nguyễn Linh Vinh Quốc

Lần khác, khi tham gia sự kiện văn hóa tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam (Hà Nội), ông bất ngờ khi thấy chính hình ảnh mình múa khiên xuất hiện trên màn hình lớn trước cổng. Thậm chí, bức ảnh ấy còn được in ra và bán tại hội chợ như một món quà lưu niệm.

Hay tại Liên hoan Cồng chiêng và Đua voi toàn quốc ở Đắk Lắk (năm 1993), ông cũng gặp tình huống tương tự. Ảnh ông múa khiên được in hàng loạt để bán cho du khách. Có nghệ sĩ nhiếp ảnh còn theo ông về tận làng Piơm (Đak Đoa) để thực hiện bộ ảnh đời thường.

Trong số những lời khen ngợi về ngoại hình, điều khiến ông thích nhất là khi được so sánh với Anh hùng Núp.

Ông kể: “Tháng 4 vừa rồi, khi tham gia Ngày hội văn hóa các dân tộc Gia Lai tại Quảng trường Đại Đoàn Kết, con cháu của Bok Núp từ xã Tơ Tung đã nhận xét mình giống ông và xin chụp hình chung. Nghe thế, mình vui lắm. Anh hùng Núp là niềm tự hào không chỉ của người Bahnar mà còn của cả Tây Nguyên. Được khen giống ông là vinh dự lớn”.

Giữ mạch nguồn văn hóa

Nếu ngoại hình tạo nên sức hút ban đầu thì tâm hồn nghệ sĩ và tri thức văn hóa mới làm nên giá trị cốt lõi của nghệ nhân Gưn.

2.png
Nghệ nhân Gưn trong một lần tham gia phục dựng lễ đâm trâu của người Bahnar. Ảnh: Hoàng Ngọc

Gần nửa thế kỷ qua, cuộc đời ông gắn bó với những hoạt động văn hóa nghệ thuật, từ sân khấu làng quê cho đến các lễ hội lớn trong và ngoài tỉnh. Ông miệt mài mang văn hóa dân tộc mình vượt khỏi buôn làng để giới thiệu với bạn bè khắp nơi.

Ông Gưn có trí nhớ đặc biệt, có thể ghi nhớ và hát kể những sử thi dài “3 ngày 3 đêm”. Ông kể, những năm sau giải phóng, ở các làng chưa có điện và phương tiện giải trí, người biết hát kể những truyện thần thoại rất được bà con quý mến.

“Người ta thường truyền tai nhau về khả năng hơ mon của mình. Tối đến, không ai bảo ai, bà con tự kéo đến chật kín nhà để nghe. Hồi đó, mình hay đi làm ăn xa, đến làng nào cũng được bà con thương vì còn nhớ nhiều chuyện để hát kể lại cho họ”-ông hồi tưởng.

nghe-nhan-bieu-dien.jpg
Nghệ nhân Gưn biểu diễn tiết mục “Già làng kể khan-Cao nguyên thức giấc” trong chương trình nghệ thuật “Gia Lai: Biển trời giao hòa, tinh hoa ngời sáng” dịp 2-9 vừa qua.
Ảnh: Đ.T

Đặc biệt, với ngoại hình đậm chất Tây Nguyên cùng khả năng múa khiên, ông nhiều lần được mời tham gia tái hiện các nghi lễ truyền thống trong những sự kiện văn hóa.

Mới đây nhất, trong chương trình nghệ thuật “Gia Lai: Biển trời giao hòa, tinh hoa ngời sáng” diễn ra tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku) tối 2-9, ông đóng vai già làng hát kể sử thi trong tiết mục “Già làng kể khan-Cao nguyên thức giấc”, đưa người xem trở về với không gian văn hóa đặc sắc của buôn làng.

Những năm gần đây, nghệ nhân Gưn còn truyền dạy cồng chiêng, múa khiên và các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ Bana tại địa phương. Tất cả những gì ông làm đều xuất phát từ tình cảm vô tư mà không có bất cứ sự đòi hỏi nào.

Ở tuổi 65, nghệ nhân Gưn vẫn giữ nguồn năng lượng dồi dào và tình yêu sâu đậm với văn hóa dân tộc. Và có lẽ, hiếm thấy sự “gặp gỡ” trọn vẹn giữa dáng vóc và tâm hồn nào như ở người nghệ sĩ của núi rừng này.

Có thể bạn quan tâm

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

Nửa đời tìm cha, một đời lưu giữ ký ức

Nửa đời tìm cha, một đời lưu giữ ký ức

(GLO)- Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, cựu chiến binh Trần Duy Đức vẫn lặng lẽ đi tìm những mảnh ghép của quá khứ. Từ hành trình tìm lại hình bóng người cha liệt sĩ, ông dành cả cuộc đời sưu tầm, ghi chép và lưu giữ lịch sử quê hương cùng những câu chuyện về những con người đã làm nên lịch sử.

Miếu thờ liệt sĩ bên suối Hội Phú

Miếu thờ liệt sĩ bên suối Hội Phú

(GLO)- Không biết tên tuổi, quê quán những người lính hy sinh trong trận đánh Tết Mậu Thân 1968 tại Pleiku, người dân bên suối Hội Phú (phường Hội Phú, tỉnh Gia Lai) vẫn âm thầm thắp những nén nhang rồi lập miếu thờ ngay nơi các anh từng nằm xuống. 

Vị Xuyên - Bạn tôi vẫn còn đó

Vị Xuyên - Bạn tôi vẫn còn đó

(GLO)- Vùng biên giới Vị Xuyên, tỉnh Tuyên Quang (Hà Giang cũ) hôm nay đã đổi thay, nhưng những người đồng đội của tôi vẫn còn đó, nằm ngay ngắn trong đội hình “hàng thẳng hàng, lối thẳng lối, quân dung tươi tỉnh” tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên.

Chị Djen giới thiệu những chùm răng rẽl vừa thu hái

Theo mùa răng rẽl

(GLO)- Mưa như trút nước xuống những cánh rừng ở xã Ðăk Sơmei sau nhiều tháng nắng khô khốc. Những cung đường rừng trơn như đổ mỡ, loang lổ vệt bánh xe máy trượt ngang. Thỉnh thoảng, giữa nền đường đỏ quạch sót lại vài chùm răng rẽl xanh mướt rơi vãi, dấu vết của những chuyến trở về từ rừng.

Nghị lực phi thường của người thương binh hạng nặng Lê Thái Hà

Nghị lực phi thường của người thương binh hạng nặng Lê Thái Hà

(GLO)- Khi bị thương nặng tại chiến trường Campuchia, ông Lê Thái Hà (trú phường Bình Định, tỉnh Gia Lai) không nghĩ mình sẽ sống sót. Phục viên với sức khỏe suy giảm đến 91%, ông cũng từng không dám mơ đến những điều xa xôi về tương lai. Vậy mà người cựu chiến binh ấy đã can trường vượt qua tất cả.

4 ngày làm vợ, 54 năm đợi chờ

4 ngày làm vợ, 54 năm đợi chờ

Sau 54 năm kể từ ngày liệt sĩ Nguyễn Văn Đinh ngã xuống trên chiến trường Quảng Trị, bà Nguyễn Thị Ngọ (Nghệ An) mới được đứng trên mảnh đất ông hy sinh. Hành trình ấy khép lại nỗi khắc khoải của một người vợ, nhưng mở ra câu chuyện lay động về tình yêu, sự thủy chung không phai theo năm tháng.

'Bí kíp' nón ngựa nghĩa quân Tây Sơn

'Bí kíp' nón ngựa nghĩa quân Tây Sơn

Nghệ nhân ưu tú Đỗ Văn Lan (80 tuổi, ông Ba Lan) đang giữ nguyên vẹn “bí kíp” tổ truyền làm “nón ngựa Phú Gia” mà ngày xưa nghĩa quân Tây Sơn đội nắng mưa hành quân thần tốc. Những chiếc nón không chỉ như một tác phẩm nghệ thuật mà còn rất bền.

null