Đốc tướng Cần vương Nguyễn Hữu Hảo: Chuyện truyền kỳ trên đất An Khê

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Tôi tìm về thôn Thượng An (xã Song An, thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai) mong “bòn đãi” được chút gì đó về con người đã đi vào sử sách-Đốc tướng Cần vương Nguyễn Hữu Hảo. Tiếc rằng, thời gian đã quá xa, cũng chỉ có được đôi câu chuyện truyền kỳ ngõ hầu bạn đọc.

1. Cho đến nay, nhân vật lịch sử này vẫn được biết đến qua những ghi chép tóm tắt: Hưởng ứng cuộc khởi nghĩa Cần Vương của Mai Xuân Thưởng ở Bình Định, năm 1885, ông Nguyễn Hữu Hảo (có tài liệu ghi là Nguyễn Hảo, người viết theo danh xưng trong gia phả và bia mộ của ông) người làng Thượng An đã lập 3 đội quân, lấy tên là Sơn Hùng, Sơn Dũng và Hùng Dực, sát cánh cũng nghĩa quân Mai Xuân Thưởng chiến đấu nhiều trận ở Bàu Sấu, Đồng Hươu (Bình Định).

Sau khi Mai Xuân Thưởng bị bắt, một số tướng lĩnh lên vùng núi Ông Bình lập căn cứ mới tiếp tục chống Pháp. Quân Pháp kéo lên vây làng Thượng An, bắt được chị gái ông là bà Nguyễn Thị Thàng, vợ Tá Bốn đang tham gia nghĩa quân.

Vì sợ bà Thàng không chịu nổi đòn tra của giặc khai lộ cơ đồ nên ông phải ra mặt. Chúng giải ông về Quy Nhơn để xử bắn nhưng trên đường đi ông đã trốn thoát...

Năm 1908, phong trào chống sưu thuế ở Trung Kỳ nổ ra. Hàng trăm đồng bào Kinh, Bahnar ở An Khê đứng lên hưởng ứng. Nghi ngờ ông cầm đầu, giặc Pháp đến nhà vây bắt ông. Bị ông và người con trai cả là Hai Xước chống trả, chúng bắn chết Hai Xước rồi đốt nhà.

Ông trốn thoát vào rừng nhưng sau đó giặc Pháp truy tìm và bắt được, đóng gông và giải về thành Bình Định. Năm 1909, ông mắc bệnh mất trong nhà lao.

...Chuyện kể rằng, một năm nọ, nắng hạn lâu ngày, lúa gieo lên đều chết khiến người dân trong vùng lâm vào nạn đói. Hai làng Thượng An và An Thượng lúc này chỉ còn nhà ông Nguyễn Hữu Hảo là nơi có thể nhắm tới để vay mượn.

Ông Nguyễn Hữu Hảo vốn gốc tích họ Lê ở thôn Đại Khoan (xã Cát Lâm, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định), vì vướng chuyện “quốc sự”, cả nhà lo sợ dắt díu nhau trốn lên ấp An Khê thượng, đổi ra họ Nguyễn.

“Bà con đừng nhộn nhạo, tôi còn cơm ăn thì bà con cũng có cơm ăn”-ông hứa chắc nịch. Để mọi người yên lòng, ông bày rượu mời họ uống và giục vợ đong lúa cho nhanh.

123.jpg
Minh họa: Huyền Trang

Một lúc lâu sau, thấy có người tiu nghỉu ra về, ông nạt: “Sao không lấy lúa mà lại về tay không?”. Bà vợ ông vội lên phân bua: “Cha nó cứ ngồi đó uống rượu, không xuống mà coi. Nhà mình đông người, lúa chỉ còn có 2 bồ nhỏ, may ra thì chỉ đủ ăn đến mùa, còn đâu mà đong cho bà con?”.

Ông không tin xuống xem, quả nhiên là nhà chỉ còn 2 bồ lúa nhỏ thật. Trở lên, ông bảo mọi người: “Tôi đã hứa, tất không sai lời. Vậy ngày mai, ai chưa mượn được lúa hãy theo tôi lên nhà Đốc Trực ở Cửu Định, bà Yểu ở An Khê”.

Y lời, sáng hôm sau, ông cưỡi ngựa đi trước, con trai cả Hai Xước dẫn 50 người quảy thúng mủng theo sau. Chẳng biết ông nói những gì nhưng cả 2 nhà đều vui vẻ đồng ý cho mượn lúa. Năm đó, phải đến cả trăm nhà được ông cứu giúp.

Qua cơn bĩ cực, mùa sau, lần lượt mọi người mang lúa đến trả. Chẳng có giấy ghi nợ nên chẳng thể nhớ cụ thể số lúa từng người mượn, ông bà cứ mặc mọi người trả bao nhiêu thì trả.

2. Lên khai khẩn vùng đất An Khê cư dân hầu hết đều từ gốc gác Quảng Ngãi, Bình Định. Bộ môn nghệ thuật tuồng rất được mọi người ưa thích. Vào các dịp cúng Khai sơn, cúng Khai xuân... các làng vẫn thường mời các gánh hát về biểu diễn.

Mỗi lần có đoàn về, ông Nguyễn Hữu Hảo lại được mời cầm chầu. Người được tín nhiệm cầm chầu, ngoài chức vị và uy tín trong làng còn phải có am hiểu nhất định về Nho học, điển tích văn chương và âm luật, thông thạo tuồng tích và nghệ thuật biểu diễn để có sự tinh tế trong cảm nhận; từ đó mới có thể khen chê đúng mức, khen thưởng công minh.

Một năm, vào dịp cúng Khai xuân, gánh hát bội lại được mời về đình An Khê biểu diễn. Như thường lệ, ông Nguyễn Hữu Hảo lại được làng cử ra cầm chầu. Người xem rất đông.

Trong khi ai nấy đang dán mắt lên bục diễn dõi theo từng động tác của các kép, thốt nhiên, giữa đám đông có tiếng khóc. Gác dùi trống, ông Hảo đứng lên rẽ đám đông đi tới xem có chuyện gì. Thì ra, một cô gái trẻ bị kẻ gian giật mất chiếc khăn nhiễu điều đang bịt trên đầu.

Biết kẻ gian chưa kịp ra khỏi sân đình, ông cao giọng: “Ai giật khăn cô đây thì trả lại cho người ta, nếu không tôi cho lục soát là có chuyện đấy!”. Đám đông đang nhộn nhạo bỗng lặng phắc. Thoáng chốc, một thanh niên bước ra đưa cho ông chiếc khăn, nói rằng người giật khăn cô gái chỉ để đùa nhưng sợ ông nên không dám ra mặt.

3. Ngày ấy, xung quanh An Khê là rừng già vây bủa. Cọp rất nhiều. Hai làng Thượng An và An Thượng lúc đó gộp lại cũng chỉ được chừng 100 nóc nhà. Dân cư thưa thớt khiến giống cọp càng được bề tác quái. Để chống lại nạn cọp, chính quyền sở tại phải treo thưởng cho những ai săn bắt được chúng.

Một dạo, Song An bỗng xuất hiện con cọp dữ. Cứ tối đến là chuồng gia súc phải đóng gióng thật chắc; nhà nhà đóng chặt cửa, không ai dám một mình đi ra khỏi làng. Ngày đi làm bao giờ cũng phải có dao, rựa phòng thân. Thấy cuộc sống dân làng bị xáo trộn, ông Hảo quyết tâm ra tay trừ họa.

Một hôm, mới chập tối, trong làng đã có tiếng la bò bị cọp vồ. Ông Hảo cùng Hai Xước chạy vội đến. Thấy vết máu còn tươi, cha con ông người cung tên, người cầm mác lần theo. Đến gần bờ suối, 2 người bỗng nghe trong lùm cây phía trước có tiếng động lạ.

Nhẹ nhàng tiến đến gần, trong ánh đuốc lờ mờ, cả 2 giật thót mình khi trước mặt chừng mươi mét, 1 con cọp lớn giương đôi mắt xanh lè đang đập đuôi chuẩn bị vồ tới.

Nhanh như chớp, ông Hảo lùi lại nép sau gốc cây to giương cung. Mũi tên xuyên đúng vào mắt con cọp. Cùng lúc, mũi mác trong tay Hai Xước bay tới cắm phập vào hông khiến con cọp chỉ lết được vài bước rồi gục xuống.

Tin cha con ông Hảo bắn chết được cọp dữ khiến 2 làng như vỡ ra vì vui sướng. Xương để nấu cao, thịt cọp đãi làng, còn bộ da, cha con ông hăm hở mang lên An Khê trình báo để lấy thưởng.

...Khi trò chuyện cùng tôi, hậu duệ gần nhất là ông Nguyễn Hữu Hào (cháu gọi ông Nguyễn Hữu Hảo bằng cố) hay người cao niên nhất thôn Thượng An là cụ Võ Cơ (từng là Bí thư Đảng ủy xã) cũng không biết được gì nhiều.

Tuy nhiên, qua vài mẩu chuyện ít ỏi còn lưu trong gia phả cũng như dân gian, có thể thấy, ông Nguyễn Hữu Hảo là người trọng nghĩa khinh tài, giàu lòng nghĩa hiệp; một tinh thần bất khuất không cam chịu sự đè nén của quân xâm lược và triều đình phong kiến.

Với tính cách ấy, việc ông tham gia nghĩa quân Cần Vương mưu sự cứu nước cũng là tất yếu.

Có thể bạn quan tâm

'Báu vật' của làng

'Báu vật' của làng

Hàng chục cây kơ nia trăm năm tuổi được người dân ở Bình Định ví như 'báu vật' được bảo vệ qua nhiều thế hệ. Địa phương đang lập hồ sơ đề nghị công nhận rừng kơ nia này thành rừng cây di sản VN.

Trường Sa: Vững vàng nơi đầu sóng - Kỳ IV: “Điểm tựa” cho ngư dân vươn khơi bám biển

Trường Sa: Vững vàng nơi đầu sóng - Kỳ IV: “Điểm tựa” cho ngư dân vươn khơi bám biển

Cùng với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền và bảo đảm an ninh trên biển, thời gian qua, công tác dân vận luôn được cán bộ, chiến sĩ trên các đảo thuộc quần đảo Trường Sa quan tâm triển khai hiệu quả, thực sự trở thành “điểm tựa” vững chắc để ngư dân an tâm vươn khơi bám biển.

Hai lần trinh sát Trường Sa

Hai lần trinh sát Trường Sa

Trong chiến dịch giải phóng Trường Sa năm 1975, những người lính đặc công Đoàn 126 nói, họ tin tưởng hoàn toàn việc chuyên chở cho những con tàu của Đoàn 125, vốn nhiều năm dày dạn trên hành trình đường mòn Hồ Chí Minh trên biển.

Xóm Mồ Côi không còn 'mồ côi'

Xóm Mồ Côi không còn 'mồ côi'

Ở rìa TP.Hội An (Quảng Nam) có một xóm nhỏ với cái tên thật lạ: xóm Mồ Côi. Xóm chỉ mấy nóc nhà nhưng có tới 12 liệt sĩ, bao gồm 2 Anh hùng LLVT nhân dân, hy sinh trong 2 cuộc kháng chiến chống ngoại xâm.

Thung lũng Ia Drăng: Ngày ấy, bây giờ

Thung lũng Ia Drăng: Ngày ấy, bây giờ

(GLO)- Nói đến thung lũng Ia Drăng, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến nơi ghi dấu trận thắng Mỹ đầu tiên của quân và dân ta ở Tây Nguyên. Nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, vùng chiến địa năm xưa đang từng ngày “thay da, đổi thịt”.

Vững niềm tin chiến thắng

Vững niềm tin chiến thắng

(GLO)- Với niềm tin chiến thắng, những thầy thuốc kiên trung đã vượt mọi gian khổ, hy sinh cho đến ngày thống nhất đất nước. Trong tháng Tư lịch sử này, nhớ lại những năm tháng cống hiến sức trẻ vì độc lập, tự do của Tổ quốc, ai cũng xúc động xen lẫn tự hào.

50 năm vẹn nguyên ký ức

50 năm vẹn nguyên ký ức

Ở tuổi 83, cơ thể chằng chịt vết thương của những trận đánh sinh tử, nhưng ký ức về trận đánh cuối cùng tiến về Sài Gòn, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước vẫn vẹn nguyên trong trái tim, mãi mãi khắc ghi trong máu thịt Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh....

Kỳ tích cao su vươn mình trên xứ sở Angko - Kampong Thom: Kỳ cuối-Đời sống người lao động ngày càng nâng cao

Cao su vươn mình trên xứ sở Angkor - Kampong Thom: Kỳ cuối - Đời sống người lao động ngày càng nâng cao

(GLO)- Bên cạnh xây dựng tổ chức Đảng vững mạnh, phát triển sản xuất kinh doanh, Đảng ủy, Ban Giám đốc Công ty cổ phần Cao su Chư Sê - Kampong Thom luôn quan tâm cải thiện đời sống cho hơn 3.300 lao động tại Campuchia với thu nhập bình quân 10 triệu đồng/tháng.