"Chợ" vùng biên thời chống Mỹ

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Sau khi vừa ký kết Hiệp định Paris (27-1-1973), đơn vị chúng tôi xuất phát từ Thanh Hóa đến Lộc Ninh, Bình Long (thuộc tỉnh Bình Phước bây giờ) với thời gian ròng rã gần 3 tháng trời qua các tỉnh: Quảng Trị, Savanakhet (Lào), Kon Tum, Gia Lai, Đak Lak… Khi ấy, bộ đội ta hành quân chủ yếu là đi bộ, nhưng từ năm 1973, nhiều cung đường được hành quân bằng ô tô Gat 63, do Liên Xô chế tạo. Trường Sơn Tây khi ấy có cung đường phải đi qua Lào và Campuchia. Chuyến đi ấy tôi có những kỷ niệm thật khó quên, nhất là về “chợ vùng biên” Việt-Lào, một hình thái “chợ” có một không hai trong những năm 60-70 của thế kỷ trước.

Vào một đêm, sau khi dừng chân ở Binh trạm Ba Đồn (Quảng Bình), đơn vị chúng tôi nhận lệnh vượt bến phà Long Đại, tiếp đó vượt sông Ba Lòng và ngược đường 9 trên đất Quảng Trị sang Lào. Chuyện chẳng có gì đáng nói nếu như chúng tôi không gặp các “chợ” trao đổi hàng hóa giữa đồng bào các dân tộc Việt, Lào ở vùng biên giới.

 

Người dân tộc thiểu số bản địa tại chợ vùng biên thời chống Mỹ. Ảnh: intenet
Người dân tộc thiểu số bản địa tại chợ vùng biên thời chống Mỹ. Ảnh: intenet

Chuyện là, khi ấy trên đường đi, chúng tôi chủ yếu ăn đồ hộp, cơm sấy. Cái sự thèm rau, thèm thịt heo, thèm cá… đến vô cùng, chỉ những ai đã trải qua mới thấu hiểu. May mà, không biết tự bao giờ, dọc đường Trường Sơn, cứ ở gần binh trạm của Quân Giải phóng thì lại có những cái “chợ” tự phát rất hay của đồng bào dân tộc Lào, dân tộc Tà Ôi, Xê Đăng, Jrai (trên đất Quảng Trị, Kon Tum, Gia Lai, Đak Lak): Chợ trao đổi bằng vật phẩm. Đó là những cô gái ngực trần chân đất gùi rau, bí đỏ, bí xanh và đôi khi có cả thịt heo…

Họ gọi chúng tôi bằng tiếng Việt lơ lớ: “Bộ đội ơi có đỏi (đổi) không?”. Ban đầu, tôi không hiểu. Tuy nhiên, người ở binh trạm đón tiếp giải thích rằng: Người đồng bào dân tộc gần trục đường Trường Sơn Tây thường mang thực phẩm ra đổi cho bộ đội lấy các vật dụng cá nhân (đèn pin, bật lửa, gương soi, quần áo...). Nói là đổi nhưng “rẻ như cho”. Đúng vậy. Tôi chỉ đổi cho các cô gái một cái thìa nhôm mà nhận lại cả một gùi bí đỏ. Còn bạn tôi thì cho họ một cái gương soi nhỏ hình chữ nhật chỉ nhích hơn hộp diêm mà nhận cả một con gà… Khi ấy, chúng tôi cứ ngỡ làng của đồng bào gần đây nhưng không phải vậy. Các anh bộ đội giao liên của “đường dây 559” (bộ đội đi B thường gọi như vậy) nói rằng làng bản của họ rất xa, thường phải đi vài ba ngày đường mới đến được các binh trạm. Đêm họ quây lại ngủ ngoài rừng…

Ở mỗi đầu binh trạm dọc Trường Sơn đã có những cái “chợ” độc đáo như thế. Nhờ vậy, với bộ đội chủ lực như chúng tôi, nhiều khi “bữa ăn tươi” không phải là thịt, cá mà chính là được một bữa… rau xanh! Ai đã từng hàng tháng trời không được ăn rau xanh, ăn canh (cải, mồng tơi, rau muống…) thì sẽ hiểu. Cứ thế dọc đường Trường Sơn Tây, mỗi chặng đường hành quân trong đêm, mỗi lần đặt ba lô xuống binh trạm dừng chân, sáng ra, chúng tôi lại tìm đến nơi mà binh trạm chỉ dẫn. Nơi ấy có thực phẩm tươi sống của đồng bào các dân tộc vùng biên Việt-Lào đang đón đợi bộ đội trên đường đi đánh Mỹ…

Chiến tranh kết thúc, có dịp trở lại ngã ba Đông Dương (Cửa khẩu Quốc tế Bờ Y Kon Tum) hay đi trên đường vành đai biên giới từ Ia O (huyện Ia Grai) đến Ia Nan, Ia Pnôn (huyện Đức Cơ)…, kỷ niệm về những cái “chợ” Trường Sơn thường hiện về trong tôi. Chợt nhận ra rằng, tình đoàn kết quân dân đơn sơ mà thấm đẫm luôn ở trong trái tim của những cựu chiến binh khi cả Đông Dương chung một chiến hào chống Mỹ.

Mối tình hữu nghị Việt-Lào, đoàn kết Kinh-Thượng vẫn còn nguyên vẹn, bền vững trong lòng các thế hệ hôm qua và hẳn nhiên sẽ phát triển bền vững với thế hệ hôm nay và mai sau.

Quốc Ninh

Có thể bạn quan tâm

Chư Sê

Chư Sê

(GLO)- Chư Sê là tên của dãy núi ngăn cách cao nguyên Pleiku với vùng trũng Cheo Reo (Ayun Pa) theo chiều Bắc Nam. Trên thực tế, người ta biết đến địa danh Chư Sê nhiều còn bởi nó cũng là tên của một đường đèo dài 3 km trên quốc lộ 25, cắt ngang dãy núi này.
Đi tìm tác giả một bài thơ kháng chiến

Đi tìm tác giả một bài thơ kháng chiến

(GLO)- Tại Phòng Văn hóa-Thông tin thị xã An Khê hiện đang lưu giữ một bài thơ viết về người Bí thư chi bộ đầu tiên của An Khê: Liệt sĩ Đỗ Trạc, hy sinh ngày 7-3-1947. Trước đó, ông bị thực dân Pháp bắt, tra tấn 7 ngày 7 đêm. Không khuất phục được ông, chúng đã hèn hạ xử bắn ông tại sân vận động An Khê rồi chặt thành 3 khúc. Cảm động trước khí tiết của ông, một tác giả có tên Huỳnh Trung Tín đã có bài thơ “Đầu sóng hiên ngang“:
Cộng đồng người Tày-Nùng trên quê hương Anh hùng Núp

Cộng đồng người Tày-Nùng trên quê hương Anh hùng Núp

(GLO)- Từ chỗ chỉ có 2 dân tộc tại chỗ là Bahnar và Jrai, kết quả điều tra dân số và nhà ở năm 2009 cho biết, trên địa bàn Gia Lai thời điểm đó có đến 38 dân tộc cùng chung sống. Những dân tộc có mặt ở Gia Lai muộn đều có những lý do riêng để chọn vùng đất này làm quê hương thứ hai, trong đó có cộng đồng người Tày và người Nùng ở xã Tơ Tung, huyện Kbang.
Thác Lệ Kim

Thác Lệ Kim

(GLO)- Lệ Kim là tên một thác nước trên suối Blang-ranh giới giữa xã Ia Tô (xã B14), huyện Ia Grai và xã Ia Dơk (xã B9), huyện Đức Cơ.
Chuyện ít biết về cố vấn Nhật hy sinh tại Mook Đen năm 1946

Chuyện ít biết về cố vấn Nhật hy sinh tại Mook Đen năm 1946

(GLO)- Trong sử liệu về cách mạng Việt Nam có nhắc đến vai trò của các “Chiến sĩ quốc tế-Việt Nam mới“ trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1946-1954). Đó là những người châu Âu, châu Á, châu Phi, từng là sĩ quan, binh lính viễn chinh xâm lược Việt Nam, sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã tình nguyện gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam, tham gia huấn luyện, chiến đấu chống Pháp, được Bác Hồ gọi là người “Việt Nam mới“.
Địa danh Đak Đoa và nguồn cội

Địa danh Đak Đoa và nguồn cội

(GLO)- Trong các địa danh quen thuộc ở Gia Lai, có lẽ không địa danh nào được sử dụng cho nhiều không gian khác nhau, ở những thời điểm lịch sử khác nhau như Đak Đoa. Điều này, làm cho những người ở Gia Lai (hay tỉnh Pleiku thời kỳ trước giải phóng) sẽ hình dung ra những vùng đất riêng khi nhắc đến Đak Đoa.
Nhìn lại trận công đồn Tú Thủy

Nhìn lại trận công đồn Tú Thủy

(GLO)- Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của Gia Lai nói chung, của An Khê nói riêng có một trận đánh được Lịch sử Đảng bộ tỉnh Gia Lai ghi nhận: trận công đồn Tú Thủy (thuộc huyện An Khê) tháng 3-1947. Đây là trận phản công quy mô lớn đầu tiên trên chiến trường Gia Lai kể từ khi quân Pháp tái chiếm Tây Nguyên năm 1946.
Tơ Tung - địa chỉ lịch sử, văn hóa đáng quan tâm

Tơ Tung - địa chỉ lịch sử, văn hóa đáng quan tâm

(GLO)- Những thập niên gần đây, cái tên Tơ Tung đã dần trở nên quen thuộc với đồng bào các dân tộc tỉnh Gia Lai và du khách quan tâm đến Tây Nguyên, bởi nơi ấy có di tích Làng kháng chiến Stơr-quê hương anh hùng Núp-những tên đất, tên người sớm nổi tiếng cùng tiểu thuyết “Đất nước đứng lên“ của nhà văn Nguyên Ngọc; có làng Leng Tơpung với những đội cồng chiêng đủ các thế hệ, giới tính… rất đặc biệt của Tây Nguyên.
Kon Chư Răng - Mâu thuẫn từ cái tên

Kon Chư Răng - Mâu thuẫn từ cái tên

(GLO)- Nơi chúng tôi muốn nói đến là vùng đất ở phía Đông Bắc xã Sơn Lang, huyện Kbang. Gần đây, chốn xa xôi cách trở này rất “hút“ người và trở thành một địa danh “hot“ bởi có nhiều thác-rừng hùng vĩ, một điểm đến tiềm năng của du lịch Gia Lai. Thế nhưng trên thực tế, việc đọc và viết địa danh này như thế nào hẳn đã từng làm không ít người lúng túng.
Sản vật Gia Lai có gì, còn mất?

Sản vật Gia Lai có gì, còn mất?

(GLO)- Sản vật Tây Nguyên nói chung, Gia Lai nói riêng có thể nói là rất nhiều, cả xưa và nay. Nhưng trong phạm vi bài viết này chỉ xin nói về sản vật tự nhiên của Gia Lai. Những sản vật này là gì và nay còn gì?
Công viên Diên Hồng-chuyện xưa kể lại

Công viên Diên Hồng-chuyện xưa kể lại

(GLO)- Đã là dân Phố núi thì hầu như ai cũng đã một lần đặt chân đến Công viên Diên Hồng, bởi đây là nơi giải trí công cộng, lại nằm ngay trung tâm TP. Pleiku. Công viên có diện tích 12,3 ha, trong đó diện tích mặt nước là 2,7 ha với 2 hồ nước. Nơi đây có nhà hàng, khách sạn, có các khu vui chơi, khu thể thao, vườn hoa cây cảnh và chuồng thú, có mặt hồ vui chơi đạp vịt, chèo thuyền, phía trên là chiếc cầu treo bắc ngang tạo điểm nhấn thú vị…
Thăm bảo tàng cổ vật

Thăm bảo tàng cổ vật

(GLO)- Lần lữa đôi lần, mới đây tôi cũng đến thăm Bảo tàng Cổ vật (trực thuộc Bảo tàng tỉnh Gia Lai). Thăm rồi lại muốn giới thiệu thêm cho nhiều người biết. Băn khoăn vì, gần trọn buổi sáng hôm ấy mà chỉ có mình tôi với sự nhiệt tình đến du dương của cô thuyết minh viên Nguyễn An. An giải thích rằng, khách đến tham quan phần lớn là đi theo đoàn, cá nhân thì cũng… lai rai. Với tôi, bảo tàng này là độc nhất vô nhị: bảo tàng trong một ngôi chùa và chùa trong bảo tàng, nằm ngay giữa trung tâm TP. Pleiku.
Tìm hiểu địa danh Lệ Chí, Lệ Cần

Tìm hiểu địa danh Lệ Chí, Lệ Cần

(GLO)- Lệ Chí, Lệ Cần là những địa danh được người dân Pleiku biết đến nhiều, gắn với một đặc sản mang tên khoai lang Lệ Cần. Đây là những địa danh được hình thành khá sớm ở Gia Lai.