Ấn vàng, ngọc tỷ - Biểu trưng quyền lực

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Trong suốt gần nửa thế kỷ, rất ít người biết đến sự tồn tại của bộ ấn vàng, ngọc tỷ
Trong 143 năm tồn tại, nhà Nguyễn luôn coi ấn tín biểu thị cho quyền lực tối cao, là báu vật của quốc gia.
Ấn vàng truyền quốc
Ấn làm từ vàng, bạc gọi là kim bảo. Ấn làm bằng ngọc gọi là ngọc tỷ. Một trong những bảo vật hoàng cung mang giá trị vô cùng đặc biệt là ấn vàng "Đại Việt quốc Nguyễn Chúa vĩnh trần chi bảo" được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2016, hiện trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Ấn đúc bằng vàng, mặt hình vuông, núm hình kỳ lân. Lưng ấn khắc 2 dòng chữ Hán "Kê bát thập kim, lục hốt tứ lạng tứ tiền tam phân, Vĩnh Thịnh ngũ niên thập nhị nguyệt sơ lục nhật tạo". Mặt ấn đúc nổi 9 chữ triện "Đại Việt quốc Nguyễn Chúa vĩnh trần chi bảo" (ấ́n trấn thủ vĩnh viễn của Chúa Nguyễn nước Đại Việt).
 
Ấn vàng “Đại Việt quốc Nguyễn Chúa vĩnh trần chi bảo”
Theo TS Phạm Quốc Quân, thành viên Hội đồng Di sản Việt Nam, ấn này do Chúa Nguyễn Phúc Chu (1675-1725), vị chúa thứ 6 trong 9 đời Chúa Nguyễn, cho đúc. Các chuyên gia lịch sử cho rằng sở dĩ ấn không có hình rồng mà thay thế bằng hình kỳ lân vì nhà Lê vẫn là chủ thiên hạ (từ 1427-1789) dù thực quyền nằm trong tay Chúa Trịnh. Đây là thời kỳ đất nước chia 2, lấy sông Gianh làm ranh giới. Bắc sông Gianh là Đàng Ngoài, theo chế độ Lưỡng đầu chế, với cung Vua, phủ Chúa. Nam sông Gianh thuộc Chúa Nguyễn cai quản, biến đất phương Nam thành lãnh địa, nằm ngoài tầm kiểm soát của chính quyền trung ương, luôn là một đối trọng với Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài.
Khi Đoan quận công Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa, vua Lê đã ban cho ông chức vụ chính danh là Tổng trấn Tướng quân, trao trấn tiết, ấn tín riêng. Chiếc ấn Tổng trấn Tướng quân được dùng để đóng lên các văn bản cao nhất thời bấy giờ của xứ Đàng Trong. Trải qua 5 đời Chúa Nguyễn, từ Nguyễn Hoàng đến Nguyễn Phúc Trăn, lập vương phủ vẫn dùng ấn tín vua Lê ban.
Đến thời Chúa Nguyễn Phúc Chu, ông đã sai người đúc chiếc ấn "Đại Việt quốc Nguyễn Chúa vĩnh trấn chi bảo". Các đời Chúa Nguyễn sau này đều lấy đó làm quốc bảo.
Năm 1775, cuộc phân tranh cuối cùng giữa 2 nhà Trịnh - Nguyễn nổ ra, chấm dứt hơn 200 năm chia cắt nước Đại Việt thành 2 xứ Đàng Trong, Đàng Ngoài. Bị quân Trịnh và quân Tây Sơn giáp công hai phía, Định vương Nguyễn Phúc Thuần phải mang gia quyến chạy vào Nam. Ông mang theo chiếc ấn vàng, sau này để lại cho Nguyễn vương Nguyễn Phúc Ánh (tức Nguyễn Ánh). Năm 1777, Nguyễn Ánh thoát nạn truy diệt của nhà Tây Sơn, phải trốn chạy khắp nơi để bắt đầu cuộc chiến kéo dài 25 năm gầy dựng lại cơ nghiệp của dòng tộc. Trong 25 năm ấy, chiếc ấn vàng theo Nguyễn Ánh lưu lạc khắp nơi, qua nhiều binh biến, từng vượt biển tới tận Thái Lan, nhiều lần mất đi rồi lại tìm thấy. Năm 1802, khi Nguyễn Ánh lên ngôi lấy niên hiệu Gia Long, kim bảo này trở thành báu vật truyền ngôi chính thức. Đây cũng là bảo ấn truyền quốc qua các đời Vua Nguyễn sau này.
Bảo quản đặc biệt
Ấn ngọc "Đại Nam thụ thiên vĩnh mệnh truyền quốc tỷ" được công nhận là bảo vật quốc gia đợt 6 (2017). Đây là ngọc tỷ quan trọng bậc nhất trong bộ sưu tập bảo vật của triều Nguyễn, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Theo sử cũ ghi chép lại, vào năm Thiệu Trị 6 (1846), có người dân làng dâng lên vua Thiệu Trị một viên ngọc cực lớn - vốn là sản phẩm của núi ngọc ở Hòa Điền, Quảng Nam. Nhà vua mừng rỡ liền sai quân hữu tư giũa mài thành ngọc tỷ, một năm sau thì xong. Đó chính là "Đại Nam thụ thiên vĩnh mệnh truyền quốc tỷ".
 
Ngọc tỷ “Đại Nam thụ thiên vĩnh mệnh truyền quốc tỷ” Ảnh: PHƯƠNG HOÀNG
Đây là ngọc tỷ thứ ba của Vua Thiệu Trị (trước đó là Thần hàn chi tỷ và Đại Nam hoàng đế chi tỷ), cũng là ngọc tỷ quý và lớn nhất trong bộ sưu tập bảo vật triều Nguyễn. Bản thân nhà vua làm lễ đại tự cho khắc chữ trên mặt ngọc tỷ này không chỉ dùng trong đại lễ tế giao hằng năm ở Đàn Nam Giao (kinh đô Huế) mà còn dùng đóng trên những bản sắc mệnh ban cho các chư hầu, những việc ban bố cho thiên hạ. Việc "Đại Nam thụ thiên vĩnh mệnh truyền quốc tỷ" được dùng đóng trên văn kiện ngoại giao quốc tế, ban sắc thư cho nước ngoài được đánh giá là đầy ý nghĩa và tầm quan trọng của nó đã vượt ra ngoài tính chất nội trị, vươn tới tầm quốc tế, đồng thời biểu thị tư tưởng quốc gia độc lập và ý thức tự hào dân tộc.
Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ngọc tỷ đã được Bộ trưởng Bộ Lao động thay mặt Chính phủ Cách mạng Lâm thời tiếp nhận từ Đổng lý Ngự tiền Văn phòng Phạm Khắc Hòe. Sau lễ thoái vị của vua Bảo Đại, bảo vật này đã được chuyển ra Hà Nội.
Tháng 12-1946, khi toàn quốc kháng chiến chống thực dân Pháp, các bảo vật được đem đi bảo quản, cất giữ ở Liên khu 5. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, chúng mới được đưa về Bộ Tài chính quản lý và đến năm 1959 bàn giao cho Bảo tàng Lịch sử Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử quốc gia) lưu giữ.
Ít người biết, để bảo đảm an toàn cho bộ sưu tập bảo vật, năm 1962, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đã gửi bộ sưu tập này sang Ngân hàng Nhà nước lưu giữ theo chế độ đặc biệt. Tới năm 2007, sau khi Bảo tàng Lịch sử Việt Nam xây dựng kho bảo quản đặc biệt, lắp đặt trang thiết bị bảo đảm an ninh thì bộ sưu tập này được bàn giao để đơn vị này lưu giữ, bảo quản và phát huy.
Kế thừa, thống nhất giang sơn

Theo TS Phạm Quốc Quân, việc Chúa Nguyễn và các vua triều Nguyễn dùng ấn mang niên hiệu thời Lê làm ấn truyền quốc chứng tỏ tính kế thừa về sự thống nhất giang sơn. Các chuyên gia cũng cho rằng chiếc ấn là vật nối 2 giai đoạn lịch sử huy hoàng thời Chúa Nguyễn với sự khởi đầu vương triều mới, như một sự khẳng định về việc vương quyền sẽ được tiếp nối dài lâu.

Kỳ tới: Đại hồng chung chùa Thiên Mụ
Yến Anh (Người Lao Động)

Có thể bạn quan tâm

“Thần y trị điểu”

“Thần y trị điểu” ở An Khê

(GLO)- Hàng chục năm qua, căn nhà của anh Hoàng Huy (SN 1992, ở tổ 1, phường An Khê, tỉnh Gia Lai) luôn ríu rít tiếng chim. Ở đó, anh Huy âm thầm cứu chữa cho hàng trăm chú chào mào mắc bệnh từ khắp nơi gửi về.

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

(GLO)- Về thăm những khu tái định cư vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Gia Lai, chúng tôi cảm nhận được mùa xuân ấm áp đang về cùng với sắc hoa tươi thắm, khung cảnh sản xuất, sinh hoạt nhộn nhịp đang định hình trên vùng đất mới.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng

(GLO)- Một ngôi làng Bahnar không người ở, bị "bỏ quên" giữa núi rừng Tây Nguyên nhưng vẫn hấp dẫn nhiều du khách ghé thăm nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và kiến trúc nhà truyền thống. Đó là làng Kon Sơ Lăl cũ (xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai).

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

(GLO)- Sáng nào cũng vậy, khi mặt trời vừa lên khỏi dãy núi Chư A Thai, ông Nguyễn Kim Tống (thôn Thanh Thượng, xã Chư A Thai) lại tự lái ô tô vượt quãng đường gần 40 km sang xã Pờ Tó để kiểm tra từng khu chuồng trại, từng đàn bò.

Rẫy chung ở Đak Đoa

Rẫy chung ở Đak Đoa

(GLO)- Giữa những đồi cà phê vào độ chín rộ ở xã Đak Đoa, có những khu rẫy không thuộc về riêng một hộ nào. Đó là rẫy chung - mảnh đất “không chia phần” của cộng đồng, nơi bà con cùng góp công vun trồng, chăm sóc qua từng mùa, lặng lẽ tích lũy thành nguồn lực chung để lo việc thôn, việc làng.

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Từng đoàn khách dập dìu men theo con đường nhỏ dẫn vào làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng). Ngôi làng nhỏ gần 500 năm tuổi bên dòng Thu Bồn, nơi các thế hệ truyền nhau gìn giữ làng nghề nổi danh xứ Quảng.

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

(GLO)- Trên vùng đất cát trắng bạc màu, “khỉ ho cò gáy”, nông dân Nguyễn Xuân Ánh (SN 1972, thôn Thuận Phong, xã Hội Sơn) đã bền bỉ dựng nên một trang trại tổng hợp gần 10 ha, bình quân lợi nhuận 500 - 700 triệu đồng/năm.

Bình yên sau những ngày lạc lối

Trở về con đường sáng sau những ngày lạc lối

(GLO)- Thời gian qua, lực lượng Công an tỉnh Gia Lai đã kiên trì bám cơ sở, cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, người có uy tín cảm hóa, thức tỉnh những đối tượng từng nghe theo tổ chức phản động FULRO. Nhờ đó, nhiều người đã từ bỏ những việc làm sai trái, quay về với con đường sáng và vòng tay yêu thương của buôn làng.

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

(GLO)- Càng gần đến Tết Nguyên đán, những căn nhà mới của người dân vùng bão lũ càng hiện rõ hình hài. Khi những mái ấm được dựng lên từ mồ hôi, công sức của bộ đội và sự chung tay của cộng đồng, mùa xuân cũng kịp về sớm hơn với những gia đình lam lũ từng chịu nhiều mất mát do thiên tai.

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

(GLO)- Ở khu vực phía Tây tỉnh, trên vùng đất Chư A Thai, truyền thuyết về Pơtao Apui - Vua Lửa của người Jrai đến nay vẫn còn vang vọng. Điều này không chỉ lưu giữ một di sản độc đáo của Tây Nguyên, mà đang trở thành không gian văn hóa - du lịch.

Mưu sinh bên miệng 'tử thần'

Mưu sinh bên miệng 'tử thần'

Khi màn đêm còn phủ đặc sương mặn, cũng là lúc những chiếc thuyền thúng nhỏ bé bắt đầu nghiêng mình lao vào biển động. Ở các làng chài bãi ngang Quảng Ngãi, mùa mưa bão không phải thời điểm trú ẩn, mà trái lại là “mùa vàng” hiếm hoi.

Ký ức lúa nương thiêng

Ký ức lúa nương thiêng

(GLO)- Trên những triền núi ở xã Vân Canh (tỉnh Gia Lai), đồng bào người Chăm H’roi và Bahnar vẫn gieo trồng lúa nương. Với họ, đây không chỉ là vụ mùa mà quan trọng hơn là cách gìn giữ ký ức của cha ông, hương vị thiêng quý của núi rừng.

null