Theo dấu chân huyền thoại: Ký ức của một cựu tù Côn Đảo

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Nhân dịp giải Tiền Phong Marathon năm 2022 tổ chức tại huyện Côn Đảo (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu), chúng tôi tìm gặp những người trước đây từng là cựu tù trên hòn đảo từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian”. Trải qua không biết bao nhiêu đau thương, mất mát, họ vẫn kiên cường sống, thậm chí, sống thanh thản, hạnh phúc trên chính mảnh đất huyền thoại này.
Thông qua giới thiệu của Phòng Văn hoá Thông tin huyện Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu), chúng tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Xuân Viên – một trong những cựu tù Côn Đảo sinh sống ở trên đảo.

Ông Nguyễn Xuân Viên, cựu tù Côn Đảo. Ảnh: Trọng Tài
Ông Nguyễn Xuân Viên, cựu tù Côn Đảo. Ảnh: Trọng Tài
Nhà ông Viên khá nhỏ nhưng ấm cúng, được một tờ báo ở Hà Nội xây tặng đã nhiều năm, nằm ngay cạnh con đường lớn, được rải nhựa phẳng lì. Ông Viên sinh năm 1944, người gầy gò, quắc thước. Thấy chúng tôi đến, ông rời chiếc võng, ngồi dậy nói chuyện. Vợ ông, bà Nguyễn Thị Tư, nói ông sức khoẻ yếu, nhưng ký ức về những năm tháng ở trong nhà tù Côn Đảo ông không bao giờ quên được...
Ngủ thấy chiêm bao còn bật dậy
Thưa ông, ông có thể kể lại về quá trình ông hoạt động cách mạng và thời điểm ông bị địch bắt, tù đày ở Côn Đảo?
Tôi quê ở Quảng Nam - Đà Nẵng, đi du kích năm 1965, đi lại, hoạt động nhiều nơi lắm. Tôi hoạt động được 3 – 4 năm thì bị Mỹ bắt. Tôi bị lưu đày ở Quảng Nam - Đà Nẵng vài năm rồi đưa vô nhà lao Tân Hiệp (Biên Hoà, Đồng Nai), được 1 năm thì đưa vào khám lớn Chí Hoà (Sài Gòn), rồi được 1 năm lại trả về nhà lao Tân Hiệp. Ý của nó là giao lại cho VNCH để bắt đi lính nhưng tôi không chịu.
Trong nhà lao cũng nhiều dạng lắm, cũng có kẻ chịu đi lính, có kẻ đầu hàng theo VNCH. Tôi không chịu đi nên đày ra Côn Đảo. Khoảng năm 1969 -1970 gì đó. Bây giờ đi ra Côn Đảo thì đi tàu to, ngồi trên boong, nhưng hồi đó chúng tôi bị còng tay, còng chân, bịt mồm, bịt miệng, ói mửa, ăn ỉa, ngủ chung dưới hầm tàu.
Ra đến nơi thì nó tống vào "chuồng cọp". Nó ra những điều kiện, nếu theo nó thì phải hô đả đảo lãnh tụ bên mình, đả đảo chế độ mình, hoan hô chế độ nó. Cũng có kẻ làm, vì sức khoẻ bản thân, vì hoàn cảnh gia đình cha già, mẹ yếu vợ dại con thơ. Tôi ở chung với anh em, không theo nó.

Ông Nguyễn Xuân Viên cùng vợ, bà Nguyễn Thị Tư xem lại ảnh tư liệu chụp lại lần các cựu tù Côn Đảo gặp nhau. Ảnh: Trọng Tài
Ông Nguyễn Xuân Viên cùng vợ, bà Nguyễn Thị Tư xem lại ảnh tư liệu chụp lại lần các cựu tù Côn Đảo gặp nhau. Ảnh: Trọng Tài
Những người không theo bị nó hành hạ, nhịn đói nhịn khát. Nó đánh đập suốt, hoặc tạo cớ đánh đập. Mình ở trong "chuồng cọp", nghe mở cửa, tưởng nó cho ra tắm nắng. Nó hỏi bữa nay ngày mấy, có nhớ không? Nếu nhớ nó cũng đánh, mà không nhớ nó cũng đánh. Chúng tôi ở trong "chuồng cọp" miết, có biết mặt trăng, mặt trời, ngày tháng gì đâu.
Tù nhân ở Côn Đảo hy sinh nhiều, giờ nhiều người về lại đất liền rồi, nhưng nhiều người vẫn nằm lại ở nghĩa trang. Mỗi năm, dịp 20/6 âm lịch, trên đảo đều có giỗ. Cả trăm mâm cơm, nhiều cựu tù Côn Đảo cũng ra đây. Hai năm nay, dịch COVID-19 nên không tổ chức được…
Tôi ở cả "chuồng cọp Mỹ", "chuồng cọp Pháp", ở đến tận ngày cuối cùng. Tôi ở phòng cuối cùng. Nếu các chú đến thăm nhà tù thì sẽ thấy. Ngày giải phóng, ở vòng ngoài người ta hoan hô nhiều lắm, hoan hô Chính phủ cách mạng lâm thời, hoan hô ngày miền Nam giải phóng. Mình ở trong cùng, nghe mang máng thế, chứ cũng không biết hoan hô gì. Các chú thăm quan chuồng cọp chưa? Chú ở Hà Nội đã đến nhà tù Hoả Lò rồi à. "Chuồng cọp" ở đây chắc cũng không thua kém gì ở Hoả Lò đâu. Tôi nghe qua truyền hình, báo chí thấy vậy chứ cũng chưa có dịp ra đó.
Trải qua những đau thương như vậy, sao ông lại quay lại Côn Đảo để lập nghiệp và sinh sống đến tận bây giờ?
Tôi gắn liền với Côn Đảo hàng chục năm. Khi về Quảng Nam - Đà Nẵng, đồng chí, đồng đội ở ngoài này gọi điện, bảo tôi quay trở ra, sống với anh em. Ngày trước thì đông lắm, 50 – 70 người. Nhưng giờ không còn bao nhiêu. Bên Cỏ Ống có hai người thì mất một người rồi. Bên này còn ba người thì mất một người rồi, chỉ còn hai. Trên đảo giờ chỉ còn ba người thôi. Tôi ra đây được phân công làm công tác bảo tàng, bảo vệ chính những di tích đau thương nhà tù Côn Đảo.

Ông Nguyễn Xuân Viên kể lại những ký ức kinh hoàng thời ở nhà tù Côn Đảo. Ảnh: Trọng Tài
Ông Nguyễn Xuân Viên kể lại những ký ức kinh hoàng thời ở nhà tù Côn Đảo. Ảnh: Trọng Tài
Làm công tác bảo tàng, đối diện với chính những hiện vật từng gây đau thương cho mình và các đồng chí. Rồi ở trên đảo, đối diện với những người từng ở bên kia chiến tuyến, ông có suy nghĩ gì?
Sau giải phóng thì chúng tôi cũng học tập về việc hoà hợp, hoà giải dân tộc. Quá khứ khép lại. Biết chú là thằng ác ôn, thằng quân quỷ, là căm thù, nhưng mình học tập rồi, vẫn cùng là đầu đen máu đỏ, vẫn là da vàng, cùng nhau xoá bỏ tất cả. Cho nên mới gắn liền sống tới bây giờ. Mấy ông giám thị bây giờ còn nằm ở đây. Ổng chết rồi, nhưng con cái ổng còn ở đây. Mình đâu có...
Với ông, những ký ức dù đau thương tột cùng nhưng sẽ không bao giờ quên?
Làm sao quên được. Ghê lắm. Nằm ngủ thấy chiêm bao bật dậy chứ đừng nói là quên. Sau giải phóng, nhiều cai ngục vẫn còn ở đây. Hiện họ đã mất rồi nhưng con cái họ vẫn ở đây. Nhiều khi đối diện với họ hàng ngày, nhưng cũng không có gì là ác cảm. Quá khứ khép lại, hướng tới tương lai, hoà hợp dân tộc rồi thì không còn gì hết.
"Thương ổng nên tôi làm hết"
Bà Nguyễn Thị Tư: Cứ đến dịp 30/4, lúc 8h sáng, bác trai thường kể lại, thời điểm này, anh mới ra ngoài tới song cửa. Rồi ông sửa soạn đi ra ngoài. Tôi hỏi đi đâu, ông bảo là đi thắp cho bạn anh nén hương. Mấy đồng đội ở cùng khu đang nằm lại ở nghĩa trang. Hồi đó, dịp sinh nhật Bác Hồ, mấy anh treo phông màn, khẩu hiệu kỷ niệm thì bọn chúng bắt gỡ xuống nhưng các anh không chịu. Nó ném lựu đạn cay vào, các anh ném ra. Sau đó chúng dùng loại vũ khí khác, bốn người bị nóng quá nên hy sinh. Tù nhân ở Côn Đảo hy sinh nhiều, giờ nhiều người về lại đất liền rồi, nhưng nhiều người vẫn nằm lại ở nghĩa trang. Mỗi năm, dịp 20/6 âm lịch, trên đảo đều có giỗ. Cả trăm mâm cơm, nhiều cựu tù Côn Đảo cũng ra đây. Hai năm nay, dịch COVID-19 nên không tổ chức được…

Ông Nguyễn Xuân Viên cho biết ,dù trải qua nhiều đau thương, nhưng trên tinh thần hoà hợp, hoà giải dân tộc, ông không hận thù những người bên kia chiến tuyến, những người từng gây đau thương cho ông và đồng đội. Ảnh: Trọng Tài
Ông Nguyễn Xuân Viên cho biết ,dù trải qua nhiều đau thương, nhưng trên tinh thần hoà hợp, hoà giải dân tộc, ông không hận thù những người bên kia chiến tuyến, những người từng gây đau thương cho ông và đồng đội. Ảnh: Trọng Tài
Tại sao ông sức khoẻ yếu như thế mà bà vẫn lập gia đình cùng, lại cùng ra Côn Đảo xa xôi này lập nghiệp?
Bác trai về quê năm 1975, sau đó gặp tôi rồi cưới. Khoảng năm 1981 thì ra lại Côn Đảo. Tôi nghĩ, cũng là cái duyên chú ơi. Đến giờ tôi vẫn nói với bác trai là duyên nợ, chứ không nghĩ là có thể thành vợ chồng rồi ra đây đâu. Lúc đám cưới tôi nói, sức khoẻ anh có 50% thôi, công việc làm nặng nhọc em phải gánh vác nhiều hơn. Lúc ra đảo vất vả lắm. Sức khoẻ bác trai lại yếu. Ăn bo bo các thứ, khổ ghê lắm nhưng tôi vẫn chấp nhận. Bác trai đi làm việc ở cơ quan nhưng chiều về phải vô rẫy trồng cà, trồng cải để bán thêm kiếm tiền. Tôi chưa bao giờ để bác trai phải gánh một gánh phân, bác chấp nhận làm hết. Thương ổng nên tôi làm hết.
Chúng tôi có mấy đứa con, giờ cũng trưởng thành, có vợ có chồng hết rồi. Hai đứa lớn, đứa làm bác sĩ, đứa làm bên đài truyền thanh, truyền hình. Con gái làm ở bưu điện. 4 cháu nội, 2 cháu ngoại. Chúng nó cũng ở đây với ông bà luôn. Rất là hạnh phúc.

Nhóm phóng viên báo Tiền Phong chụp ảnh cùng ông Nguyễn Xuân Viên. Ảnh: PV
Nhóm phóng viên báo Tiền Phong chụp ảnh cùng ông Nguyễn Xuân Viên. Ảnh: PV
Diễm phúc lớn nhất là địa phương rất quan tâm, các cấp, ban, ngành, đoàn thể quan tâm đến bác trai. Ngày lễ, Tết đều đến thăm, động viên. Bà Trương Mỹ Hoa – Nguyên Phó Chủ tịch nước, cũng từng là cựu tù Côn Đảo vẫn thường ra đây thăm. Bà vừa ra đây 2 – 3 tuần trước, bà nắm tay bác trai bảo: "Anh ráng sống thêm nha, em còn ra thăm nữa”. Giờ bác trai cũng yếu lắm rồi, mắt mờ, chân tay yếu, đi lại khó. Ổng cũng ăn ít, phải ép mới ăn thêm…
Côn Đảo ngày xưa là “địa ngục trần gian”. Trải qua cả đời người gắn bó, ông thấy Côn Đảo ngày nay thế nào?
Ông Nguyễn Xuân Viên: Côn Đảo giờ khác nhiều chú ơi. Trước đây là "địa ngục trần gian". Nay nhà nước phong tặng là mảnh đất anh hùng. Như nhà tôi chú đi vô tới nhà, đi đường nhựa. Ngày xưa tôi từ trại này bị kéo đi trại khác toàn đường đất, mà đi lúc giữa trưa nắng. Mình ở trong tù có ra ngoài đâu, chân lủng hết. Bước vô trong nhà tù là nó đánh. Đi vào trại 3 ngày sau chân mình lột hết da. Nóng quá bị lột hết da. Mà phải chịu, không chịu nó đánh cho. Mà nó không đánh chết đâu, nó đánh cho kinh sợ thôi.
Theo Trường Phong - Cảnh Huệ - Trần Nguyên Anh - Nguyễn Trọng Tài (TPO)

Có thể bạn quan tâm

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Giữa vùng lõi của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nơi núi đá vôi dựng đứng như những bức tường thành và rừng già nối tiếp đến tận biên Việt - Lào, có một lễ hội mà mỗi nhịp trống vang lên dường như làm nghiêng ngả cả đại ngàn: Lễ hội Đập trống của người Ma Coong.

'Rừng thiêng' giữa đại ngàn

'Rừng thiêng' giữa đại ngàn

Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, nơi mây trắng quấn quýt những đỉnh núi của vùng cao Đà Nẵng, có một cánh rừng không chỉ xanh bởi lá, mà còn xanh bởi ký ức. Người dân gọi đó là 'rừng bác Năm Công'.

Cán bộ trại giam động viên, chia sẻ với phạm nhân.

Tình người sau cánh cổng trại giam

(GLO)- Từ những câu chuyện rất thật của người trong cuộc, có thể thấy tính nhân văn trong công tác giáo dục, cải tạo phạm nhân tại Trại tạm giam số 1, Công an tỉnh Gia Lai. Đó là nơi cán bộ, chiến sĩ đang kiên trì cảm hóa những người lầm lỗi bằng trách nhiệm và lòng nhân ái.

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

(GLO)- “Chuyện giặc Pháp xâm lăng ngang ngược, xin ra lịnh cho người có đạo giúp nước lập công, ai phản nghịch sẽ giết cả họ. Kẻ có đạo dù có thịt nát xương tan cũng cố báo đền ơn nước, quyết chẳng hai lòng”.

“Thần y trị điểu”

“Thần y trị điểu” ở An Khê

(GLO)- Hàng chục năm qua, căn nhà của anh Hoàng Huy (SN 1992, ở tổ 1, phường An Khê, tỉnh Gia Lai) luôn ríu rít tiếng chim. Ở đó, anh Huy âm thầm cứu chữa cho hàng trăm chú chào mào mắc bệnh từ khắp nơi gửi về.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng

(GLO)- Một ngôi làng Bahnar không người ở, bị "bỏ quên" giữa núi rừng Tây Nguyên nhưng vẫn hấp dẫn nhiều du khách ghé thăm nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và kiến trúc nhà truyền thống. Đó là làng Kon Sơ Lăl cũ (xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai).

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Vân Anh năm nay 40 tuổi, sống cách Hoàn Kiếm của Hà Nội chỉ hơn chục cây số. Chị từng là giám đốc điều hành của một công ty có hàng trăm nhân viên, quen với áp lực, nhịp sống gấp gáp và những quyết định lớn nhỏ mỗi ngày.

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

(GLO)- Sáng nào cũng vậy, khi mặt trời vừa lên khỏi dãy núi Chư A Thai, ông Nguyễn Kim Tống (thôn Thanh Thượng, xã Chư A Thai) lại tự lái ô tô vượt quãng đường gần 40 km sang xã Pờ Tó để kiểm tra từng khu chuồng trại, từng đàn bò.

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

(GLO)- Trên vùng đất cát trắng bạc màu, “khỉ ho cò gáy”, nông dân Nguyễn Xuân Ánh (SN 1972, thôn Thuận Phong, xã Hội Sơn) đã bền bỉ dựng nên một trang trại tổng hợp gần 10 ha, bình quân lợi nhuận 500 - 700 triệu đồng/năm.

Bình yên sau những ngày lạc lối

Trở về con đường sáng sau những ngày lạc lối

(GLO)- Thời gian qua, lực lượng Công an tỉnh Gia Lai đã kiên trì bám cơ sở, cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, người có uy tín cảm hóa, thức tỉnh những đối tượng từng nghe theo tổ chức phản động FULRO. Nhờ đó, nhiều người đã từ bỏ những việc làm sai trái, quay về với con đường sáng và vòng tay yêu thương của buôn làng.

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

(GLO)- Càng gần đến Tết Nguyên đán, những căn nhà mới của người dân vùng bão lũ càng hiện rõ hình hài. Khi những mái ấm được dựng lên từ mồ hôi, công sức của bộ đội và sự chung tay của cộng đồng, mùa xuân cũng kịp về sớm hơn với những gia đình lam lũ từng chịu nhiều mất mát do thiên tai.

Bo bo vào mùa đẫy hạt

Bo bo vào mùa đẫy hạt

(GLO)- Cuối năm, trên những nương rẫy vùng cao xã Krong (tỉnh Gia Lai), bo bo (còn có tên gọi khác là cao lương, lúa miến, mộc mạch) bước vào thời điểm chín rộ, hạt căng tròn, báo hiệu mùa thu hoạch đã đến.

null