Giao thông thông minh là tất yếu
Ngày 21/11, tại cuộc họp kiểm điểm tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2025, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Việt Hùng yêu cầu các đơn vị tập trung nguồn lực cho những dự án then chốt, trong đó có các gói giao thông thông minh (ITS), công nghệ thông tin và thu phí tự động.
Theo chỉ đạo của ông Hùng, toàn bộ những gói này phải hoàn thành trước ngày 31/12 tới; riêng ITS phải chạy thử trong năm để đủ điều kiện vận hành đồng bộ từ 1/1/2026.
Theo nghiên cứu của Ủy ban Kinh tế - Xã hội châu Á - Thái Bình Dương, thuộc Liên Hợp Quốc (ESCAP), tốc độ lưu thông tại các trục đường chính ở TPHCM vào giờ cao điểm chỉ 18-23 km/h. Xe phải liên tục dừng - nhích - tăng tốc, gây tiêu hao nhiên liệu lớn. Tại Hà Nội, phân tích điều kiện vận hành xe máy cho thấy, phần lớn thời gian xe chạy ở công suất thấp hoặc đứng chờ tại nút giao.
Trạng thái khiến phương tiện “ăn xăng” nhiều nhất: Động cơ hoạt động nhưng không di chuyển, sau đó tăng tốc đột ngột. Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra tại các nút giao, lượng nhiên liệu tiêu hao, phát thải của một phương tiện giao thông có thể chiếm tới một phần ba tổng lượng nhiên liệu sử dụng và phát thải trên trục đường đông xe.
Riêng lĩnh vực giao thông, các loại phương tiện đã phát thải 39,3 triệu tấn CO2 trong năm 2023, chiếm 11% tổng phát thải tại Việt Nam. Nhu cầu đi lại và vận tải tăng khiến áp lực giảm tiêu thụ nhiên liệu trở thành yêu cầu cấp thiết.
Trong khi đó, ITS tận dụng cảm biến, camera, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để theo dõi trạng thái giao thông theo thời gian thực và tối ưu dòng xe. Đèn tín hiệu có thể thay đổi chu kỳ linh hoạt, làn đường đổi chiều theo thời điểm, xe buýt được ưu tiên qua nút giao, bảng điện tử và ứng dụng di động cung cấp lộ trình ít ùn tắc.
Nature Communications - nghiên cứu về điều khiển đèn tín hiệu dựa trên dữ liệu lớn tại 100 thành phố đông đúc ở Trung Quốc - chỉ ra, các tổng hợp quốc tế cho thấy, ITS giúp giảm thời gian xe nổ máy chờ, giảm số lần dừng - khởi hành và hạn chế tăng tốc - phanh gấp.
Nature Communication nêu rõ: Tại Bồ Đào Nha, đèn điều khiển theo lưu lượng giúp giảm 32 - 40% CO2, tăng 60 - 101% tốc độ trung bình và giảm 53 - 95% thời gian chờ. Còn ở Trung Quốc, hệ thống điều khiển dựa trên dữ liệu lớn tại 100 thành phố giúp giảm khoảng 11% thời gian di chuyển trong giờ cao điểm và tiết kiệm 31,7 triệu tấn CO2 mỗi năm. Các mô phỏng dùng AI cũng cho thấy người điều khiển phương tiện giao thông giảm hơn 21% thời gian chờ; phương tiện sẽ giảm gần 13% CO2 và tăng 15 - 16% hiệu quả sử dụng nhiên liệu.
Giải bài toán cho Hà Nội, TPHCM
Quay lại Việt Nam, nhiều nghiên cứu cho thấy, xe máy - phương tiện chủ đạo tại nước ta - vận hành kém hiệu quả trong điều kiện đường hẹp, mật độ phương tiện cao, khiến tiêu hao nhiên liệu tăng. Riêng Hà Nội và TPHCM ghi nhận hàng trăm điểm ùn tắc lớn, nơi tốc độ lưu thông của phương tiện trong giờ cao điểm chỉ 18-22 km/h.
Trong bối cảnh này, ITS được xem là hướng đi khả thi để xử lý các “nút thắt”. Việc tối ưu đèn tín hiệu theo lưu lượng, hoặc điều chỉnh dữ liệu theo thời gian thực giúp dòng xe trôi chảy hơn. Khi cảm biến, camera và bản đồ số được kết nối, thành phố có thể phân luồng, điều chỉnh đèn và cảnh báo ùn tắc ngay lập tức, giảm phụ thuộc vào điều hành thủ công. Khi dòng xe vận hành thông minh hơn, việc tiết kiệm nhiên liệu không còn phụ thuộc hoàn toàn vào từng tài xế mà được hỗ trợ bởi cả hệ thống.
Mỗi phút động cơ nổ vô ích trên đường tắc là lãng phí và gây môi trường. Vì vậy, tối ưu luồng xe bằng ITS được xem là bước đi thực tế giúp Hà Nội, TPHCM và các đô thị Việt Nam tiến gần hơn mục tiêu giao thông hiện đại, bền vững và xanh hơn.
Theo Lộc Liên (TPO)
