Những cây đa trăm tuổi giữa đại ngàn Kon Ka Kinh

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Hàng trăm năm qua, những gốc đa lặng lẽ vươn mình trong rừng già Kon Ka Kinh, thấm đủ chuyện nhân sinh để hóa thành "chứng nhân" của đại ngàn. Quần thể đa cổ thụ không chỉ tạo nên cảnh quan kỳ vĩ, mà còn trở thành di sản tinh thần gắn bó với bao thế hệ cư dân sống dựa vào rừng.

Từ giá trị ấy, Vườn quốc gia Kon Ka Kinh đã lập hồ sơ đề nghị công nhận quần thể đa cổ thụ là cây di sản Việt Nam.

Những cây đa trăm tuổi

h3.jpg
"Cụ" đa sừng sững biểu tượng sức sống bền bỉ giữa rừng già Kon Ka Kinh. Ảnh: Hoàng Ngọc

Theo hồ sơ di sản, quần thể có 6 cây đa cổ thụ, tuổi đời từ 220 đến 300 năm, cao trung bình 30 - 40m. Việc xác định tuổi cây được thực hiện bằng phương pháp khoan thân lấy mẫu lõi và đếm vòng sinh trưởng. Ở một số cây già, vòng mảnh rất khó nhìn hoặc có năm xuất hiện hơn một vòng do biến đổi khí hậu, song đây vẫn là phương pháp khoa học có độ chính xác cao.

Đặt chân vào đại ngàn Kon Ka Kinh, ai cũng choáng ngợp trước sự kỳ vĩ và vẻ đẹp của những “cụ” đa. Có cây mọc bên dòng suối trong veo róc rách, có cây phô bày bộ rễ khổng lồ bám chặt trên mặt đất, lại có cây thả xuống những chùm rễ phụ như mái tóc nàng tiên. Đứng dưới tán đa sum suê, con người bỗng thấy mình thật nhỏ bé.

z6960316155906-2fc444a2b12df720a39fb0301680c075.jpg
Nhờ cành tán vươn rộng, quần thể đa góp phần điều hòa không khí, trở thành “ngôi nhà” của nhiều loài chim muông. Ảnh: Hoàng Ngọc

Nhờ cành tán vươn rộng, quần thể đa góp phần điều hòa không khí, trở thành “ngôi nhà” của nhiều loài chim muông. Hệ thống rễ phụ ngoằn ngoèo trải dài trên mặt đất giúp giữ đất, chống xói mòn, duy trì cân bằng sinh thái cho rừng già.

img-5439.jpg
Bộ rễ lộ thiên của một "cụ" đa trở thành điểm dừng chân của du khách. Ảnh: Hoàng Ngọc

Ông Ngô Văn Thắng, Giám đốc Vườn quốc gia Kon Ka Kinh cho hay, việc lập hồ sơ di sản cho quần thể cây đa không chỉ nhằm bảo tồn sự đa dạng sinh học và cảnh quan tự nhiên, mà còn hướng tới khai thác giá trị du lịch bền vững.

Kể chuyện đại ngàn

Người Bahnar sống lâu đời ở các vùng đệm Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có đời sống văn hóa gắn bó chặt chẽ với rừng, coi những gốc đa cổ thụ như ngôi nhà của các vị thần. Ở đó, thần linh đồng hành cùng họ trong hành trình giữ rừng - cũng chính là giữ lấy nguồn sống.

img-8502.jpg
Người Bahnar tin rằng cây chính là vị thần bảo vệ nguồn nước, nơi khởi nguồn của sự sống. Ảnh: Hoàng Ngọc

Anh Si, người làng Đê Kjiêng (xã Ayun) kể: Trước khi Vườn quốc gia thành lập, già làng H’yôih có công đầu trong việc bảo vệ rừng già Kon Ka Kinh. Người Bahnar tin rằng quần thể đa là nơi trú ngụ của bốn vị thần quan trọng nhất: Yang Kông (Thần Núi), Yang Đak (Thần Nước), Yang Nak (Thần Núi lửa) và Yang Trêl (Thần Thác).

Theo tín ngưỡng của người Bahnar, những cây mọc thẳng là “nhà riêng” của thần, còn cây có bộ rễ lộ thiên chính là “nhà cộng đồng”. Luật lệ của người Bahnar cũng ngầm quy định, khi vào rừng, bất cứ ai gặp cây đa đều phải “làm phép” bằng cách đặt tay lên ngực ba lần. Họ tin rằng làm vậy sẽ được che chở, cho một ngày may mắn và cuộc sống bình an.

Anh Si cho biết thêm: “Người Bahnar quan niệm vạn vật đều có linh hồn, nên khi một ngọn núi bất chợt sạt lở hay một cây đa đổ ngã, đó là dấu hiệu thần đã rời đi”.

img-8501.jpg
Cây đa trăm tuổi được người bản địa ví như “ngôi nhà cộng đồng” của các vị thần. Ảnh: Hoàng Ngọc

Có nhiều câu chuyện huyền hoặc được thêu dệt xung quanh những gốc đa cổ thụ trong Vườn Kon Ka Kinh: như quần thể đa gắn với một ngôi làng đã hóa tiên bay về trời hay chỉ cần ai đó có suy nghĩ không ngay thẳng vừa lúc ngang qua cây đa sẽ bị thần đa “đọc” được ý nghĩ và sẽ quở phạt…

Anh Si kể thêm một trải nghiệm của chính mình: "Ngày trước, khi khai hoang trên cánh đồng Ayun để lấy đất sản xuất, tôi đã chặt một gốc đa to ở ngay đầu nguồn sông Ayun. Không lâu sau, cánh tay phải cầm rựa bỗng phồng rộp, ngứa rát như bị bỏng, lớp da này vừa lột thì lớp khác lại phồng lên, chữa chạy khắp nơi cũng không khỏi. Chỉ đến khi gỗ cây đa mục hết và tan vào đất, tay tôi mới tự khỏi”.

Theo lời bà ngoại anh, gốc đa ấy từng là nơi hội đồng già làng làm lễ cúng trong thời kỳ chiến tranh giữa các bộ tộc. Thần đa vẫn trú ngụ trong cây, bị con người xua đuổi nên đã nổi giận.

Cũng bởi xem cây đa là ngôi nhà của thần linh nên loài cây này không thể tùy tiện mang về trồng. Người làng Đê Kjiêng vẫn truyền tai câu chuyện về ông Wênh - người từng hai lần đưa cây đa về trồng trước sân và cả hai lần đều bị yang phạt.

Kho báu xanh cho du lịch

h1-jpg.jpg
Cây đa trở thành điểm dừng chân hấp dẫn trong hành trình khám phá Vườn quốc gia Kon Ka Kinh. Ảnh: Hoàng Ngọc

Từ những truyền thuyết xa xưa đến các câu chuyện được người làng truyền lại, dù thực hay hư, những gốc đa cổ thụ vẫn hiện diện như chứng nhân lặng lẽ của niềm tin, điều mà con người chưa bao giờ dám xem thường. Chính từ tâm thức ấy, con người học cách tôn trọng thiên nhiên, để sống hài hòa và gìn giữ rừng như gìn giữ chính sự sống của mình.

Hiện quần thể đa cổ thụ đã trở thành điểm tham quan thú vị trong các tour khám phá Vườn quốc gia Kon Ka Kinh. Tuy nhiên, theo các đơn vị lữ hành, để tăng sức hấp dẫn, cần sưu tầm và bổ sung thêm những câu chuyện xoay quanh các gốc đa.

h3-171.jpg

Ông Hoàng Phương, Giám đốc Công ty TNHH Truyền thông Du lịch Le Pleiku, cho rằng: “Quần thể cây đa gắn bó mật thiết với cộng đồng người Bahnar. Việc sưu tầm những truyền thuyết và câu chuyện dân gian để thổi hồn cho cảnh quan sẽ giúp quần thể trở thành những “cây di sản sống”, là chứng nhân cho bao thăng trầm của con người và núi rừng Kon Ka Kinh”.

Cùng chung quan điểm này, ông Lê Chí Nguyện, Giám đốc Công ty TNHH Tây Nguyên Xanh, nhận định: Quần thể cây đa cổ thụ là di sản quý giá của ngành du lịch: “Ở nhiều quốc gia tôi từng đưa khách đến, chỉ cần một cây cổ thụ họ đã biết “khoác” lên đó những câu chuyện hấp dẫn, gắn với tâm linh và đời sống của người dân. Có nơi còn “thần thánh hóa” một gốc cây, khiến du khách chỉ mong được một lần đến chiêm bái “cây thần”.

Sự trường tồn của những cây đa cổ thụ nhắc nhở con người biết cúi đầu trước thiên nhiên, gìn giữ linh hồn đại ngàn. Nếu được công nhận danh hiệu "cây di sản Việt Nam" và được bồi đắp thêm những huyền thoại, quần thể cây sẽ trở thành “di sản sống” làm giàu thêm cho văn hóa lẫn du lịch Vườn quốc gia Kon Ka Kinh.

Có thể bạn quan tâm

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng

(GLO)- Một ngôi làng Bahnar không người ở, bị "bỏ quên" giữa núi rừng Tây Nguyên nhưng vẫn hấp dẫn nhiều du khách ghé thăm nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và kiến trúc nhà truyền thống. Đó là làng Kon Sơ Lăl cũ (xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai).

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Vân Anh năm nay 40 tuổi, sống cách Hoàn Kiếm của Hà Nội chỉ hơn chục cây số. Chị từng là giám đốc điều hành của một công ty có hàng trăm nhân viên, quen với áp lực, nhịp sống gấp gáp và những quyết định lớn nhỏ mỗi ngày.

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

(GLO)- Sáng nào cũng vậy, khi mặt trời vừa lên khỏi dãy núi Chư A Thai, ông Nguyễn Kim Tống (thôn Thanh Thượng, xã Chư A Thai) lại tự lái ô tô vượt quãng đường gần 40 km sang xã Pờ Tó để kiểm tra từng khu chuồng trại, từng đàn bò.

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

(GLO)- Trên vùng đất cát trắng bạc màu, “khỉ ho cò gáy”, nông dân Nguyễn Xuân Ánh (SN 1972, thôn Thuận Phong, xã Hội Sơn) đã bền bỉ dựng nên một trang trại tổng hợp gần 10 ha, bình quân lợi nhuận 500 - 700 triệu đồng/năm.

Bình yên sau những ngày lạc lối

Trở về con đường sáng sau những ngày lạc lối

(GLO)- Thời gian qua, lực lượng Công an tỉnh Gia Lai đã kiên trì bám cơ sở, cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, người có uy tín cảm hóa, thức tỉnh những đối tượng từng nghe theo tổ chức phản động FULRO. Nhờ đó, nhiều người đã từ bỏ những việc làm sai trái, quay về với con đường sáng và vòng tay yêu thương của buôn làng.

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

(GLO)- Càng gần đến Tết Nguyên đán, những căn nhà mới của người dân vùng bão lũ càng hiện rõ hình hài. Khi những mái ấm được dựng lên từ mồ hôi, công sức của bộ đội và sự chung tay của cộng đồng, mùa xuân cũng kịp về sớm hơn với những gia đình lam lũ từng chịu nhiều mất mát do thiên tai.

Bo bo vào mùa đẫy hạt

Bo bo vào mùa đẫy hạt

(GLO)- Cuối năm, trên những nương rẫy vùng cao xã Krong (tỉnh Gia Lai), bo bo (còn có tên gọi khác là cao lương, lúa miến, mộc mạch) bước vào thời điểm chín rộ, hạt căng tròn, báo hiệu mùa thu hoạch đã đến.

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

(GLO)- Ở khu vực phía Tây tỉnh, trên vùng đất Chư A Thai, truyền thuyết về Pơtao Apui - Vua Lửa của người Jrai đến nay vẫn còn vang vọng. Điều này không chỉ lưu giữ một di sản độc đáo của Tây Nguyên, mà đang trở thành không gian văn hóa - du lịch.

Mưu sinh bên miệng 'tử thần'

Mưu sinh bên miệng 'tử thần'

Khi màn đêm còn phủ đặc sương mặn, cũng là lúc những chiếc thuyền thúng nhỏ bé bắt đầu nghiêng mình lao vào biển động. Ở các làng chài bãi ngang Quảng Ngãi, mùa mưa bão không phải thời điểm trú ẩn, mà trái lại là “mùa vàng” hiếm hoi.

Ký ức lúa nương thiêng

Ký ức lúa nương thiêng

(GLO)- Trên những triền núi ở xã Vân Canh (tỉnh Gia Lai), đồng bào người Chăm H’roi và Bahnar vẫn gieo trồng lúa nương. Với họ, đây không chỉ là vụ mùa mà quan trọng hơn là cách gìn giữ ký ức của cha ông, hương vị thiêng quý của núi rừng.

Tìm lại mình từ bóng tối

Tìm lại mình từ bóng tối

Những cơn “phê” chớp nhoáng, những phút ngông cuồng tuổi trẻ, nông nổi đã đẩy nhiều thanh niên ở Quảng Ngãi lao vào vòng xoáy ma túy. Khi tỉnh lại, trước mắt họ chỉ còn là gia đình tan tác, sức khỏe tàn phá và tương lai bị bóng tối nghiện ngập nuốt chửng.

Vào rốn lũ cứu người

Vào rốn lũ cứu người

Giữa lúc thiên nhiên thử thách, họ đã chọn hành động; giữa hiểm nguy, họ chọn dấn thân và giữa bao nỗi lo, họ mang đến hy vọng. Những chàng trai từ Đà Lạt, Phan Thiết đã vượt hàng trăm kilomet giữa mưa lũ, sạt lở để đến với người dân vùng lũ Khánh Hòa, Phú Yên (cũ).

Trở về nẻo thiện

Trở về nẻo thiện

Hiểu được không nơi nào bằng, yên bình như buôn làng, những già làng, người có uy tín ở Gia Lai kiên trì đêm ngày vận động, giải thích cho người dân không nghe theo lời dụ dỗ của “Tin lành Đê Ga”.

Căn nhà của bà Đào bị đổ sập hoàn toàn trước cơn lũ dữ.

Những phận người ở rốn lũ Tuy Phước

(GLO)- Chỉ trong vòng nửa tháng, người dân vùng rốn lũ Tuy Phước phải gồng mình gánh chịu 2 đợt bão lũ lịch sử. Bên cạnh những căn nhà trơ trọi sau lũ, những phận người trắng tay vẫn cố gắng gượng dậy, với hy vọng được dựng lại mái ấm và cuộc sống yên bình.

null