Gặp con cháu nhà báo viết châm biếm sâu cay tới mức bị ám sát

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Ít ai biết 72 năm về trước ngay giữa trung tâm Sài Gòn, có một nhà báo kỳ cựu bị ám sát ngay trước cửa tòa soạn trên đường Cống Quỳnh, ngay sau đó đám tang của ông trở thành cuộc biểu dương khổng lồ của lực lượng báo chí tiến bộ. Người dân, học sinh, sinh viên lên án tội ác của thực dân Pháp và chính quyền bù nhìn Sài Gòn thời ấy…
Ông là nhà báo Nam Quốc Cang (tên thật là Nguyễn Văn Sinh, sinh năm 1912 quê quán Đức Phổ, Quảng Ngãi vào Sài Gòn làm báo từ rất sớm, từng là chủ bút nhiều tờ báo tiến bộ…
Con đường Nam Quốc Cang nằm gần khu vực rẽ qua Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ. Ngày 6/5/1950, trước Tòa soạn báo Dân Quý nằm ngay góc đường D’Arras - Frére Louis (nay là đường Cống Quỳnh - Nguyễn Trãi) vang lên một tràng súng. Ngay sau đó là thông tin bùng nổ về vụ ám sát nhắm vào hai nhà báo kỳ cựu là Nam Quốc Cang, quản lý, cây bút trào phúng của báo Dân Quý và nhà báo Đinh Xuân Tiếu, chủ bút tờ báo Thời Cuộc.
Vụ việc trên đã trôi qua hơn 70 năm là quãng thời gian bằng một đời người. Nhưng gõ trên google tên Nam Quốc Cang vẫn luôn mới. Năm 2019, 2020 vẫn có nhiều tờ báo tiếp tục nhắc lại câu chuyện về ông, về báo chí Sài Gòn thời Pháp thuộc sôi sục đấu tranh.
Đường D’Arras - Frére Louis giờ đã đổi tên thành đường Nam Quốc Cang. Con đường này dẫn tới Chợ Bến Thành và Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ nên phương tiện giao thông hàng ngày tấp nập. Cách đường Nam Quốc Cang vài trăm mét có một nhóm hộ kinh doanh thuê mặt bằng bán cơm, vừa chạy xe ôm kiếm sống qua ngày. Họ là con cháu của nhà báo Nam Quốc Cang và gọi ông bằng ông nội.
Người nhắc đến Nam Quốc Cang nhiều nhất là anh Nguyễn Văn Thiện, sinh năm 1969. “Chúng tôi vừa cúng ông nội xong. Quê hương ông ở Quảng Ngãi nhưng không rõ dòng tộc ở nhà thờ nào. Ngày giỗ thì con cháu nguyện xin ông phù hộ để làm ăn thuận lợi, vì ngó đi ngó lại thì ai cũng nghèo, chưa thay đổi gì được, chưa ai phấn đấu làm được nhà báo như ông”, anh Thiện mở lòng.
Những người con cháu của nhà báo Nam Quốc Cang giải thích thêm việc mỗi lần cúng ông lại nguyện cầu có cuộc sống thay đổi. Con cháu trong nhà thường nhắc tới thanh danh của ông nội, thời Pháp thuộc vừa là nhà báo, đồng thời vừa là giáo sư dạy học. Ông nội là niềm tự hào, nhưng con cháu bây giờ chưa có ai thành đạt, không biết ông có buồn ở nơi chín suối.
Tấm Kỷ niệm chương báo chí mờ chữ
Ngay tại vị trí xảy ra vụ ám sát nhà báo Nam Quốc Cang 72 năm trước, bây giờ là tấm biển đường phố mang tên ông. Trước đó, ngày 4/4/1985, thành phố Hồ Chí Minh đã quyết định đặt tên đường Nam Quốc Cang nằm cắt ngang đường Nguyễn Trãi, gần với đường Cống Quỳnh ở Quận 1. Thời còn sống, nơi đây nhà báo Nam Quốc Cang thường đi lại làm việc, ngồi đàm đạo báo chí với bạn bè, đồng nghiệp. Và cũng tại nơi này, những kẻ mắt lấm, mày lét luôn rình rập từng bước đi của ông.
Người con trai của Nam Quốc Cang là ông Nguyễn Văn Tranh (sinh năm 1934) sau này làm ngành an ninh hàng không của chính quyền Sài Gòn. Sau năm 1975, ông Tranh đưa con về quê vợ ở Sóc Trăng để làm nông, vì vậy toàn bộ con của ông sau này đều dang dở nghiệp đèn sách. Sau khi ông Tranh qua đời (năm 2008) những đứa con của ông đã quay trở lại Sài Gòn mưu sinh quần quật trên phố và dưới ánh đèn đường.
Tại một ngôi nhà nhỏ nằm trong hẻm Trần Thủ Độ, quận Tân Phú là nơi thờ di ảnh nhà báo Nam Quốc Cang. Bàn thờ khá nhỏ nên đặt kín các tấm ảnh thờ. Ảnh Nam Quốc Cang được đặt bên cạnh người vợ của ông là bà Trần Thị Nhỏ. Trong di ảnh, nhà báo Nam Quốc Cang có đôi mắt đen, sáng, cương nghị, chất chứa nội tâm sâu thẳm. Coi sóc ngôi nhà thờ là anh Nguyễn Văn Thành, con của ông Tranh và là cháu nội của nhà báo Nam Quốc Cang. Hàng ngày cũng như người anh mình là anh Lộc, anh Thành cũng phải bươn chải kiếm sống bằng nghề xe ôm, còn vợ của anh là chị Nguyễn Thị Nguyệt chủ yếu chăm lo cho người mẹ mù lòa là bà Nguyễn Thị Lê (vợ của ông Nguyễn Văn Tranh).
Tôi để ý dấu vết duy nhất để ai đó có thể nhận ra đây là nơi thờ phụng một nhà báo, đó là tấm Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp báo chí Việt Nam” treo trên tường. Tấm Kỷ niệm chương đã bị mờ mất một số chữ, nên chỉ còn đọc được tên người được tặng, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Phan Quang ký, còn ngày tháng thì chỉ đọc được 21/6/199…

Báo Tân Thời một thời nhà báo Nam Quốc Cang từng đăng nhiều bài viết ảnh tư liệu
Báo Tân Thời một thời nhà báo Nam Quốc Cang từng đăng nhiều bài viết ảnh tư liệu
Do ngôi nhà chật chội, nên chiếc giường của bà Lê và người con dâu được đặt ngay trước bàn thờ nhà báo Nam Quốc Cang. Thỉnh thoảng anh Thiện chạy sang thắp hương cho ông nội rồi lại chạy xe cả chục cây số xuống đứng ngay vị trí đặt bảng tên Nam Quốc Cang mưu sinh bằng nghề xe ôm. Anh kể rằng, “chỉ đủ kiếm sống qua ngày, nuôi cô con gái học đại học. Gia đình gửi gắm tất cả hy vọng vào cuộc đời con…”.
Lưu danh tên tuổi
Báo chí đưa tin nhà báo Nam Quốc Cang sinh năm 1917, nhưng cháu nội của ông cho biết, ông sinh năm 1912, quê ở huyện Đức Phổ, vào Sài Gòn khoảng năm 1938, 1940. Ban đầu chế độ thực dân Pháp vẫn còn khá “thoáng” trong việc quy định cấp phép báo chí. Luật báo chí năm 1881 cho tự do xuất bản, chỉ cần thông báo trước cho chính quyền 24 giờ. Đến năm 1898 thì chính quyền siết dần quy định: Muốn ra báo quốc ngữ “phải xin phép Toàn quyền Đông Dương”.

Chân dung nhà báo Nam Quốc Cang. Ảnh: Văn Chương
Chân dung nhà báo Nam Quốc Cang. Ảnh: Văn Chương
Nhà báo Nam Quốc Cang viết cho các tờ Tin Điển, phụ trách mục Trớ trêu, lấy bút danh Nguyễn Thạch Sơn. Ngoài ra ông còn làm chủ bút các tờ Thời Cuộc, Chống Xâm Lăng, Công Chúng và cuối cùng làm quản lý tờ báo Dân Quý. Cấu trúc thông tin của báo chí thời đó thường là một bài xã luận, chia sẻ quan điểm của báo, bài tiểu phẩm châm biếm. Mục tiểu phẩm ở mục Trớ trêu do Nam Quốc Cang phụ trách và ngòi bút châm biếm của ông đã biến Chính phủ Nam Kỳ và thực dân Pháp thành chú hề gây cười. Những lời văn đả kích của ông khiến giới cầm quyền tức giận.
Bút danh Nam Quốc Cang được ghép từ tên của 3 đồng nghiệp thân thiết đi theo chủ trương chống Nam Kỳ tự trị, đó là các nhà báo Nguyễn Kỳ Nam, Trần Tấn Quốc và nữ nhà báo Anna Lê Trung Cang (quốc tịch Pháp). Đây là 3 nhà báo nổi tiếng sắc sảo thời bấy giờ.
Nhà văn Dương Tử Giang từng có những dòng thơ về ông: “Giọng văn mai mỉa, lời ngang tàng/Người đọc thích chí cười khúc khích/Kẻ bị châm biếm chui vô hang!/Trốn đâu cho khỏi ngòi bút anh…”.
Còn đây là một đoạn trích trong bài châm biếm của nhà báo Nam Quốc Cang: “…đã thế những người ngồi cheo leo trên ghế lại hay lóc chóc lanh chanh, múa đủ lối. Coi chừng nào! Nhào thì nguy cho tôi! Đó là lời họ khuyên nhủ bề trên của họ, nhưng trong khi chung lưng đấu cật để bảo vệ cái ghế kia, họ lại thúc đá lẫn nhau vì còn mải tranh nhau một miếng bíp-tết. Trong lúc ấy, gió Thống Nhứt đã mạnh lại càng mạnh…”.
Theo Lê Văn Chương (TPO)

Có thể bạn quan tâm

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

Ở đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), lão ngư Dương Minh Thạnh được nhiều ngư dân gọi là “lão ngư Hoàng Sa” bởi có công “nối biển” Lý Sơn ra quần đảo Hoàng Sa. Ông còn được mệnh danh là “sói biển” Lý Sơn, bởi sức vươn khơi dẻo dai, từng 5 lần thoát chết thần kỳ giữa bão biển.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

(GLO)- Khi tà đạo “Hà Mòn” tan biến, trên những buôn làng ở xã Hra, xã Đak Pơ, niềm tin làm giàu đang được gieo lại từ chính mảnh đất cũ. Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng cùng ý chí vươn lên của người dân, những vùng đất này đang chuyển mình mạnh mẽ. 

Xây thế trận lòng dân từ sâu rễ bền gốc nơi tà đạo Hà Mòn đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo Hà Mòn đi qua - Kỳ 2: Tỉnh ngộ sau chuỗi ngày tối tăm

(GLO)- Phía sau những lời hứa hẹn mơ hồ về một cuộc sống sung túc không cần lao động. Ở một số buôn làng, những mái nhà vốn yên ấm bị xáo trộn. Chỉ khi cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng kiên trì vận động, nhiều người mới dần nhận ra sự thật, tỉnh ngộ và quay về với cuộc sống bình thường.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

(GLO)- Có một thời, ở những ngôi làng Bahnar như Kret Krot (xã Hra), Kuk Kôn, Kuk Đak (xã Đak Pơ), nhịp sống bình yên bỗng chùng xuống. Tà đạo Hà Mòn như một “cơn gió độc” quét qua, để lại phía sau sự im ắng nặng nề, len lỏi vào từng mái nhà, khiến buôn làng trở nên khép kín, u ám.

Thúng chai lên phố

Thúng chai lên phố

Nghề đan thuyền thúng bằng tre (thúng chai) dùng để đi biển đánh bắt hải sản sau hàng trăm năm giờ đang dần mai một. Những ngư dân miền Trung vẫn âm thầm bám nghề bằng tình yêu mưa nắng đời người, và ngày càng nhiều những chiếc thúng chai rời biển về phố làm du lịch.

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

(GLO)- Trên vùng biên Ia O (tỉnh Gia Lai), dòng Pô Cô vừa là ranh giới tự nhiên, vừa là nhịp cầu kết nối lương duyên. Từ những lần qua lại thăm thân, dự lễ hội, nhiều mối tình nảy nở, hình thành nên những mái ấm xuyên biên giới bình dị, bền bỉ, góp phần dệt nên diện mạo riêng nơi phên giậu Tổ quốc.

Làng bồng bềnh trên dòng Pô Kô

Làng bồng bềnh trên dòng Pô Kô

Giữa miền biên viễn phía tây Gia Lai, trên dòng Pô Kô hùng vĩ, hàng chục gia đình từ Tây Nam bộ tìm đến lập nghiệp, dựng nên những căn nhà nổi chông chênh giữa sóng nước. Cuộc mưu sinh lặng lẽ thể hiện nghị lực của con người, ý chí bám trụ và khát vọng sống chan hòa cùng sông nước.

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

(GLO)- Ẩn giữa rừng sâu xã Krong (tỉnh Gia Lai), những căn lán nhỏ được dựng ngay dưới gốc giáng hương cổ thụ. Đó là nơi lực lượng bảo vệ rừng ăn ngủ, thay nhau canh giữ từng cây hương quý - những “báu vật” của đại ngàn.

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí bầu cử nơi biên giới

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí ngày hội lớn của toàn dân nơi biên giới

(GLO)- Những ngày cận kề cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ia Mơ (tỉnh Gia Lai) phối hợp với chính quyền, già làng, người uy tín đến từng làng tuyên truyền, vận động bà con sẵn sàng tham gia ngày hội lớn của toàn dân.

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Khi phố xá đã lên đèn và nhiều gia đình yên giấc, trên những tuyến đường thuộc xã Long Hải (TPHCM) vẫn có những ánh đèn xe lặng lẽ di chuyển. Đó là ánh đèn của Đội SOS Long Hải - nhóm thanh niên tình nguyện đã suốt 7 năm qua hỗ trợ người dân gặp sự cố giao thông trong đêm.

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Giữa vùng lõi của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nơi núi đá vôi dựng đứng như những bức tường thành và rừng già nối tiếp đến tận biên Việt - Lào, có một lễ hội mà mỗi nhịp trống vang lên dường như làm nghiêng ngả cả đại ngàn: Lễ hội Đập trống của người Ma Coong.

'Rừng thiêng' giữa đại ngàn

'Rừng thiêng' giữa đại ngàn

Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, nơi mây trắng quấn quýt những đỉnh núi của vùng cao Đà Nẵng, có một cánh rừng không chỉ xanh bởi lá, mà còn xanh bởi ký ức. Người dân gọi đó là 'rừng bác Năm Công'.

Cán bộ trại giam động viên, chia sẻ với phạm nhân.

Tình người sau cánh cổng trại giam

(GLO)- Từ những câu chuyện rất thật của người trong cuộc, có thể thấy tính nhân văn trong công tác giáo dục, cải tạo phạm nhân tại Trại tạm giam số 1, Công an tỉnh Gia Lai. Đó là nơi cán bộ, chiến sĩ đang kiên trì cảm hóa những người lầm lỗi bằng trách nhiệm và lòng nhân ái.

“Thần y trị điểu”

“Thần y trị điểu” ở An Khê

(GLO)- Hàng chục năm qua, căn nhà của anh Hoàng Huy (SN 1992, ở tổ 1, phường An Khê, tỉnh Gia Lai) luôn ríu rít tiếng chim. Ở đó, anh Huy âm thầm cứu chữa cho hàng trăm chú chào mào mắc bệnh từ khắp nơi gửi về.

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

(GLO)- Về thăm những khu tái định cư vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Gia Lai, chúng tôi cảm nhận được mùa xuân ấm áp đang về cùng với sắc hoa tươi thắm, khung cảnh sản xuất, sinh hoạt nhộn nhịp đang định hình trên vùng đất mới.

null