Để không độc quyền tri thức

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Việc Bộ GD-ĐT quyết định lựa chọn bộ sách giáo khoa dùng chung trên phạm vi cả nước từ năm học 2026 - 2027 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chính sách học liệu phổ thông.

Đây được xem là giải pháp quản lý nhằm tạo mặt bằng chung cho dạy học, đồng thời thuận lợi cho mục tiêu miễn phí sách giáo khoa (SGK) và xây dựng học liệu số quốc gia. Tuy vậy, dùng chung một bộ SGK không đồng nghĩa mọi băn khoăn và lo ngại sẽ được giải quyết triệt để.

Trong giáo dục phổ thông, độc quyền tri thức không phải chỉ ở việc sử dụng một bộ SGK mà là cách diễn giải tri thức được mặc định là duy nhất đúng.

Nguy cơ này xuất hiện nếu SGK bị xem như chương trình giáo dục cụ thể, tức giáo viên (GV) bị buộc phải dạy đúng từng trang, học sinh (HS) phải làm bài "đúng sách" mới được đánh giá cao. Khi đó, SGK không phải là tài liệu hỗ trợ thực hiện chương trình mà trở thành chuẩn mực duy nhất của tri thức. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong các môn khoa học, nơi tư duy phản biện, đa góc nhìn và tiếp cận mở là yêu cầu cốt lõi để HS có sáng tạo trong học tập và trong cuộc sống.

Nguy cơ thứ hai là độc quyền hệ sinh thái học liệu. Nếu mọi tài nguyên số, ngân hàng đề thi, phần mềm học tập đều được thiết kế xoay quanh một bộ sách thì dù chương trình có mở đến đâu, thực tế dạy - học vẫn bị khóa chặt trong một "đường ray" tri thức cố định.

Một số quốc gia nếu có sử dụng SGK thống nhất hoặc bán thống nhất thì có một điểm chung chương trình học gần như là "pháp lệnh", SGK chỉ là "cách thực hiện" chương trình. GV được đào tạo để khai thác, bổ sung, thậm chí phản biện sách. Hệ thống đánh giá không bám sách, mà bám chuẩn phẩm chất, năng lực cần đạt được quy định trong chương trình giáo dục.

Vì thế, để bộ SGK được chọn dùng chung toàn quốc phát huy tác dụng tích cực, tránh rơi vào vết xe cũ của mô hình "độc quyền sách" như trước khi thực hiện chủ trương "một chương trình nhiều bộ SGK", cần ít nhất 3 điều kiện căn bản.

Thứ nhất, khẳng định và thực thi nhất quán nguyên tắc: chương trình là bắt buộc. Thanh tra, kiểm tra, đánh giá GV không được dựa vào mức độ "bám sách", mà phải dựa vào chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục phổ thông.

Thứ hai, mở hệ sinh thái học liệu. Bộ sách dùng chung không được đồng nghĩa với học liệu dùng chung duy nhất. Ngân hàng đề thi, tài liệu tham khảo, học liệu số cần được phát triển theo hướng đa nguồn, cạnh tranh lành mạnh, bám chương trình chứ không bám SGK và được cơ quan chủ quản cấp phép xuất bản (số hoặc giấy).

Thứ ba, GV phải được coi là người thiết kế hoạt động học tập, không phải người "truyền đạt sách". Chỉ khi GV được khuyến khích sáng tạo, phản biện và điều chỉnh nội dung dạy học, tri thức trong nhà trường mới thực sự sống động.

Bộ GD-ĐT chọn một bộ SGK dùng chung nhằm giảm chi phí xã hội và tăng tính công bằng trong tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, chuẩn hóa SGK không đồng nghĩa đóng kín, mà cần song hành với hệ thống học liệu mở, học liệu số đa dạng để GV và HS linh hoạt sử dụng. Kiểm tra, đánh giá và các kỳ thi cần bám chuẩn đầu ra về phẩm chất, năng lực được quy định trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, mà kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 là một minh chứng sinh động cho mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực HS.

Theo Hồ Sỹ Anh (TNO)

Có thể bạn quan tâm

Số hóa sách giáo khoa: Để “cơ hội” biến thành “thực tiễn hiệu quả”

Số hóa sách giáo khoa: Để cơ hội biến thành “thực tiễn hiệu quả”

(GLO)- Theo Bộ GD&ĐT, số hóa sách giáo khoa (SGK) và xây dựng hệ sinh thái học liệu số dùng chung, miễn phí được xem bước đi chiến lược trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành “thực tiễn hiệu quả”, chắc chắn cần lộ trình, sự chung tay không chỉ ngành Giáo dục mà của toàn xã hội.

Chăm lo đời sống nhân dân

Chăm lo đời sống nhân dân

Những quyết sách kịp thời, cụ thể của Đảng và Nhà nước trong dịp Tết Nguyên đán năm nay không chỉ làm ấm lòng người dân mà còn lan tỏa một thông điệp rõ ràng "không ai bị bỏ lại phía sau", để mỗi cái tết thực sự là tết của sự yên tâm và niềm tin.

Hành động nhanh, kết quả cụ thể

Hành động nhanh, kết quả cụ thể

Đại hội XIV của Đảng đã xác định không chỉ mục tiêu, phương hướng, mà còn làm rõ những việc cần triển khai sớm để đưa nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo ra kết quả cụ thể để nhân dân nhìn thấy, được thụ hưởng, qua đó củng cố và nâng cao niềm tin đối với Đảng. 

Đại hội của mệnh lệnh hành động

Đại hội của mệnh lệnh hành động

Đại hội Đảng lần thứ XIV không chỉ là một dấu mốc tổng kết chặng đường 40 năm đổi mới, mà còn là đại hội của mệnh lệnh hành động với mục tiêu lấy hạnh phúc của nhân dân làm thước đo năng lực lãnh đạo của cán bộ.

Niềm tin son sắt với Đảng

Niềm tin son sắt với Đảng

Có lẽ, chỉ ở Việt Nam, Đảng mới được nhân dân gọi bằng cách xưng hô vừa thân thương, vừa trang trọng: “Đảng ta”. Đó không phải ngẫu nhiên, mà là kết tinh của mối quan hệ máu thịt bền chặt giữa Đảng với nhân dân.

Chương trình “Xóa nhà tạm, nhà dột nát” và “Chiến dịch Quang Trung” đã trở thành 2 chủ trương lớn, đúng đắn của Đảng và Nhà nước.

Tết an cư

(GLO)- Thời điểm này, hàng trăm ngàn hộ nghèo, gia đình bị ảnh hưởng bởi bão lũ đang khấp khởi vui mừng khi được đón Tết trong ngôi nhà mới vững chãi. Đó là thành quả từ chủ trương đúng đắn, nhân văn, sự đoàn kết, đồng lòng, quyết tâm của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân.

“Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”

“Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”

(GLO)- Khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội và động lực phát triển bền vững đất nước, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW và chọn ngày 24-11 là Ngày Văn hóa Việt Nam. Đây là sự kế thừa, phát triển của tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”.

Phản biện là để đi tới

Phản biện là để đi tới

Chỉ cần một thông tin nhỏ liên quan đến giáo dục xuất hiện, chẳng hạn như điều chỉnh chương trình, thay đổi sách giáo khoa, cách đánh giá học sinh hay một cải tiến thi cử là lại dấy lên nhiều tranh luận với dày đặc ý kiến phản biện.

Tăng minh bạch, giảm rủi ro

Tăng minh bạch, giảm rủi ro

Theo Nghị định số 357/2025/NĐ-CP về xây dựng, vận hành hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu nhà ở và thị trường bất động sản trên phạm vi toàn quốc vừa được ban hành, từ ngày 1-3, mỗi sản phẩm bất động sản sẽ có một mã định danh điện tử riêng.

null