Để không độc quyền tri thức

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Việc Bộ GD-ĐT quyết định lựa chọn bộ sách giáo khoa dùng chung trên phạm vi cả nước từ năm học 2026 - 2027 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chính sách học liệu phổ thông.

Đây được xem là giải pháp quản lý nhằm tạo mặt bằng chung cho dạy học, đồng thời thuận lợi cho mục tiêu miễn phí sách giáo khoa (SGK) và xây dựng học liệu số quốc gia. Tuy vậy, dùng chung một bộ SGK không đồng nghĩa mọi băn khoăn và lo ngại sẽ được giải quyết triệt để.

Trong giáo dục phổ thông, độc quyền tri thức không phải chỉ ở việc sử dụng một bộ SGK mà là cách diễn giải tri thức được mặc định là duy nhất đúng.

Nguy cơ này xuất hiện nếu SGK bị xem như chương trình giáo dục cụ thể, tức giáo viên (GV) bị buộc phải dạy đúng từng trang, học sinh (HS) phải làm bài "đúng sách" mới được đánh giá cao. Khi đó, SGK không phải là tài liệu hỗ trợ thực hiện chương trình mà trở thành chuẩn mực duy nhất của tri thức. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong các môn khoa học, nơi tư duy phản biện, đa góc nhìn và tiếp cận mở là yêu cầu cốt lõi để HS có sáng tạo trong học tập và trong cuộc sống.

Nguy cơ thứ hai là độc quyền hệ sinh thái học liệu. Nếu mọi tài nguyên số, ngân hàng đề thi, phần mềm học tập đều được thiết kế xoay quanh một bộ sách thì dù chương trình có mở đến đâu, thực tế dạy - học vẫn bị khóa chặt trong một "đường ray" tri thức cố định.

Một số quốc gia nếu có sử dụng SGK thống nhất hoặc bán thống nhất thì có một điểm chung chương trình học gần như là "pháp lệnh", SGK chỉ là "cách thực hiện" chương trình. GV được đào tạo để khai thác, bổ sung, thậm chí phản biện sách. Hệ thống đánh giá không bám sách, mà bám chuẩn phẩm chất, năng lực cần đạt được quy định trong chương trình giáo dục.

Vì thế, để bộ SGK được chọn dùng chung toàn quốc phát huy tác dụng tích cực, tránh rơi vào vết xe cũ của mô hình "độc quyền sách" như trước khi thực hiện chủ trương "một chương trình nhiều bộ SGK", cần ít nhất 3 điều kiện căn bản.

Thứ nhất, khẳng định và thực thi nhất quán nguyên tắc: chương trình là bắt buộc. Thanh tra, kiểm tra, đánh giá GV không được dựa vào mức độ "bám sách", mà phải dựa vào chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục phổ thông.

Thứ hai, mở hệ sinh thái học liệu. Bộ sách dùng chung không được đồng nghĩa với học liệu dùng chung duy nhất. Ngân hàng đề thi, tài liệu tham khảo, học liệu số cần được phát triển theo hướng đa nguồn, cạnh tranh lành mạnh, bám chương trình chứ không bám SGK và được cơ quan chủ quản cấp phép xuất bản (số hoặc giấy).

Thứ ba, GV phải được coi là người thiết kế hoạt động học tập, không phải người "truyền đạt sách". Chỉ khi GV được khuyến khích sáng tạo, phản biện và điều chỉnh nội dung dạy học, tri thức trong nhà trường mới thực sự sống động.

Bộ GD-ĐT chọn một bộ SGK dùng chung nhằm giảm chi phí xã hội và tăng tính công bằng trong tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, chuẩn hóa SGK không đồng nghĩa đóng kín, mà cần song hành với hệ thống học liệu mở, học liệu số đa dạng để GV và HS linh hoạt sử dụng. Kiểm tra, đánh giá và các kỳ thi cần bám chuẩn đầu ra về phẩm chất, năng lực được quy định trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, mà kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 là một minh chứng sinh động cho mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực HS.

Theo Hồ Sỹ Anh (TNO)

Có thể bạn quan tâm

Khi nỗi lo của dân được giải tỏa

Khi nỗi lo của dân được giải tỏa

(GLO)- Những ngày qua, thông tin UBND tỉnh Gia Lai đồng ý bố trí kinh phí để nghiên cứu đầu tư hệ thống tiêu thoát lũ cho vùng sản xuất nông nghiệp ở khu phố 3 và khu phố 5 (phường Quy Nhơn Đông) đã nhận được sự đồng tình của người dân địa phương.

“Hung thần” xe đạp điện độ chế: Đừng để bất an nối dài bi kịch.

“Hung thần” xe đạp điện độ chế: Đừng để bất an nối dài bi kịch

(GLO)- Sự kiện hàng loạt học sinh ở Gia Lai sử dụng xe đạp điện độ chế bị xử lý hay những vụ tai nạn thương tâm liên quan đến loại phương tiện này tiếp tục gióng lên hồi chuông nhức nhối: Những chiếc “xe đạp” nhưng sở hữu sức mạnh của “hung thần” đang được tiếp tay bởi sự thờ ơ của người lớn.

Không thể để thủ tục hành chính thành rào cản của phát triển.

Không thể để thủ tục hành chính thành rào cản của phát triển

(GLO)- Theo thông tin tại phiên họp Chính phủ thường kỳ đầu tiên của nhiệm kỳ khóa XVI vào chiều 4-5, với 8 nghị quyết và những con số “biết nói” từ chiến dịch cắt giảm thủ tục hành chính thần tốc, Chính phủ thể hiện quyết tâm quét sạch những “hòn đá tảng” ngáng chân sự phát triển của đất nước.

Đơn giản hóa điều kiện kinh doanh giúp kinh tế tư nhân phát triển

Đơn giản hóa điều kiện kinh doanh giúp kinh tế tư nhân phát triển

(GLO)- Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 4-5, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu phải “cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết” - xem đây là một trong những giải pháp khuyến khích doanh nghiệp phát triển, trong bối cảnh nền kinh tế đang cần một "cú hích" mới, đặc biệt từ khu vực tư nhân.

Khi Thủ tướng 'điểm huyệt' du lịch

Khi Thủ tướng 'điểm huyệt' du lịch

"Cần suy nghĩ nghiêm túc để tránh tình trạng khách quốc tế đến nhưng phần lớn nguồn thu lại thuộc về các đối tác nước ngoài" là chỉ đạo cực kỳ "đúng và trúng" của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng để đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

null