Để không độc quyền tri thức

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Việc Bộ GD-ĐT quyết định lựa chọn bộ sách giáo khoa dùng chung trên phạm vi cả nước từ năm học 2026 - 2027 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chính sách học liệu phổ thông.

Đây được xem là giải pháp quản lý nhằm tạo mặt bằng chung cho dạy học, đồng thời thuận lợi cho mục tiêu miễn phí sách giáo khoa (SGK) và xây dựng học liệu số quốc gia. Tuy vậy, dùng chung một bộ SGK không đồng nghĩa mọi băn khoăn và lo ngại sẽ được giải quyết triệt để.

Trong giáo dục phổ thông, độc quyền tri thức không phải chỉ ở việc sử dụng một bộ SGK mà là cách diễn giải tri thức được mặc định là duy nhất đúng.

Nguy cơ này xuất hiện nếu SGK bị xem như chương trình giáo dục cụ thể, tức giáo viên (GV) bị buộc phải dạy đúng từng trang, học sinh (HS) phải làm bài "đúng sách" mới được đánh giá cao. Khi đó, SGK không phải là tài liệu hỗ trợ thực hiện chương trình mà trở thành chuẩn mực duy nhất của tri thức. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong các môn khoa học, nơi tư duy phản biện, đa góc nhìn và tiếp cận mở là yêu cầu cốt lõi để HS có sáng tạo trong học tập và trong cuộc sống.

Nguy cơ thứ hai là độc quyền hệ sinh thái học liệu. Nếu mọi tài nguyên số, ngân hàng đề thi, phần mềm học tập đều được thiết kế xoay quanh một bộ sách thì dù chương trình có mở đến đâu, thực tế dạy - học vẫn bị khóa chặt trong một "đường ray" tri thức cố định.

Một số quốc gia nếu có sử dụng SGK thống nhất hoặc bán thống nhất thì có một điểm chung chương trình học gần như là "pháp lệnh", SGK chỉ là "cách thực hiện" chương trình. GV được đào tạo để khai thác, bổ sung, thậm chí phản biện sách. Hệ thống đánh giá không bám sách, mà bám chuẩn phẩm chất, năng lực cần đạt được quy định trong chương trình giáo dục.

Vì thế, để bộ SGK được chọn dùng chung toàn quốc phát huy tác dụng tích cực, tránh rơi vào vết xe cũ của mô hình "độc quyền sách" như trước khi thực hiện chủ trương "một chương trình nhiều bộ SGK", cần ít nhất 3 điều kiện căn bản.

Thứ nhất, khẳng định và thực thi nhất quán nguyên tắc: chương trình là bắt buộc. Thanh tra, kiểm tra, đánh giá GV không được dựa vào mức độ "bám sách", mà phải dựa vào chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục phổ thông.

Thứ hai, mở hệ sinh thái học liệu. Bộ sách dùng chung không được đồng nghĩa với học liệu dùng chung duy nhất. Ngân hàng đề thi, tài liệu tham khảo, học liệu số cần được phát triển theo hướng đa nguồn, cạnh tranh lành mạnh, bám chương trình chứ không bám SGK và được cơ quan chủ quản cấp phép xuất bản (số hoặc giấy).

Thứ ba, GV phải được coi là người thiết kế hoạt động học tập, không phải người "truyền đạt sách". Chỉ khi GV được khuyến khích sáng tạo, phản biện và điều chỉnh nội dung dạy học, tri thức trong nhà trường mới thực sự sống động.

Bộ GD-ĐT chọn một bộ SGK dùng chung nhằm giảm chi phí xã hội và tăng tính công bằng trong tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, chuẩn hóa SGK không đồng nghĩa đóng kín, mà cần song hành với hệ thống học liệu mở, học liệu số đa dạng để GV và HS linh hoạt sử dụng. Kiểm tra, đánh giá và các kỳ thi cần bám chuẩn đầu ra về phẩm chất, năng lực được quy định trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, mà kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 là một minh chứng sinh động cho mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực HS.

Theo Hồ Sỹ Anh (TNO)

Có thể bạn quan tâm

Xem lại cách dự báo và phân phối sách giáo khoa

Xem lại cách dự báo và phân phối sách giáo khoa

Năm học mới đến gần nhưng phụ huynh đang phải vất vả để tìm mua sách giáo khoa cho con, trong khi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết đã cung ứng hơn 220 triệu bản SGK, vượt nhu cầu đăng ký ban đầu. Sự khan hiếm này là do sự chỉnh sửa; chu kỳ đấu thầu, in và hoàn thiện SGK kéo dài nhiều tháng.

Niềm vui trước năm học mới

Niềm vui trước năm học mới

(GLO)- Năm học 2026-2027 đang đến gần. Trong nhiều khoản chi phải lo cho con em trước ngày khai giảng, sách giáo khoa có thể không phải khoản lớn nhất. Thế nhưng, với những gia đình thu nhập thấp, đông con đi học hoặc có hoàn cảnh khó khăn, đây vẫn là 1 khoản chi đáng kể.

Bản quyền và cái tâm của người nghệ sĩ

Bản quyền và cái tâm của người nghệ sĩ

Thời gian gần đây, tôi nhận được rất nhiều email và tin nhắn xin phép sử dụng ca khúc do tôi sáng tác. Đây thực sự là một tín hiệu rất đáng mừng về ý thức bản quyền trong cộng đồng. Tâm lý mặc nhiên “nhạc trên mạng cứ dùng miễn phí” đang dần được thay thế bằng ý thức tôn trọng công sức sáng tạo.

Số hóa toàn diện

Số hóa toàn diện

Theo dự thảo luật Đất đai sửa đổi, Chính phủ đề xuất người có quyền sử dụng đất được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất dưới cả hai hình thức giấy và điện tử.

Điểm huyệt 'bệnh quy trình'

Điểm huyệt 'bệnh quy trình'

Gặp mặt cộng đồng doanh nghiệp, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chỉ đạo một vấn đề nằm ngoài các nhóm kiến nghị nhưng thuộc diện "nóng" nhất, gây bức xúc nhất từ nhiều năm nay. Đó là "bệnh đúng quy trình" nhưng thiếu hiệu quả trong trả lời thắc mắc, kiến nghị ở nhiều bộ, ngành, địa phương.

Một kỳ thi không phải là cả cuộc đời

Một kỳ thi không phải là cả cuộc đời

Vụ việc tiêu cực trong kỳ thi tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang đang tiếp tục được điều tra. Trong lúc chờ các cơ quan chức năng làm rõ trách nhiệm của từng người, điều quan tâm nhất là những học sinh đã tham gia, bị cuốn vào hoặc biết sự thật nhưng vẫn đang hoang mang, sợ hãi và chưa dám lên tiếng.

null