Để không độc quyền tri thức

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Việc Bộ GD-ĐT quyết định lựa chọn bộ sách giáo khoa dùng chung trên phạm vi cả nước từ năm học 2026 - 2027 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chính sách học liệu phổ thông.

Đây được xem là giải pháp quản lý nhằm tạo mặt bằng chung cho dạy học, đồng thời thuận lợi cho mục tiêu miễn phí sách giáo khoa (SGK) và xây dựng học liệu số quốc gia. Tuy vậy, dùng chung một bộ SGK không đồng nghĩa mọi băn khoăn và lo ngại sẽ được giải quyết triệt để.

Trong giáo dục phổ thông, độc quyền tri thức không phải chỉ ở việc sử dụng một bộ SGK mà là cách diễn giải tri thức được mặc định là duy nhất đúng.

Nguy cơ này xuất hiện nếu SGK bị xem như chương trình giáo dục cụ thể, tức giáo viên (GV) bị buộc phải dạy đúng từng trang, học sinh (HS) phải làm bài "đúng sách" mới được đánh giá cao. Khi đó, SGK không phải là tài liệu hỗ trợ thực hiện chương trình mà trở thành chuẩn mực duy nhất của tri thức. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong các môn khoa học, nơi tư duy phản biện, đa góc nhìn và tiếp cận mở là yêu cầu cốt lõi để HS có sáng tạo trong học tập và trong cuộc sống.

Nguy cơ thứ hai là độc quyền hệ sinh thái học liệu. Nếu mọi tài nguyên số, ngân hàng đề thi, phần mềm học tập đều được thiết kế xoay quanh một bộ sách thì dù chương trình có mở đến đâu, thực tế dạy - học vẫn bị khóa chặt trong một "đường ray" tri thức cố định.

Một số quốc gia nếu có sử dụng SGK thống nhất hoặc bán thống nhất thì có một điểm chung chương trình học gần như là "pháp lệnh", SGK chỉ là "cách thực hiện" chương trình. GV được đào tạo để khai thác, bổ sung, thậm chí phản biện sách. Hệ thống đánh giá không bám sách, mà bám chuẩn phẩm chất, năng lực cần đạt được quy định trong chương trình giáo dục.

Vì thế, để bộ SGK được chọn dùng chung toàn quốc phát huy tác dụng tích cực, tránh rơi vào vết xe cũ của mô hình "độc quyền sách" như trước khi thực hiện chủ trương "một chương trình nhiều bộ SGK", cần ít nhất 3 điều kiện căn bản.

Thứ nhất, khẳng định và thực thi nhất quán nguyên tắc: chương trình là bắt buộc. Thanh tra, kiểm tra, đánh giá GV không được dựa vào mức độ "bám sách", mà phải dựa vào chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục phổ thông.

Thứ hai, mở hệ sinh thái học liệu. Bộ sách dùng chung không được đồng nghĩa với học liệu dùng chung duy nhất. Ngân hàng đề thi, tài liệu tham khảo, học liệu số cần được phát triển theo hướng đa nguồn, cạnh tranh lành mạnh, bám chương trình chứ không bám SGK và được cơ quan chủ quản cấp phép xuất bản (số hoặc giấy).

Thứ ba, GV phải được coi là người thiết kế hoạt động học tập, không phải người "truyền đạt sách". Chỉ khi GV được khuyến khích sáng tạo, phản biện và điều chỉnh nội dung dạy học, tri thức trong nhà trường mới thực sự sống động.

Bộ GD-ĐT chọn một bộ SGK dùng chung nhằm giảm chi phí xã hội và tăng tính công bằng trong tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, chuẩn hóa SGK không đồng nghĩa đóng kín, mà cần song hành với hệ thống học liệu mở, học liệu số đa dạng để GV và HS linh hoạt sử dụng. Kiểm tra, đánh giá và các kỳ thi cần bám chuẩn đầu ra về phẩm chất, năng lực được quy định trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, mà kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 là một minh chứng sinh động cho mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực HS.

Theo Hồ Sỹ Anh (TNO)

Có thể bạn quan tâm

Một kỳ thi không phải là cả cuộc đời

Một kỳ thi không phải là cả cuộc đời

Vụ việc tiêu cực trong kỳ thi tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang đang tiếp tục được điều tra. Trong lúc chờ các cơ quan chức năng làm rõ trách nhiệm của từng người, điều quan tâm nhất là những học sinh đã tham gia, bị cuốn vào hoặc biết sự thật nhưng vẫn đang hoang mang, sợ hãi và chưa dám lên tiếng.

Giữ những 'trầm tích đỏ' cho mai sau

Giữ những 'trầm tích đỏ' cho mai sau

Trong những ngày tháng 7 linh thiêng của tri ân và tưởng niệm nhân Kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2026), tâm điểm cảm xúc cả nước đặc biệt hướng về Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM), nơi hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính nhiều hài cốt liệt sĩ đang diễn ra.

Chuyển trọng tâm từ 'làm theo' sang 'thực hành'

Chuyển trọng tâm từ 'làm theo' sang 'thực hành'

Sau 10 năm thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Bộ Chính trị vừa ban hành Chỉ thị 07-CT/TW về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.

Để Pleiku trở thành cực tăng trưởng

Để Pleiku trở thành cực tăng trưởng

(GLO)- Sở Xây dựng tỉnh Gia Lai đang lấy ý kiến đối với Đồ án Quy hoạch chung đô thị Pleiku theo hướng mở rộng. Đây là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc không gian đô thị, tạo dư địa mới để Pleiku phát huy vai trò đầu tàu tăng trưởng của tỉnh và vùng Bắc Tây Nguyên.

Công bằng thi cử

Công bằng thi cử

Sau khi vụ việc bất thường về điểm 10 môn toán tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 được công khai, như một hiệu ứng dây chuyền, trên mạng xã hội ào ạt xuất hiện nội dung tố cáo những dấu hiệu tiêu cực của kỳ thi ở nhiều địa phương.

Củng cố 'pháo đài' chống ma túy

Củng cố 'pháo đài' chống ma túy

“Pháo đài” chống ma túy không thể chỉ xây bằng trấn áp. Muốn giữ địa bàn sạch, phải làm tốt phòng ngừa xã hội, cai nghiện, quản lý sau cai, hỗ trợ việc làm, tạo điểm tựa cho người lầm lỗi trở lại cộng đồng.

Bước chuyển mới cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Bước chuyển mới cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế) vừa được Chính phủ ban hành, đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng của thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam.

Sứ mệnh của báo chí

Sứ mệnh của báo chí

Điều gì khiến độc giả hôm nay tìm tới một tờ báo? Đó là câu hỏi được các tòa soạn khắp thế giới đặt ra từ nhiều năm qua, song việc tìm câu trả lời thực sự rõ ràng lại không dễ.

Đuối nước vì chủ quan

Đuối nước vì chủ quan

Kỳ nghỉ hè mới bắt đầu chưa lâu nhưng đã xảy ra nhiều vụ tai nạn đuối nước ở các địa phương khiến nhiều học sinh tử vong. Năm nào đuối nước cũng trở thành nỗi đau ám ảnh nhiều gia đình.

null