Thống kê sơ bộ cho thấy chữa lành có "muôn hình vạn trạng". Nhiều người tìm đến chữa lành cảm xúc tiêu cực, tình yêu, sự nghiệp, niềm tin hay sức khỏe tâm thần…
Để chữa lành đích thực, không thể không dựa trên sự tổn thương hay gặp những vấn đề về sức khỏe tâm thần và tìm ra giải pháp hữu hiệu. Thế nhưng, ngay cả khi có vấn đề về sức khỏe tâm thần, có những vấn đề đã có thể tự giải quyết hay đã "mờ dần" theo thời gian. Về nguyên tắc của sự tự cân bằng, chúng ta không nên đánh giá thấp về khả năng của mỗi cá nhân. Nếu người tiếp xúc không hiểu được vấn đề của thân chủ trong tiếp cận và trị liệu, không chỉ không chạm đúng "lõi" của vấn đề hay sự tổn thương hoặc kiểu rối nhiễu mà còn khuấy động sự bình an hay sự cân bằng tạm của mỗi người.
Nghề nào cũng cần những tiêu chuẩn về phẩm chất và năng lực, trong đó kỹ năng nghề và đạo đức nghề là hết sức quan trọng. Khi bắt đầu làm nghề, đạo đức nghề không cho phép khẳng định sự chữa lành, chữa hết cam kết khi tham vấn hay điều trị. Dù cố gắng tiếp cận thực tiễn hay tạo ra sự truyền thông dễ hiểu, cũng cần cẩn trọng với từ chữa lành.
Với các tiêu chí cơ bản khi tham vấn, trị liệu, việc hỗ trợ cho thân chủ cần đảm bảo: tính bảo mật, riêng tư; tuân thủ yêu cầu về năng lực chuyên môn khi thực hiện công tác tham vấn… Nhưng thử hỏi, nếu căn cứ vào các tiêu chí trên, liệu những người tham gia chữa lành có thể nhìn ra bao điều đã và đang trải nghiệm là an toàn, đảm bảo?
Để chữa lành, hay nói cách khác là làm cho người khác cân bằng (hay khỏe mạnh về tinh thần), đòi hỏi rất cao về năng lực nghề cũng như sự nghiêm túc, cẩn trọng, có chuyên môn và bản lĩnh nghề nghiệp… mới có thể tiếp cận, thấu hiểu, tương tác, hỗ trợ, nâng đỡ tinh thần người khác.
Đơn cử điều tối thiểu yêu cầu về quảng cáo, người làm công tác tham vấn chỉ được phép quảng cáo thông tin trung thực về bản thân và dịch vụ của mình như danh tính, bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn, kinh nghiệm. Không được quảng cáo mang tính hứa hẹn một sự thành công cho thân chủ với người làm công tác tham vấn như một tiêu chuẩn nghề nghiệp căn bản.
Thật mong những ai đang nhân danh chuyên gia chữa lành đừng ve vuốt tạm hay đừng gián tiếp tạo ra những nỗi đau vô bờ dài lâu, không đoạn kết. Tham vấn và trị liệu không thể đu theo trend, mà cần bài bản, hệ thống và có nghề.
Với những cá nhân có nhu cầu nâng đỡ, hỗ trợ hay có thể gọi tạm là chữa lành, cần tự đánh giá vấn đề của mình, chọn cách thức tự cân bằng hay chọn giải pháp hỗ trợ thật sự cẩn trọng, có cân nhắc.
Quan trọng nhất là đừng trầm trọng hóa vấn đề của chính mình hay chọn cách chữa lành theo xu hướng, kiểu hợp trend. Căn bản nhất là hạn chế thấp nhất những tổn thương, không bị sụp vào những hố tâm lý hoặc liên tục khoét sâu vào thương tổn của bản thân để "tự trói mình" vào trend chữa lành.
Lẽ nhiên, hết sức cảm thông với các vấn đề tâm lý mỗi cá nhân đang gặp phải, nhưng cần hiểu đúng và trúng, chọn cách đối diện và nhất là cách để vượt qua những tổn thương... Bản chất vấn đề là phải cần PHÒNG hơn CHỮA, bởi không có một hạnh phúc mười mươi hay sự hạnh phúc tuyệt đối, người ta có thể hạnh phúc sau những vấp ngã hay những tổn thương nếu biết cách ứng xử, tự cân bằng và tìm sự hỗ trợ phù hợp.
GS-TS Huỳnh Văn Sơn (Phó chủ tịch Hội Tâm lý học VN)
